Το αμπέλι αποτελούσε και θα συνεχίσει να αποτελεί βασικό αντικείμενο του αγροτικού τομέα. Η καταγραφή του παραγόμενου αμπελουργικού προϊόντος είναι όχι μόνο απαραίτητη λόγω των επιδοτήσεων που παρέχονται στους επαγγελματίες παραγωγούς, αλλά και επιτακτική με βάση τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γιατί όμως ακόμα και απλοί κάτοχοι λίγων στρεμμάτων οινάμπελων, που δεν προορίζουν την παραγωγή τους για εμπορία, πρέπει να εγγραφούν στο αμπελουργικό μητρώο; Υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό στα αμπελουργικά μητρώα της χώρας, ώστε να γίνει αυτή η διαδικασία; Γιατί δεν χρησιμοποιούνται σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα σε έναν τόσο κρίσιμο τομέα της πρωτογενούς παραγωγής; Στα ερωτήματα αυτά απαντά η κ. Ειρήνη Τσεκούρα, από το Αμπελουργικό Μητρώο του Τμήματος Φυτικής & Ζωικής Παραγωγής της Διεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης & Κτηνιατρικής της Π.Ε. Ρεθύμνου.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Αgro.tec: Τι είναι το Αμπελουργικό Μητρώο και από πότε λειτουργεί;
– Το Αμπελουργικό Μητρώο είναι μία εφαρμογή, ενσωματωμένη στο πληροφοριακό σύστημα που διαχειρίζεται κεντρικά το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΥΠ.Α.Α.Τ.). Αποτελεί τμήμα της δομής γεωχωρικών δεδομένων που ονομάζεται «Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ) για τον Ελαιοκομικό Τομέα και το Αμπελουργικό Μητρώο», και καταρτίστηκε από ανάδοχες εταιρείες στη χώρα μας, οι οποίες συνέλεξαν, οργάνωσαν και ψηφιοποίησαν τα γεωχωρικά και περιγραφικά δεδομένα των αμπελοτεμαχίων και των καλλιεργητών, κυρίως την περίοδο 2002 – 2004.
Τα στοιχεία του έργου που παραδόθηκε βασίστηκαν στις δηλώσεις αμπελοκαλλιέργειας των παραγωγών που υπέδειξαν τις εκμεταλλεύσεις τους στα τότε διαθέσιμα χαρτογραφικά υπόβαθρα.
Από το 2005 μέχρι σήμερα, η τήρηση του Αμπελουργικού Μητρώου διενεργείται τοπικά από τις αρμόδιες Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων της χώρας.
Agro.tec: Είναι αναγκαία η τήρηση του Αμπελουργικού Μητρώου;
– Η τήρηση του Αμπελουργικού Μητρώου είναι δεσμευτική για κάθε κράτος-μέλος της Ε.Ε. Αποτελεί εργαλείο παρακολούθησης και ελέγχου του συνολικού αμπελουργικού δυναμικού της χώρας. Ο βασικός πυρήνας του δομείται μέσω των στοιχείων αναγνώρισης και καταγραφής λεπτομερών πληροφοριών για κάθε αμπελουργό και γεωτεμάχιο, συμπεριλαμβανομένων των ποικιλιών (επιτραπέζιων, οινοποιήσιμων, σταφιδοποιίας), του έτους φύτευσης, της φυτοϋγειονομικής κατάστασης του αμπελώνα, της χωρικής κατανομής των αυτόρριζων προφυλλοξηρικών αμπελώνων κ.ά.
Για την τήρηση του Αμπελουργικού Μητρώου οι πληροφορίες συλλέγονται με συνδυασμό επιτόπιας εργασίας, δηλώσεων αμπελοκαλλιεργητών, διοικητικού ελέγχου και ταυτοποίησης αμπελοτεμαχίων, που υποστηρίζονται από τα κατάλληλα χαρτογραφικά υπόβαθρα αναφοράς.
Σε ό,τι αφορά τα οινάμπελα, οι εργασίες τήρησης του Μητρώου είναι σύνθετες, καθώς η καλλιέργεια αμπέλου με οινοποιήσιμες ποικιλίες υπόκειται σε καθεστώς αδειοδότησης. Επιπλέον, μόνο το 1% της συνολικά καταγεγραμμένης έκτασης οιναμπέλων στο μητρώο της χώρας μας αδειοδοτείται για νέες φυτεύσεις ετησίως. Οι άδειες νέας φύτευσης αφορούν εκμεταλλεύσεις με δυνατότητα νόμιμης εμπορικής αξιοποίησης της σταφυλικής παραγωγής, και χορηγούνται βάσει κριτηρίων που συνδέονται με τις καταχωρήσεις του Αμπελουργικού Μητρώου.
Προκειμένου να αποδοθούν τα «δικαιώματα φύτευσης», κάθε οινάμπελο που καταχωρείται ή τροποποιείται στο Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών του Αμπελουργικού Μητρώου ελέγχεται ως προς τη νομιμότητα φύτευσης, το έτος φύτευσης, την παραγωγικότητά του, την επισήμανση παραγωγής οίνου γεωγραφικής ένδειξης ή όχι από το τεμάχιο, καθώς και για το αν η ποικιλία που δηλώνεται μπορεί να καλλιεργηθεί στο αμπελουργικό διαμέρισμα. Επιπρόσθετα, διενεργείται έλεγχος για την επιβεβαίωση των στοιχείων της αμπελουργικής εκμετάλλευσης του παραγωγού, διασταυρώνοντας στοιχεία της καρτέλας του Αμπελουργικού του Μητρώου (από το Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων [ΥΠ.Α.Α.Τ.]) και του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ) του Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (από την αίτηση ενιαίας εκμετάλλευσης τρέχοντος έτους).
Ένα υποσύνολο των περιγραφικών δεδομένων του Μητρώου ανά εκμετάλλευση μεταφέρεται σε μία βάση δεδομένων που είναι συνδεδεμένη με τις ψηφιακές υπηρεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, μέσω των οποίων υποβάλλονται από τους υπόχρεους οι απαραίτητες δηλώσεις του αμπελοοινικού τομέα (δήλωση συγκομιδής και δήλωση παραγωγής οίνου, επεξεργασίας ή εμπορίας και αποθεμάτων).
Agro.tec: Ποιοι οφείλουν να συμμετέχουν στο αμπελουργικό μητρώο και για ποιο λόγο;
– Οι κάτοχοι αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων με οινοποιήσιμες ποικιλίες είναι υποχρεωμένοι να υποβάλλουν δήλωση συγκομιδής στις ψηφιακές υπηρεσίες του ΥΠ.Α.Α.Τ. Η δήλωση υποβάλλεται και οριστικοποιείται ηλεκτρονικά από τον υπόχρεο μετά το πέρας του τρύγου, στην οποία συμπληρώνονται μεταξύ άλλων, η ποσότητα που συγκομίσθηκε ανά τεμάχιο και ο προορισμός του παραγόμενου προϊόντος (π.χ. πώληση σε οινοποιό).
Η δυνατότητα υποβολής δήλωσης συγκομιδής παρέχεται στους καταγεγραμμένους στο Αμπελουργικό Μητρώο με αμπελοτεμάχια μονοκαλλιέργειας αμπέλου και νόμιμο δικαίωμα φύτευσης. Οι δηλώσεις συγκομιδής είναι συνδεδεμένες με τις δηλώσεις παραγωγής οίνου. Οι έλεγχοι για την τήρηση των προϋποθέσεων εμπορίας, για την επισήμανση των οίνων που διακινούνται με ή χωρίς προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ) και προστασία γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ)ή ποικιλιακών οίνων ανά αμπελουργική ζώνη ή αμπελουργικό διαμέρισμα, διεξάγονται με τη συνδρομή των καταχωρήσεων του Αμπελουργικού Μητρώου και των σχετικών δηλώσεων του αμπελοοινικού τομέα στις ψηφιακές υπηρεσίες του ΥΠ.Α.Α.Τ.
Τα αμπελοτεμάχια έκτασης άνω των 100 τ.μ. με επιτραπέζιες, οινοποιήσιμες ή ποικιλίες σταφιδοποιίας καταγράφονται στο Αμπελουργικό Μητρώο. Όσοι ενδιαφέρονται να καλλιεργήσουν οινάμπελο έκτασης μικρότερης του ενός στρέμματος με οινοποιήσιμες ποικιλίες για ιδιοκατανάλωση, εγγράφονται επίσης στο μητρώο και υποβάλλουν πριν τη φύτευση τα δικαιολογητικά για έκδοση άδειας εγκατάστασης χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η χορήγηση άδειας φύτευσης.
Η οριστικοποιημένη δήλωση συγκομιδής αποτελεί βασικό δικαιολογητικό έγγραφο για την έκδοση άδειας απόσταξης για όλους τους διήμερους μικρούς αποσταγματοποιούς από το τελωνείο. Αφορά δηλαδή ακόμη και τους καλλιεργητές οιναμπέλων συνολικής αμπελουργικής εκμετάλλευσης μικρότερης του ενός στρέμματος οι οποίοι μέχρι πρόσφατα εξυπηρετούνταν με σχετική βεβαίωση από τον οικείο δήμο.
Αgro.tec: Ποιες είναι οι παροχές και δυνατότητες που δίνει το Μητρώο σε όσους εγγράφονται;
– Οι αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις του Αμπελουργικού Μητρώου δύνανται να συμμετέχουν υπό προϋποθέσεις σε προγράμματα εθνικής ή ενωσιακής στήριξης, όπως είναι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης και μετατροπής αμπελώνων, το πρόγραμμα στήριξης των μικρών νησιών του Αιγαίου, τα σχέδια βελτίωσης ή το πρόγραμμα νέων αγροτών. Στο παρελθόν, για την αποζημίωση των παραγωγών από την προσβολή περονόσπορου του 2011 ήταν απαραίτητη η προσκόμιση της καρτέλας του Αμπελουργικού Μητρώου του δικαιούχου.
Το εθνικό πρόγραμμα στήριξης για τον αμπελοοινικό τομέα της χώρας μας υποβάλλεται στην Ε.Ε. σύμφωνα με τα απογραφικά στοιχεία του Μητρώου.
Agro.tec: Είναι σημαντικός ο ρόλος του Αμπελουργικού Μητρώου για τις πληρωμές από τον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ);
– Τα προγράμματα στήριξης που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον αμπελοοινικό τομέα καταρτίζονται και υλοποιούνται με την αξιοποίηση των δεδομένων του Μητρώου. Οι έλεγχοι των αιτήσεων περιλαμβάνουν την επιβεβαίωση της ταυτοποίησης των στοιχείων μεταξύ των δύο συστημάτων: του Αμπελουργικού Μητρώου και του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ). Η οικονομική ενίσχυση στους δικαιούχους καταβάλλεται από τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Agro.tec: Υπάρχει ο απαιτούμενος αριθμός του προσωπικού ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες λειτουργίας του Μητρώου;
– Στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου στην οποία εργάζομαι, κατά την κατάρτιση του Μητρώου οι παραγωγοί υπέδειξαν τα αμπελοτεμάχια σε εκτυπώσεις ασπρόμαυρων ορθοφωτοχαρτών. Το μητρώο δεν υλοποιήθηκε βάσει μετρήσεων πεδίου. Σε ημιορεινούς νομούς με έντονες σκιάσεις λόγω του ανάγλυφου, η δυσκολία εντοπισμού των ιδιοκτησιών από τους παραγωγούς επιβάλλει συνεχείς διορθώσεις. Πρόκειται για μία διοικητική ενότητα που απαρτίζεται κυρίως από μικρό κατακερματισμένο κλήρο.
Οι εκτάσεις που ψηφιοποιήθηκαν στο Μητρώο δεν αντιστοιχούν στις εκτάσεις που δηλώθηκαν από τους παραγωγούς. Για την πλειονότητα των γεωτεμαχίων απαιτείται ορθός εντοπισμός των ορίων τους, με τη συνδρομή δεκάδων ανθρωποωρών μέσω διοικητικού και επιτόπιου ελέγχου, με διερεύνηση των επικαλύψεων στο Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (ΣΓΠ) του Αμπελουργικού Μητρώου και με διασταύρωση των στοιχείων βάσει του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ), χωρίς να έχουν πρόσβαση οι χρήστες του Μητρώου σε πραγματικό χρόνο.
Πολλές φορές, οι επικαλύψεις στην απεικόνιση ή η απουσία καταχωρισμένης γεωγραφικής πληροφορίας –με ανύπαρκτα χαρτογραφικά στοιχεία τεμαχίων, ή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες καταγράφονται μόνο τα περιγραφικά στοιχεία και δεν έχει καταχωρηθεί η γεωμετρία, ή έχουν ψηφιοποιηθεί ως κυκλικές κουκίδες– δεν επιτρέπουν τη θέαση των ορίων για όλα τα γεωτεμάχια που δηλώθηκαν στο Αμπελουργικό Μητρώο.
Τόσο για τους πολίτες όσο και για τους χρήστες του Μητρώου, οι συνιστώμενες διαδικασίες ελέγχων είναι απαιτητικές και χρονοβόρες. Δεν παρέχονται τα κατάλληλα εργαλεία μέσω μίας και μόνο διεπαφής προκειμένου να ελεγχθούν οι αιτήσεις, με αποτέλεσμα αυτές να διεκπεραιώνονται με βραδείς ρυθμούς.
Λόγω των παραπάνω δυσκολιών, το υφιστάμενο ανθρώπινο δυναμικό δεν μπορεί να ανταπεξέλθει, δεδομένης και της γραφειοκρατίας που απορρέει από τη νομοθεσία του αμπελοοινικού τομέα.
Agro.tec: Οι σύγχρονες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη αποτύπωση των αμπελουργικών εκτάσεων;
– Οι φορείς άσκησης εθνικής αμπελοοινικής πολιτικής επιβάλλεται να στραφούν σε προηγμένα συστήματα ανάπτυξης web GIS εφαρμογών, χρησιμοποιώντας τις υφιστάμενες γεωχωρικές τεχνολογίες. Πρέπει επίσης να επιτευχθεί διαλειτουργικότητα του Αμπελουργικού Μητρώου με άλλα πληροφοριακά συστήματα (με το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου [ΟΣΔΕ] και με τη βάση δεδομένων ταξινόμησης εδαφών) για τον έλεγχο του αμπελουργικού δυναμικού.
Η αξιοποίηση τηλεπισκοπικών δεδομένων στη γεωργία ακριβείας οδήγησε στην έρευνα και ανάπτυξη προηγμένων τεχνικών και μεθόδων ταξινόμησης εικόνας, που ξεπερνούν το επίπεδο εντοπισμού των αμπελοτεμαχίων και διεξάγονται πλέον σε επίπεδο εντοπισμού και αναγνώρισης κλώνων εντός της ίδιας αμπελοποικιλίας.
Το Αμπελουργικό Μητρώο θα έπρεπε να υποστηρίζει υπηρεσίες θέασης πρόσφατων και διαχρονικών υποβάθρων ορθοφωτοχαρτών, ενώ τα χαρτογραφικά υπόβαθρα του Αμπελουργικού Μητρώου για κάποιες περιοχές του Ρεθύμνου παραμένουν ασπρόμαυρα. Η διατύπωση χωρικών ερωτημάτων στις βάσεις δεδομένων που είναι συνδεδεμένες με το Αμπελουργικό Μητρώο για την περιοχή δικαιοδοσίας μας –π.χ. για την έκταση της ποικιλίας του βιδιανού σταφυλιού σε συγκεκριμένη τοπική κοινότητα– είναι δυνατή μόνο από τα κεντρικά του ΥΠ.Α.Α.Τ.
Η λειτουργική αξιοποίηση ενός αξιόπιστου προηγμένου συστήματος συλλογής, καταχώρισης, ενημέρωσης και αποθήκευσης των δεδομένων, για κάθε υπάρχουσα αμπελουργική, οινοποιητική μονάδα και αμπελουργική ζώνη, είναι το μόνο εργαλείο που έχει η χώρα μας στη χάραξη ευρωπαϊκής αμπελοοινικής πολιτικής. Ζητήματα χρηματοδότησης, συμμόρφωσης, διεύρυνσης της αγοράς, πρόγνωσης της παραγωγής, επισήμανσης (ΠΟΠ, ΠΓΕ) και ιχνηλασιμότητας των παραγόμενων προϊόντων της αμπέλου τίθενται σε συζήτηση μόνο υπό το πρίσμα της ορθής εφαρμογής αμπελοοινικής διαχείρισης σε επίπεδο χώρας.
