Ολοένα και περισσότερα δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φέρνουν στο προσκήνιο τον λαγοκέφαλο, ένα ξενικό χωροκατακτητικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες. Ωστόσο, σύμφωνα με επιστήμονες και ανθρώπους του κλάδου της αλιείας, πίσω από την έντονη δημοσιότητα και τον φόβο που καλλιεργείται γύρω από το ζήτημα, το πραγματικό πρόβλημα παραμένει η καθυστέρηση λήψης ουσιαστικών μέτρων για την αντιμετώπισή του.
Ο λαγοκέφαλος, ο οποίος εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, καταγράφηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και έκτοτε εξαπλώθηκε ταχύτατα στο Αιγαίο, την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και σταδιακά προς τη δυτική Μεσόγειο. Πρόκειται για ένα είδος διπλά επικίνδυνο για τον άνθρωπο, καθώς περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη, ενώ το ισχυρό ραμφοειδές σαγόνι του μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς.
Πέρα όμως από τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, οι συνέπειες είναι ήδη αισθητές για τους επαγγελματίες αλιείς, ιδιαίτερα στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, οι οποίοι βλέπουν τα δίχτυα και τα εργαλεία τους να καταστρέφονται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος και να δυσχεραίνεται η καθημερινή τους δραστηριότητα.
Στα χαρτιά…
Ήδη από το 2023, έπειτα από παρεμβάσεις της Περιφέρειας Κρήτης, ο τότε γενικός γραμματέας Υδάτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανέθεσε μέσω του ΟΦΥΠΕΚΑ στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) την εκπόνηση ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης του είδους. Το σχέδιο ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε το φθινόπωρο του 2024, περνώντας στη συνέχεια στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Μεταξύ άλλων, προέβλεπε συστηματική παρακολούθηση της παρουσίας του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες, καταγραφή περιστατικών δηλητηριάσεων και τραυματισμών, αποζημίωση των ψαράδων για τα κατεστραμμένα εργαλεία τους, αλλά και εφαρμογή προγράμματος στοχευμένης αλίευσης με οικονομικά κίνητρα.
Μάλιστα, εξετάστηκε πιλοτική εφαρμογή στην Κρήτη, με τη δημιουργία σταθμών συγκέντρωσης των αλιευμένων ψαριών. Ωστόσο, η επέκταση του σχεδίου σε Δωδεκάνησα και Πελοπόννησο ανέδειξε σημαντικές τεχνικές δυσκολίες, καθώς οι λαγοκέφαλοι πρέπει να καταστρέφονται με ειδικό πρωτόκολλο σε κατάλληλους κλιβάνους, υποδομές που σήμερα δεν υπάρχουν σε όλες τις περιοχές.
Ακόμα το ψάχνουμε
Σχεδόν δύο χρόνια μετά την παράδοσή του, το σχέδιο παραμένει ουσιαστικά ανενεργό. Σύμφωνα με πληροφορίες, η σημερινή ηγεσία του ΥΠΑΑΤ εκτιμά ότι απαιτούνται περισσότερα στοιχεία για την πληθυσμιακή και γεωγραφική κατανομή του είδους, ενώ θεωρεί αναγκαία και την πληρέστερη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων αντίστοιχων προγραμμάτων που εφαρμόζονται στο εξωτερικό.
Αντιγράψτε την Κύπρο επειγόντως!
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η Κύπρος, η οποία έχει ήδη εφαρμόσει πρόγραμμα επιδοτούμενης αλίευσης λαγοκέφαλων. Μέσω κρατικής χρηματοδότησης, οι επαγγελματίες αλιείς αποζημιώνονται με 4,73 ευρώ ανά κιλό αλιευμένων λαγοκέφαλων, ποσό που αυξήθηκε από τα 3 ευρώ προκειμένου να καλύπτεται το αυξημένο κόστος καυσίμων και αλιείας. Οι ποσότητες που συλλέγονται δεν διατίθενται στην αγορά, λόγω της τοξικότητας του είδους, αλλά καταστρέφονται με ελεγχόμενο τρόπο σε ειδικές εγκαταστάσεις. Χάρη στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, εκτιμάται ότι έχουν απομακρυνθεί περίπου 100 τόνοι λαγοκέφαλων από τα κυπριακά ύδατα, με το μοντέλο αυτό να θεωρείται από τα πιο επιτυχημένα στη Μεσόγειο.
Εμείς ακόμα σχεδιάζουμε
Στην Ελλάδα, αντίστοιχα μέτρα εξακολουθούν να βρίσκονται σε επίπεδο σχεδιασμού. Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει καταθέσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόταση για τη χρηματοδότηση ενός συστήματος στοχευμένης αλίευσης, με αποζημίωση που θα μπορούσε να φτάσει τα 6 ευρώ ανά κιλό αλιευμένων λαγοκέφαλων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει οριστική έγκριση από τις ευρωπαϊκές αρχές, ούτε έχει εκδοθεί η σχετική υπουργική απόφαση που θα ενεργοποιούσε το μέτρο.
