Η χρήση γεωργικών μηχανημάτων νέας τεχνολογίας και η ανάγκη εκπαίδευσης και κατάρτισης του Έλληνα αγρότη.
Γράφει ο δρ. Ιωάννης Ράπτης, μέλος του Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού του Τμήματος Γεωπονίας – Αγροτεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Ο γεωργικός τομέας υφίσταται τελευταία έντονο μετασχηματισμό, ο οποίος καθοδηγείται από τις νέες τεχνολογίες και –όπως γίνεται ήδη φανερό– δύναται να επιτρέψει στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις να περάσουν στο επόμενο επίπεδο παραγωγικότητας και κερδοφορίας.
Η χρήση των νέων τεχνολογιών στον αγροτικό τομέα φαίνεται να αποτελεί μια ικανή λύση. Με τον περιορισμό των πόρων να αποτελεί την κύρια πρόκληση για την παγκόσμια κοινότητα, η αειφόρος ή βιώσιμη γεωργία, που συνδέεται άμεσα με τη χρήση των νέων τεχνολογιών (καθώς απαιτεί περιορισμένη χρήση επιβλαβών χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων), μπορεί να συμβάλει στην επισιτιστική ασφάλεια του συστηματικά αυξανόμενου πληθυσμού.
Οι ρομποτικές τεχνολογίες και οι τεχνολογίες αισθητήρων του 21ου αιώνα έχουν τη δυνατότητα να επιλύσουν προβλήματα τόσο παλιά όσο είναι η ίδια η γεωργία.
Γεωργία ακριβείας
Ο υπερπληθυσμός και η αυξανόμενη ζήτηση για προϊόντα υψηλής ποιότητας δημιουργούν την ανάγκη για εκσυγχρονισμό και εντατικοποίηση των ήδη υπαρχουσών γεωργικών πρακτικών, καθώς και για αποτελεσματικότερη χρήση του νερού και άλλων συναφών πόρων.
Μία από τις πιο ελπιδοφόρες πρακτικές που σχετίζονται με τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων είναι η γεωργία ακριβείας, η οποία απαιτεί καινοτομία, τεχνολογική πρόοδο και έρευνα, και μπορεί να εγγυηθεί τη μέγιστη παραγωγικότητα, βελτιστοποιώντας και ενισχύοντας τις γεωργικές εργασίες.
Καθιερώνει στρατηγικές για τη χρήση των απαραίτητων προμηθειών στην απαιτούμενη ποσότητα, στον κατάλληλο χώρο και στην κατάλληλη στιγμή, με προσαρμογή στις καλλιέργειες και στις ανάγκες του εδάφους. Επίσης επιδιώκει, μεταξύ άλλων, τη βέλτιστη κατανάλωση ενέργειας, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ορθολογική χρήση νερού και χημικών προϊόντων και τη βιωσιμότητα (sustainability), ενώ αξιοποιεί μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο μέσω συστημάτων IoT (Internet of Things).
Όλα αυτά, όμως, απαιτούν από τους παραγωγούς μεγάλης, μεσαίας και μικρής κλίμακας να κάνουν χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας.
Νέες τεχνολογίες
Μερικές από τις νέες τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν στη γεωργία είναι τα σύγχρονα ηλεκτρονικά συστήματα, οι αισθητήρες, οι υπολογιστές και οι τηλεπικοινωνίες, η χρήση των οποίων βελτιστοποιεί τον έλεγχο της γεωργικής παραγωγής.
Τα αυτοκινούμενα γεωργικά μηχανήματα που χρησιμοποιούνται κυρίως στη χώρα μας είναι οι γεωργικοί ελκυστήρες, οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές, οι βαμβακοσυλλέκτες και οι μηχανές συγκομιδής βιομηχανικής ντομάτας.
Οι γεωργικοί ελκυστήρες είναι αυτοί που χρησιμοποιούνται από το σύνολο σχεδόν των καλλιεργητών. Κάθε γεωργικό μηχάνημα διαθέτει σήμερα ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου, αυτοματισμούς, αισθητήρες και συστήματα αποκωδικοποίησης και απεικόνισης πληροφοριών, ενώ αξιοποιούνται και δίαυλοι επικοινωνίας (CAN BUS System) μεταξύ των ηλεκτρονικών μονάδων των γεωργικών μηχανημάτων.
Ανάγκη εκπαίδευσης
Οι γεωργοί, όπως διαπιστώθηκε από σχετικές μελέτες, διαθέτουν περιορισμένες γνώσεις σχετικά με τη χρήση των νέων τεχνολογιών στη γεωργία. Για το λόγο αυτό απαιτείται εκπαίδευση σε ζητήματα σύγχρονης και βιώσιμης γεωργίας.
Από έρευνες του Εργαστηρίου μας αναδείχτηκε ότι οι περισσότεροι Έλληνες γεωργοί διαθέτουν αυτοκινούμενα και παρελκόμενα γεωργικά μηχανήματα που φέρουν νέες τεχνολογίες. Ωστόσο, λίγοι τις γνωρίζουν και ακόμη λιγότεροι τις χρησιμοποιούν, ενώ δεν φαίνεται να ξεχωρίζουν σε ικανοποιητικό βαθμό ποιες εφαρμογές αποτελούν νέες τεχνολογίες και ποιες όχι.
Σχετικές διεθνείς έρευνες έχουν επίσης αναδείξει τις ιδιαίτερα περιορισμένες γνώσεις των καλλιεργητών σε ζητήματα νέων τεχνολογιών στα γεωργικά μηχανήματα, καθώς και την περιορισμένη χρήση τους ακόμη και στις περιπτώσεις που αυτές είναι διαθέσιμες.
Γενικά, τα αυτοκινούμενα γεωργικά μηχανήματα που διαθέτουν οι γεωργοί, φέρουν επάνω τους χαμηλή και υψηλή ηλεκτρονική τεχνολογία. Χρησιμοποιούνται όμως και πολλά μηχανήματα παλαιάς τεχνολογίας τα οποία δεν διαθέτουν ηλεκτρονικά συστήματα και συγχρόνως απαιτούν περισσότερη συντήρηση.
Σε ό,τι αφορά τα παρελκόμενα γεωργικά μηχανήματα, τα περισσότερα είναι νέας και μάλιστα υψηλής τεχνολογίας. Μηχανήματα όπως είναι ο λιπασματοδιανομέας, το ψεκαστικό και ο νεφελοψεκαστήρας (μέσω των οποίων γίνονται κατά κύριο λόγο οι εισροές σε λιπάσματα και φυτοφάρμακα), είναι σε σημαντικό ποσοστό νέας τεχνολογίας και μπορούν να αξιοποιηθούν για την εφαρμογή πρακτικών αειφορικής γεωργίας.
Οι καλλιεργητές που χρησιμοποιούν μηχανήματα με νέες τεχνολογίες διαπιστώνουν σημαντική μείωση στη χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, καθώς και αύξηση της παραγωγής τους. Η περιορισμένη βιβλιογραφία στο πεδίο επιβεβαιώνει τις παραπάνω διαπιστώσεις των γεωργών.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι το γεγονός ότι οι ίδιοι οι γεωργοί αναγνωρίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό ότι χρειάζονται απαραιτήτως εκπαίδευση.
Αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε να αξιοποιήσουν οι εμπλεκόμενοι φορείς, δίνοντας έμφαση: α) σε ζητήματα καλλιεργητικών μεθόδων, β) στην ενημέρωση των αγροτών για τη συμβολή των νέων τεχνολογιών και των σύγχρονων μηχανημάτων στην αειφορική γεωργία, καθώς και γ) στην εφαρμογή καλλιεργητικών μοντέλων και σύγχρονων γεωργικών πρακτικών που σέβονται το φυσικό περιβάλλον.
Σε παρόμοια συμπεράσματα καταλήγουν και άλλες σχετικές έρευνες από τον διεθνή χώρο.
Η εκπαίδευση των παραγωγών μπορεί να εστιάσει στα είδη καλλιέργειας, στα καλλιεργητικά μοντέλα, καθώς και στην αξιοποίηση μηχανημάτων νέων τεχνολογιών.
Την ευθύνη αυτών των εκπαιδεύσεων μπορούν και πρέπει να την επωμιστούν οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες σε επίπεδο Περιφερειών, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και σε συνεργασία με τις γεωπονικές σχολές της χώρας.
