Συνοπτικός οδηγός λίπανσης στα ακρόδρυα

Τα ακρόδρυα, όπως είναι η αμυγδαλιά, η φιστικιά και η καρυδιά, παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, με πολλούς παραγωγούς να επενδύουν στη φύτευση αυτών των δέντρων, μια και μπορούν να αποφέρουν σημαντικό οικονομικό όφελος μετά την είσοδό τους στην καρποφορία.

Η λίπανση αποτελεί ιδιαίτερα κρίσιμο παράγοντα, καθώς έχει σημαντικό κόστος και επηρεάζει άμεσα την παραγωγικότητα όταν δεν εφαρμόζεται ορθολογικά, αλλά και το περιβάλλον, λόγω απωλειών θρεπτικών στοιχείων από έκπλυση και διάβρωση.

Ο κ. Γιώργος Νάνος, καθηγητής δενδροκομίας στο Τμήμα Γεωπονίας, Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μας δίνει έναν συνοπτικό οδηγό για τη λίπανση των ακρόδρυων, με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας, αλλά και των ίδιων των δέντρων.

Πότε εφαρμόζουμε λίπασμα

«Σύμφωνα με τις σύγχρονες καλλιεργητικές πρακτικές, αναφέρει ο κ. Νάνος, δεν συνιστάται η εφαρμογή λιπασμάτων κατά τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο, εκτός εάν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα έλλειψης βορίου ή ψευδαργύρου. Η εφαρμογή βορίου μπορεί να γίνει με τη μορφή βόρακα, σε δόση 100 – 200 γραμμαρίων ανά ανεπτυγμένο δέντρο καρυδιάς ή φιστικιάς, σκορπιστά στο έδαφος κάτω από την κόμη.

»Η πρακτική αυτή μπορεί να καλύψει σημαντικές ανάγκες του δέντρου σε βόριο, στοιχείο καθοριστικής σημασίας για την καρπόδεση, την ανάπτυξη και τη συνολική παραγωγή, με διάρκεια αποτελεσματικότητας έως και 2 – 3 έτη. Μετά την πάροδο αυτού του διαστήματος, απαιτείται επανάληψη της εφαρμογής».

Όσον αφορά τον ψευδάργυρο, η εφαρμογή του μπορεί να πραγματοποιηθεί με ψεκασμό κατά τη χειμερινή περίοδο, χρησιμοποιώντας θειικό ψευδάργυρο σε συγκέντρωση 10 – 20 κιλών ανά τόνο ψεκαστικού διαλύματος. Θα πρέπει να αποφεύγεται τόσο ο ψεκασμός όσο και το κλάδεμα για χρονικό διάστημα 10 ημερών πριν και 10 ημερών μετά την εφαρμογή. Ο Ιανουάριος και οι αρχές Φεβρουαρίου θεωρούνται ιδιαίτερα κατάλληλη περίοδος για την εφαρμογή του ψευδαργύρου.

Άζωτο, φώσφορος, κάλιο

«Όσον αφορά τα βασικά θρεπτικά στοιχεία, άζωτο, φώσφορο και κάλιο, τα οποία συνήθως εφαρμόζονται μέσω πλήρων λιπασμάτων, εμείς έχουμε διαφορετική προσέγγιση, αναφέρει ο κ. Νάνος.

»Τα περισσότερα γεωργικά εδάφη διαθέτουν ήδη επαρκή αποθέματα φωσφόρου, και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται επιπλέον εφαρμογή. Τα πλήρη λιπάσματα περιέχουν έτσι κι αλλιώς σημαντικές ποσότητες φωσφόρου. Παράλληλα, ο φώσφορος αποτελεί περιορισμένο πόρο σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τα αποθέματα φωσφορικών πετρωμάτων στη Γη είναι πεπερασμένα. Στις δενδρώδεις καλλιέργειες ακρόδρυων οι ανάγκες σε φώσφορο είναι σαφώς μικρότερες σε σύγκριση με καλλιέργειες όπως είναι τα σιτηρά.

»Όσον αφορά το κάλιο, η βασική εφαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί το Μάρτιο, έχοντας υπόψη ότι το κάλιο συνδέεται άμεσα με τη δημιουργία και την ποιότητα των καρπών. Τα ακρόδρυα περιέχουν υψηλά ποσοστά πρωτεΐνης σε σύγκριση με τα νωπά φρούτα, γεγονός που συνεπάγεται αυξημένες ανάγκες σε άζωτο.

»Σε αλκαλικά εδάφη ενδείκνυται η χρήση θειικού καλίου. Σε περιοχές με υψηλές βροχοπτώσεις –αν και συνήθως τα ακρόδρυα ευδοκιμούν σε περιοχές με περιορισμένες βροχές– θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και χλωριούχο κάλιο, αλλά πολλοί παραγωγοί το αποφεύγουν.

»Πρακτικά, μπορούν να εφαρμοστούν 6 – 8 μονάδες καλίου ανά στρέμμα το Μάρτιο και άλλες 6 – 8 μονάδες σε περίπτωση υψηλής παραγωγής, κατά το διάστημα Μαΐου – Ιουνίου, ακόμη και έως τον Αύγουστο, ώστε να εξασφαλιστεί η σωστή ανάπτυξη των καρπών και το καλό γέμισμα της ψίχας. Παρότι η εμπορία μπορεί να γίνεται με κέλυφος, η ποιότητα της ψίχας παραμένει καθοριστικής σημασίας».

Αντίστοιχη λογική ακολουθείται και για το άζωτο, με παρόμοιες συνολικές ποσότητες. Στην περίπτωση των ξηρών καρπών, οι καλλιέργειες αυτές έχουν αυξημένες ανάγκες σε άζωτο σε σχέση με καλλιέργειες όπως είναι η αχλαδιά ή η μηλιά. Ωστόσο, είναι σημαντικό η εφαρμογή του αζώτου να γίνεται ελαφρώς αργότερα, από τις αρχές Απριλίου, καθώς νωρίτερα τα δέντρα δεν μπορούν να το αξιοποιήσουν, αφού καλύπτουν τις αρχικές ανάγκες τους από τα αποθηκευμένα αποθέματα της προηγούμενης χρονιάς.

Συνεπώς, το άζωτο που εφαρμόζεται την άνοιξη συμβάλλει τόσο στη δημιουργία καρπών όσο και στη βλαστική ανάπτυξη. Υπερβολική βλάστηση δεν είναι επιθυμητή, καθώς όσο καλύτερος είναι ο φωτισμός του δέντρου, τόσο καλύτερη είναι και η ποιότητα των καρπών του.

Για τον λόγο αυτό, προτείνεται εφαρμογή 5 – 6 μονάδων αζώτου την άνοιξη. Επιπλέον, από τα τέλη Ιουνίου έως και τον Αύγουστο, για τους ξηρούς καρπούς που ωριμάζουν από τις αρχές Σεπτεμβρίου και μετά, συνιστάται η εφαρμογή 2 – 4 μονάδων αζώτου ανά στρέμμα τον Αύγουστο, ώστε να αυξηθεί η περιεκτικότητα των καρπών σε πρωτεΐνη.

Ιδιαίτερα στη φιστικιά, κατά την περίοδο του καλοκαιριού παρατηρούνται συχνά τροφοπενίες, καθώς τα θρεπτικά στοιχεία μετακινούνται από τα φύλλα προς τους καρπούς. Σε περιπτώσεις υψηλής παραγωγής, κρίνεται σκόπιμη η ενισχυτική λίπανση κατά τους μήνες Ιούλιο – Αύγουστο με 3 – 4 μονάδες αζώτου, 3 – 4 μονάδες καλίου και 1 – 2 μονάδες φωσφόρου, ώστε να επιτευχθεί σωστό γέμισμα και υψηλή ποιότητα της ψίχας και να μην κιτρινίσουν και πέσουν τα φύλλα.

Μόλυνση εδαφών

Ωστόσο, υπάρχουν δύο πολύ σοβαρά ζητήματα, το πρώτο από τα οποία αφορά την υπερβολική εφαρμογή φωσφόρου στα δέντρα. «Στη Ζαγορά, αναφέρει ο κ. Νάνος, όπου είχαν πραγματοποιηθεί εδαφολογικές αναλύσεις, διαπιστώθηκε ότι υπήρχε δεσμευμένος φώσφορος στο έδαφος, ικανός να καλύψει τις ανάγκες των καλλιεργειών για τουλάχιστον 20 χρόνια».

Το δεύτερο ζήτημα αφορά τη ρύπανση των υδάτων από νιτρικά. Στον Τύρναβο και στην Αγιά Λάρισας καταγράφονται τόσο υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών στα υπόγεια νερά, ώστε το νερό να θεωρείται ακατάλληλο για κατανάλωση, καθώς τα νιτρικά είναι δυνητικά καρκινογόνα. Τεράστιες ποσότητες λιπασμάτων έχουν καταλήξει διαχρονικά σε λίμνες, θάλασσες και υπόγεια υδατικά αποθέματα.

Το άζωτο της λίπανσης που εφαρμοζόταν από τις προηγούμενες γενιές παραμένει στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι επόμενες γενιές να ποτίζουν και να καλλιεργούν χρησιμοποιώντας νερό ήδη επιβαρυμένο με θρεπτικά στοιχεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό των αρδευτικών γεωτρήσεων (πομόνων) στον Τύρναβο, όπου οι αχλαδιές λιπαίνονται αποκλειστικά και μόνο μέσω του αρδευτικού νερού.

Μέτρηση επιβάρυνσης

«Τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και το Εργαστήριό μας εστιάζουν πλέον στη μέτρηση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης των καλλιεργειών, λέει ο κ. Νάνος. Για παράδειγμα, εξετάζεται πόσο επιβαρύνει το περιβάλλον ένα στρέμμα μηλιώνα: Ποιο είναι το ανθρακικό του αποτύπωμα και πόσος άνθρακας εκλύεται στην ατμόσφαιρα από τη χρήση μηχανημάτων, λιπασμάτων και λοιπών εισροών. Οι καταναλωτές σε ολόκληρη την Ευρώπη ενδιαφέρονται ολοένα και περισσότερο να γνωρίζουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των προϊόντων που καταναλώνουν.

»Ωστόσο, το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο ουσιαστικό. Με βάση τις αρχές της ορθής δενδροκομίας, διερευνάται πώς μπορούμε όχι μόνο να μειώσουμε τις εκπομπές, αλλά και να δεσμεύσουμε άνθρακα στο έδαφος. Δηλαδή, να απομακρύνουμε άνθρακα από την ατμόσφαιρα και να περιορίσουμε τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

»Η αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της αύξησης της οργανικής ουσίας. Η ενσωμάτωση οργανικής ουσίας, δηλαδή άνθρακα, βελτιώνει ουσιαστικά τις φυσικές, χημικές και βιολογικές ιδιότητες του εδάφους. Τα εδάφη αποκτούν μεγαλύτερη ικανότητα συγκράτησης νερού από τις βροχοπτώσεις, μειώνοντας έτσι τις ανάγκες άρδευσης.

»Παράλληλα, το έδαφος γίνεται πιο ελαφρύ και αεριζόμενο, περιορίζεται το στρες των δέντρων και βελτιώνεται η πρόσληψη οξυγόνου από το ριζικό σύστημα. Επιπλέον, μειώνεται η ανάγκη για χημική λίπανση, γεγονός που έχει θετικό αντίκτυπο τόσο στην παραγωγή όσο και στο περιβάλλον.

»Με τον τρόπο αυτό εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή στη γεωργία».

Φυσική ανθεκτικότητα

Καθώς πολλά φυτοπροστατευτικά προϊόντα έχουν πλέον απαγορευτεί, η ενίσχυση της φυσικής ανθεκτικότητας των δέντρων καθίσταται απαραίτητη. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να το πετύχουμε είναι η αύξηση της οργανικής ουσίας του εδάφους, η οποία ταυτόχρονα λειτουργεί ως μηχανισμός δέσμευσης άνθρακα στο έδαφος και συμβάλλει στη βιωσιμότητα της δενδροκομίας.

«Όταν υπάρχει οργανική ουσία στο έδαφος, λέει ο κ. Νάνος, αναπτύσσονται σε κάθε γραμμάριο εδάφους μερικά εκατομμύρια βακτήρια και εκατοντάδες χιλιάδες μύκητες. Δημιουργείται έτσι ένα ιδιαίτερα ζωντανό και δραστήριο εδαφικό οικοσύστημα, το οποίο συμβάλλει ουσιαστικά τόσο στη θρέψη όσο και στην ανθεκτικότητα των φυτών.

»Η αυξημένη μικροβιακή δραστηριότητα βελτιώνει τη διαθεσιμότητα των θρεπτικών στοιχείων και ενισχύει τη φυσική άμυνα των καλλιεργειών απέναντι σε βιοτικές και αβιοτικές καταπονήσεις».

Η οργανική ουσία και η εδαφική βιοποικιλότητα αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, καθώς συμβάλλουν τόσο στη δέσμευση άνθρακα όσο και στη βελτίωση της λειτουργικότητας του εδάφους. Για το λόγο αυτό, η ενίσχυση της βιοποικιλότητας στο έδαφος μπορεί να προσφέρει ουσιαστική και μακροπρόθεσμη στήριξη στη βιώσιμη γεωργική παραγωγή.

Πίνακας

Ενδεικτικό πρόγραμμα λίπανσης ακρόδρυων. Οι εφαρμογές θρέψης κατά τους μήνες Ιούλιο – Αύγουστο εφαρμόζονται μόνο σε περιπτώσεις υψηλής παραγωγής ή εμφάνισης θερινών τροφοπενιών (κυρίως στη φιστικιά) και δεν αποτελούν γενική πρακτική για όλες τις καλλιέργειες ή όλα τα έτη.