Η ανάγκη για σταθερή παραγωγή ιχθύων με σκοπό την κάλυψη των αναγκών της αγοράς έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας στη χώρα. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλάμε με τον ομότιμο καθηγητή στο Τμήμα Αλιείας & Υδατοκαλλιέργειας του Πανεπιστημίου Πατρών κ. Γεώργιο Χώτο για τους παράγοντες που αυξάνουν την απόδοση μιας μονάδας ιχθυοκαλλιέργειας.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Agro.tec: Ποιος είναι ο εξοπλισμός που απαιτείται για την ανάπτυξη υδατοκαλλιεργειών;
– Ο όρος «υδατοκαλλιέργεια» είναι γενικός. Ανάλογα με τα καλλιεργούμενα είδη, εξειδικεύεται σε ιχθυοκαλλιέργεια για ψάρια, οστρακοκαλλιέργεια για μύδια και στρείδια, γαριδοκαλλιέργεια, και φυκοκαλλιέργεια για φύκη. Κάθε μία από αυτές τις καλλιέργειες έχει τις δικές της ανάγκες και απαιτήσεις για να λειτουργήσει αποδοτικά.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων απαιτείται σχετικά υψηλή θερμοκρασία (18-25°C) για την ιδανικά γρήγορη ανάπτυξη των ψαριών και των γαρίδων. Η Ελλάδα με τις ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες προσφέρεται για τους περισσότερους τύπους υδατοκαλλιεργειών, είτε στα γλυκά είτε στα θαλασσινά νερά.
Σε γενικές γραμμές ο εξοπλισμός συνίσταται στον περίκλειστο χώρο που θα αναπτύσσονται οι εκτρεφόμενοι οργανισμοί, στα βοηθητικά συστήματα κίνησης και καθαρισμού του νερού, στους οξυγονωτήρες που εμπλουτίζουν με οξυγόνο το νερό και στις συσκευές ετοιμασίας και παροχής της τροφής. Υπάρχουν βέβαια και πλήθος άλλων μηχανημάτων που εξυπηρετούν μια μονάδα.
Γενικά θα πρέπει να λειτουργούν όλα αδιαλείπτως και σωστά, και επιπλέον να βρίσκονται σε συνεχή κατάσταση αναμονής για εφεδρική λειτουργία σε περίπτωση βλάβης.
Agro.tec: Τι είδους συστήματα συναντάμε στις ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες και πως επιτυγχάνεται η ανακύκλωση του νερού; Επιβαρύνεται το περιβάλλον;
– Οι ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες, κατά τη συντριπτική τους πλειονότητα, συνίστανται σε εκτροφή θαλασσινών ψαριών στη θάλασσα, μέσα σε ποντισμένους ιχθυοκλωβούς. Πρόκειται για «ανοιχτό» σύστημα ροής νερού, η οποία επιτυγχάνεται με φυσική κίνηση του νερού, το οποίο δεν ανακυκλώνεται αλλά ανανεώνεται συνεχώς.
Όσον αφορά την επιβάρυνση του περιβάλλοντος, θα πρέπει να πούμε ότι κάθε δραστηριότητα ρυπαίνει σε κάποιο βαθμό· το ζητούμενο είναι να μην ξεπερνά τη δυνατότητα της φύσης να απορροφά τους ρύπους.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι ιχθυοκλωβοί στη θάλασσα πρέπει να βρίσκονται σε μέρη με καλή κυκλοφορία νερού, για να αποφεύγεται η συσσώρευση στον πυθμένα οργανικής λάσπης από τα υπολείμματα τροφής και τα περιττώματα.
Agro.tec: Τι θα πρέπει να λάβει κάποιος υπόψη του για την κατασκευή τεχνητών υδατοσυλλογών και ποια είναι τα στάδια που πρέπει να ακολουθήσει για την κατασκευή τους;
– Οι τεχνητές υδατοσυλλογές για υδατοκαλλιέργειες είναι πολλών ειδών: τσιμεντένιες, πλαστικές, χωμάτινες, υπαίθριες, στεγασμένες ή ανοιχτής ροής. Όλες όμως έχουν ανάγκη από μια κοντινή πηγή καθαρού νερού, καθώς και από έναν οικολογικά μελετημένο αποδέκτη του αποχετευόμενου νερού.
Αυτά είναι τα κύρια ζητήματα που θα καθορίσουν για το αν είναι εφικτό να υλοποιηθεί ένα σχέδιο υδατοκαλλιέργειας, βάσει βέβαια των προβλεπομένων στη νομοθεσία και της μελέτης που θα συντάξει ο ειδικός.
Agro.tec: Για την ιχθυοκαλλιέργεια στην ανοιχτή θάλασσα, τι είναι αυτό που θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη όσον αφορά την κατασκευή και τη συντήρηση των εγκαταστάσεων;
– Οι ιχθυοκαλλιέργειες στην ανοιχτή θάλασσα –δηλαδή μακριά από τις ακτές που σήμερα αποτελούν τον κανόνα, έτσι όπως έχουν δομηθεί σε προστατευμένους από τη θαλασσοταραχή κλειστούς κόλπους– αποτελούν το μεγάλο «στοίχημα» για το μέλλον.
Νομίζω ότι πολύ σύντομα θα γίνει συνήθη παγκόσμια πρακτική η ιχθυοκαλλιέργεια στην ανοιχτή θάλασσα και σε κατάλληλα διαμορφωμένα δεξαμενόπλοια – εξέδρες, όπου οι ιχθυοκλωβοί θα είναι απαλλαγμένοι από τον κίνδυνο ρύπανσης του πυθμένα, δεν θα διαταράσσουν το τουριστικό τοπίο, θα έχουν καλή κυκλοφορία νερού που θα προσφέρει πλούσια οξυγόνωση, ενώ θα έχουν και δυνατότητα μετακίνησης στα επιθυμητά σημεία.
Η κατασκευή και η συντήρηση τέτοιων μονάδων βέβαια μπορεί να υλοποιηθεί μόνο από μεγάλες εταιρείες ή έστω από συλλογικά – συνεργατικά σχήματα σημερινών μικροκαλλιεργητών, καθώς είναι μεγάλες οι απαιτήσεις σε κεφάλαια και οργάνωση.
Agro.tec: Πώς λειτουργεί ένα υδροπονικό σύστημα υδατοκαλλιέργειας; Υπάρχουν τέτοια συστήματα στη χώρα μας;
– Η υδροπονία είναι μια σχετικά καινούρια καλλιέργεια, που αν εφαρμοστεί σωστά, έξυπνα και οικονομικά, μπορεί να έχει μεγάλη απόδοση.
Η βασική της φιλοσοφία συνίσταται στη σύζευξη μια μονάδας ιχθυοκαλλιέργειας με ανακύκλωση νερού (κλειστό σύστημα) με ένα σύστημα παραγωγής φυτών όπως είναι π.χ. λαχανικά, κηπευτικά ή καλλωπιστικά.
Έτσι το νερό από την ιχθυοκαλλιέργεια, το οποίο είναι φορτισμένο με θρεπτικά ιόντα (π.χ. αμμωνιακά, νιτρικά, φωσφορικά) που από οικολογική άποψη συνιστούν ρύπους για το περιβάλλον, θα μπορεί να αποτελέσει ιδανικό μέσο λίπανσης των φυτών.
Σε ένα τέτοιο σύστημα τα φυτά ωφελούνται από το λίπασμα του νερού, δεν έχουν ανάγκη άλλων λιπασμάτων, αυξάνονται γρήγορα και συνάμα αφαιρούν αυτούς τους ρύπους από το νερό, το οποίο ξαναγυρίζει απορρυπασμένο στις δεξαμενές των ψαριών.
Στην Ελλάδα, πέρα από πειραματικά συστήματα, δεν υπάρχουν ακόμα μονάδες τέτοιου τύπου.
Agro.tec: Επηρεάζει η κλιματική αλλαγή τις ιχθυοκαλλιέργειες; Ποιες προληπτικές ενέργειες θα μπορούσαμε να κάνουμε για να συνεχίσουμε να έχουμε ποιότητα και αποδόσεις;
– Δεν βλέπω κάποια ξεκάθαρη απειλή για τις υδατοκαλλιέργειες, παρά την ευρύτατα διαδεδομένη αντίληψη περί επερχόμενης καταστροφικής κλιματικής αλλαγής.
Υπό το πρίσμα πάντως της «ελαχιστοποίησης του αποτυπώματος άνθρακα», οι φυκοκαλλιέργειες προσφέρουν τεράστια πλεονεκτήματα καθώς αποτελούν μια ιδανική οικολογικά πρακτική απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα από τα καλλιεργούμενα φύκη.
Πρόκειται για υδατοκαλλιέργειες του μέλλοντος, που θα παράγουν υψηλής ποιότητας και ποσότητας φυκομάζα για ευρεία χρήση, ως πρωτεΐνες, αντιοξειδωτικά, ζωοτροφές, ενισχυτικά εδάφους, καλλυντικά, υγιεινά πρόσθετα, βιοκαύσιμα κ.ά.
