Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πλέον σημαντικά όλες τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η οποία καταβάλλει ολοένα και περισσότερες προσπάθειες για εξοικονόμηση νερού, τόσο στην ύδρευση, όσο και στην αγροτική άρδευση η οποία αποτελεί και το μεγάλο στοίχημα.
Ο κ. Θεόφιλος Ματσουκάς, γεωπόνος και διευθύνων σύμβουλος της LANDCO ΕΠΕ, μας μιλά για ορθολογικές αρδευτικές μεθόδους, αλλά και για τις προκλήσεις στο σχεδιασμό αρδευτικών έργων.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Agro.tec: Ποιες είναι οι νέες τάσεις όσον αφορά την εφαρμογή συστημάτων άρδευσης, δεδομένης της προσπάθειας που γίνεται για περιορισμό της σπατάλης του νερού από την ΕΕ;
– Για την εξοικονόμηση νερού στα συστήματα άρδευσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές προηγμένες τεχνολογίες, αλλά και συστήματα που ήδη χρησιμοποιούνται χρόνια. Τα έξυπνα συστήματα απομακρυσμένης διαχείρισης είναι εφαρμογές που επιτρέπουν τον έλεγχο του ποτίσματος μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή ή κινητού τηλεφώνου, επιτρέποντας την εξ αποστάσεως προσαρμογή σύμφωνα με τις καιρικές συνθήκες ή άλλες παραμέτρους που σχετίζονται με την καλλιέργεια. Τα συστήματα αυτά είναι σε θέση να αναγνωρίζουν ακόμα και σφάλματα ή διαρροές, ειδοποιώντας το χρήστη μέσω SMS ή e-mail.
Οι αισθητήρες βροχής απενεργοποιούν το σύστημα άρδευσης όταν ανιχνεύουν ένα ποσοστό βροχής, αποτρέποντας την άσκοπη χρήση νερού. Υπάρχουν επίσης αισθητήρες που αντιλαμβάνονται την υγρασία του εδάφους, αλλά και τις καιρικές συνθήκες, και σε συνδυασμό με έξυπνα συστήματα ελέγχου άρδευσης μπορούν να ρυθμίζουν αυτόματα την άρδευση, σύμφωνα με τις ανάγκες της εκάστοτε καλλιέργειας.
Μέσω των στάγδην συστημάτων άρδευσης παρέχεται νερό απευθείας στη βάση των φυτών με σταγόνες μικρής παροχής, μειώνοντας τη σπατάλη νερού. Τέλος, υπάρχει και η κατευθυνόμενη άρδευση, με τη χρήση τεχνικών που επιτρέπουν την ακριβή οδήγηση του νερού στις ρίζες των φυτών, μειώνοντας τις απώλειες.
Agro.tec: Μετά τις καταστροφές που γνώρισαν η Θεσσαλία, καθώς και άλλες περιοχές της επικράτειας, τι είναι αυτό που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τους γεωργούς, όσον αφορά την αποδοτικότερη άρδευση;
– Αμέσως μετά από μια κακοκαιρία, πρέπει να καταγράφονται οι ζημιές στα εδάφη και στα συστήματα άρδευσης, προκειμένου να καθοριστούν των επόμενα βήματα.
Επίσης σημαντική είναι η ανακατασκευή και η συντήρηση των δικτύων. Εάν υπήρξαν καταστροφές στις υποδομές άρδευσης, η ανακατασκευή τους πρέπει να γίνει με γνώμονα τη σωστή λειτουργία, αλλά και με ενσωμάτωση τεχνικών που θα επιτυγχάνουν εξοικονόμηση νερού.
Η εφαρμογή κατάλληλων πρακτικών είναι πολύ σημαντική για τις καλλιέργειες. Εάν υπήρξαν πλημμύρες ή εκτεταμένες βροχοπτώσεις, η υπερβολική υγρασία στα εδάφη πρέπει να αντιμετωπιστεί με προσεκτικές πρακτικές άρδευσης, αλλά και με δημιουργία αποστραγγιστικού δικτύου όπου αυτό είναι εφικτό.
Από την άλλη απαιτείται διαχείριση του υποστρώματος και προστασία από την ερημοποίηση. Η διαχείριση του υποστρώματος είναι σημαντική, καθώς η καταστροφή του μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα αποστράγγισης και στάθμης νερού αλλά και ποιότητας.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί η αποδοτικότερη χρήση του νερού και η προστασία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων από τις κλιματικές ακραίες συνθήκες. Σε περιπτώσεις υπερβολικής ξηρασίας μετά την κακοκαιρία, οι γεωργοί πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των εδαφών από την ερημοποίηση.
Agro.tec: Ποια είναι τα κριτήρια με βάση τα οποία προτείνετε συγκεκριμένες αρδευτικές λύσεις στους γεωργούς;
Τα κριτήρια αυτά είναι έξι, και είναι τα εξής:
- Το είδος της καλλιέργειας.
- Οι κλιματικές και μικροκλιματικές συνθήκες της κάθε περιοχής.
- Η εδαφική σύσταση και η ποιότητα του εδάφους.
- Το ανάγλυφο του εδάφους.
- Η διαθεσιμότητα και η ποιότητα του νερού.
- Ο προϋπολογισμός.
Agro.tec: Από όσα έργα έχετε υλοποιήσει, ποιο ήταν εκείνο με τις μεγαλύτερες ιδιαιτερότητες από άποψη άρδευσης και το οποίο επιτελέσατε με επιτυχία;
– Κάθε έργο που μελετάμε έχει ιδιαιτερότητες, οπότε είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε κάποιο, αφού ούτως ή άλλως προσαρμόζουμε τις λύσεις στις απαιτήσεις του εκάστοτε έργου.
Θα αναφερθώ όμως σε έναν αγρό όπου το νερό άρδευσης του αγροτεμαχίου προερχόταν από δεξαμενή 1.500m3 και τροφοδοτούσε οκτώ φρεάτια με αντλία. Κληθήκαμε να σχεδιάσουμε την ορθή διάθεση του νερού στα τμήματα και στις διαφορετικές καλλιέργειες του αγρού, έτσι ώστε να επιτευχθεί η βέλτιστη άρδευση. Επανασχεδιάσαμε το αντλητικό συγκρότημα ώστε να λειτουργεί με τη μέγιστη ενεργειακή οικονομία και να καλύπτει τις ανάγκες των καλλιεργειών κατά τη θερμή περίοδο, ενώ προσθέσαμε και συστοιχία φίλτρων ώστε να βελτιώσουμε την ποιότητα του νερού.
Στα φρεάτια του κεντρικού αγωγού παροχής τοποθετήσαμε ελεγκτές άρδευσης Demeter, ενώ παράλληλα τοποθετήθηκε μετεωρολογικός σταθμός μέτρησης της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας, της σχετικής υγρασίας, της ηλιακής ακτινοβολίας, της ταχύτητας και της διεύθυνσης του ανέμου, καθώς και του ύψους της βροχής.
Χάρη σε αυτά τα συστήματα, ο χειριστής μπορεί να ελέγχει το σύστημα είτε τοπικά είτε απομακρυσμένα, μέσω κινητού, τάμπλετ ή ηλεκτρονικού υπολογιστή, αλλά και να βλέπει «ζωντανά» τις καιρικές συνθήκες και τη λειτουργία της άρδευσης.
Το εν λόγω αγροτεμάχιο, λόγω γεωμορφολογίας αλλά και διαφορετικών καλλιεργειών, χωρίστηκε σε δύο τμήματα, με κάθε ένα να χρησιμοποιεί διαφορετικό σύστημα άρδευσης και εξοπλισμό.
Τα πέντε φρεάτια του πρώτου τμήματος χωρίστηκαν σε 19 στάσεις, με κάθε στάση να συνδέεται με τους τοπικούς προγραμματιστές άρδευσης C1-C4. Σε κάθε προγραμματιστή συνδέθηκαν μετρητές παροχής και ογκομετρικοί αισθητήρες υγρασίας.
Το τριτεύον δίκτυο που επιλέχθηκε ήταν αυτορυθμιζόμενος σταλακτικός αγωγός Φ20, ο οποίος σε ορισμένα τμήματα υπογειοποιήθηκε λόγω διαφορετικών καλλιεργειών, ώστε να επιτευχθεί ορθότερη άρδευση και μέγιστη οικονομία.
Το δεύτερο τμήμα περιλαμβάνει δύο φρεάτια 4 ηλεκτροβανών και ένα φρεάτιο 2 ηλεκτροβανών, και χωρίστηκε σε 10 στάσεις. Κάθε στάση συνδέθηκε με το δίκτυο διανομής για άρδευση των φυτών με μικροεκτοξευτήρες συγκεκριμένης παροχής. Στην αρχή κάθε γραμμής τοποθετήθηκε λιπαντήρας σύνδεσης με το δίκτυο με παράλληλο κλάδο (by pass).
Πρόκληση του σχεδιασμού και της μετέπειτα υλοποίησης του συγκεκριμένου έργου ήταν το ιδιαίτερο ανάγλυφο της περιοχής, οι διαφορετικές καλλιέργειες, η ανάγκη οικονομίας νερού και η ανάγκη των χρηστών για απομακρυσμένη διαχείριση.
