Στις μέρες μας οι τεχνολογίες θερμοκηπιακών κατασκευών έχουν βελτιωθεί, βοηθώντας τους παραγωγούς στο έργο τους. Ωστόσο, υπάρχουν ζητήματα που πρέπει να ξεπεραστούν, όπως το χωροταξικό και η γραφειοκρατία.
Για το θέμα των θερμοκηπιακών κατασκευών μιλήσαμε με τον κ. Γιάννη Σμυρνάκη, μέλος της διοικούσας επιτροπής του παραρτήματος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος στην Κρήτη.
«Τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει οι κανονισμοί και είναι ασφυκτικό το πλαίσιο αδειοδότησης των θερμοκηπίων, αναφέρει ο κ. Σμυρνάκης. Αυτό συμβαίνει κατ’ αρχάς για χωροταξικούς λόγους. Παλαιότερα οι τοπικές Διευθύνσεις Αγροτικής Ανάπτυξης ενέκριναν τις κατασκευές των θερμοκηπίων. Στις μέρες μας οι αρμοδιότητες αυτές έχουν περάσει στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό (ΕΛ.Γ.Ο.) «Δήμητρα», κι αυτό προξενεί κάποια προβλήματα».
Αδειοδότηση
«Το καθεστώς αδειοδότησης των θερμοκηπίων έχει αυστηροποιηθεί, μας λέει ο κ. Σμυρνάκης, με το κεντρικό κράτος να θέτει κάποια κανονιστικά πλαίσια που στην ουσία αποθαρρύνουν την ενασχόληση των αγροτών με τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες».
Το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να εξετάσει ένας αγρότης που επιθυμεί να ασχοληθεί με τη θερμοκηπιακή γεωργία, είναι το αν μπορεί να αδειοδοτηθεί για την κατασκευή θερμοκηπίου στο αγροτεμάχιό του.
Μέσω του αρμόδιου τμήματος της Πολεοδομίας, θα πρέπει να ερευνήσει αν υπάρχει σχέδιο χωρικής και οικιστικής οργάνωσης ανοικτών πόλεων (ΣΧΟΟΑΠ), και αν επιτρέπεται –και με ποιους όρους– η κατασκευή θερμοκηπίου στην περιοχή του.
Αφού ολοκληρωθεί αυτό το στάδιο, τότε μπορεί να εξετάσει τον τύπο του θερμοκηπίου που μπορεί να κατασκευάσει. Οι θερμοκηπιακές κατασκευές ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή και την καλλιέργεια.
Υπάρχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές για την ανάπτυξη θερμοκηπίων, οι οποίες ονομάζονται «εγκρίσεις τύπου». Πρόκειται για έναν κατάλογο του ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» με προδιαγραφές που ποικίλλουν, ανάλογα με τον κατασκευαστή, το υλικό που θα χρησιμοποιηθεί, το ύψος, το πλάτος του θερμοκηπίου και άλλα χαρακτηριστικά.
Οι εγκρίσεις τύπου λαμβάνονται υπόψη από τους μελετητές και τους κατασκευαστές προκειμένου να διαμορφώσουν τον κατάλληλο τύπο θερμοκηπίου.
Τύποι θερμοκηπίων
«Αν ο παραγωγός θέλει να καλλιεργήσει κηπευτικά, αναφέρει ο κ. Σμυρνάκης, όπως ντομάτες, αγγούρια και πιπεριές, ο πιο συνήθης τύπος θερμοκηπίου είναι το αμφίρριχτο, σε σχήμα πυραμίδας, είτε από μέταλλο είτε από ξύλο. Τέτοιους τύπους θερμοκηπίων συναντάμε στην Κρήτη και σε πολλές περιοχές της Πελοποννήσου.
Για φυλλώδη λαχανικά ή για φράουλες, τα πιο κατάλληλα θερμοκήπια είναι τα λεγόμενα «τούνελ», τοξωτά θερμοκήπια που καλύπτονται από πλαστικές επιφάνειες και είναι χαμηλότερα σε ύψος. Τα θερμοκήπια αυτά χρησιμοποιούνται περισσότερο στις περιοχές της Ηλείας και της Αχαΐας.
Τα μεγαλύτερα σε μέγεθος θερμοκήπια, με μεταλλικό σκελετό και επιφάνειες από γυαλί, τα συναντάμε σε πολύ μεγάλες μονάδες της βόρειας Ελλάδας, καθώς αυτές οι κατασκευές έχουν μεγάλη αντοχή σε χιονοπτώσεις και σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.
«Υπάρχουν αρκετές παραλλαγές σε αυτές τις μεγάλες κατηγορίες, μας λέει ο κ. Σμυρνάκης, ανάλογα με τον κατασκευαστή, το μήκος, το πλάτος, το ύψος και τον τύπο της πυραμίδας. Για τη θερμοκηπιακή κατασκευής χρησιμοποιείται είτε ξύλο, είτε μεταλλικός σκελετός από ανοξείδωτο χάλυβα.
»Στις μέρες μας είναι πλέον ελάχιστα τα ξύλινα θερμοκήπια. Προτιμώνται ακόμα από κάποιους λόγω του χαμηλότερου κόστους, αλλά όλοι πλέον στρέφονται στις μεταλλικές κατασκευές, παρότι είναι ακριβότερες, λόγω της μεγαλύτερης αντοχής τους στο χρόνο».
Δικτυοκήπια
«Ένας άλλος τύπος θερμοκηπίου είναι τα δικτυοκήπια, μας λέει ο κ. Σμυρνάκης, που σιγά σιγά αναπτύσσονται στον ελλαδικό χώρο για τη θερινή καλλιέργεια. Το δικτυοκήπιο είναι μία κατασκευή παρόμοια με το θερμοκήπιο, αλλά αντί για πλαστικό κάλυψης έχει δίχτυ.
»Το πλαστικό χρησιμοποιείται στα κλασικά θερμοκήπια για να μην εισέρχεται το νερό της βροχής, κατά την περίοδο του χειμώνα, αλλά και για να αυξάνει τη θερμοκρασία, προστατεύοντας από το ψύχος τις καλλιέργειες, τόσο κατά τη διάρκεια της μέρας όσο και κατά τη νύχτα.
»Το δικτυοκήπιο λειτουργεί εντελώς αντίθετα, περιορίζοντας την ηλιοφάνεια και τις υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι. Το δίχτυ είναι κατασκευασμένο από πλαστικό, επιτρέπει την εισροή του αέρα και μειώνει την έντονη ηλιοφάνεια, και κατ’ επέκταση τις υψηλές θερμοκρασίες».
Τα δικτυοκήπια χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια στο Ισραήλ και στις υποσαχάριες περιοχές. Στη χώρα μας αναπτύσσονται αρκετά στην περιοχή της Κυπαρισσίας, αλλά και σε άλλες περιοχές με έντονα φαινόμενα ζέστης.
Άρδευση, θέρμανση και φωτισμός
Η άρδευση και η θέρμανση είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες για ένα θερμοκήπιο. Τα θερμοκήπια στην Κρήτη δεν χρειάζονται θέρμανση. Στην Πελοπόννησο και σε άλλες περιοχές επιβάλλεται η χρήση θέρμανσης, ενώ στη βόρεια Ελλάδα η θέρμανση των θερμοκηπίων είναι απαραίτητη.
«Ο τεχνητός φωτισμός, μας λέει ο κ. Σμυρνάκης, δεν είναι απαραίτητος στις συνθήκες της Ελλάδας, κι αυτό είναι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η άρδευση από την άλλη είναι αναγκαία και απαιτεί μεγαλύτερη επενδυτική δαπάνη. Βλέπουμε ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει αύξηση της υδροπονικής καλλιέργειας, η οποία κοστίζει ακριβότερα, αλλά έχει υψηλότερες παραγωγικές αποδόσεις».
Εξαερισμός
Σε πολλά θερμοκήπια για συγκεκριμένες καλλιέργειες και περιοχές χρησιμοποιούνται συστήματα εξαερισμού ή και ψύξης.
Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι θερμοκρασίες είναι υψηλότερες σε σχέση με την δεκαετία του ’90, οπότε ένα άλλο σημαντικό εξοπλιστικό στοιχείο για τα θερμοκήπια είναι οι κουρτίνες σκίασης.
«Οι μεγάλοι εξαερισμοί και τα συστήματα ψύξης αλλάζουν τα μοντέλα που είχαμε συνηθίσει να αναπτύσσουμε τη δεκαετία του ’90» επισημαίνει ο κ. Σμυρνάκης.
Ευφυή συστήματα
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται υιοθέτηση συστημάτων ευφυούς γεωργίας και γεωργίας ακριβείας, με έμφαση στο αυτόματο έξυπνο πότισμα, με καταγραφή ανά πάσα ώρα και στιγμή των συνθηκών υγρασίας και θερμοκρασίας.
Χάρη στα παραπάνω συστήματα, τίθενται αυτόματα σε λειτουργία ο εξαερισμός και η ψύξη – θέρμανση, χωρίς φυσική παρουσία του παραγωγού στο χώρο του θερμοκηπίου, αποτελώντας μια κάποια λύση στο ζήτημα της έλλειψης εργατών γης.
«Πολλοί παραγωγοί κινούνται προς την κατεύθυνση της ευφυούς γεωργίας, μας λέει ο κ. Σμυρνάκης, γιατί κερδίζουν χρόνο, ελέγχουν πολύ καλύτερα την παραγωγή τους, και έχουν μεγαλύτερη ακρίβεια και υψηλότερες αποδόσεις.
»Το κράτος θα πρέπει να βοηθήσει και να κατευθύνει τους νέους αγρότες προς την ευφυή γεωργία και τα έξυπνα συστήματα, ώστε να είναι πιο προσιτή οικονομικά η εγκατάστασή τους. Μόνο μέσα από τέτοια συστήματα θα μπορέσουμε να δώσουμε υπεραξία στο προϊόν μας, θα επιτύχουμε καλύτερες αποδόσεις και θα εισέλθουμε σε μεγαλύτερες και πιο εύρωστες αγορές».
