Από τα δάση και τα χωράφια της Θεσσαλίας, ο κ. Ηλιόπουλος και η ερευνητική του ομάδα βρίσκονται στην αιχμή της ευρωπαϊκής καινοτομίας δημιουργώντας εμβόλια που προστατεύουν τις καλλιέργειες με φυσικό τρόπο και αυξάνουν τις αποδόσεις.
Στην καρδιά της Θεσσαλίας, μέσα στα εργαστήρια του Τμήματος Γεωπονίας -Αγροτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, εξελίσσεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα εφαρμοσμένης αγροτικής καινοτομίας στη χώρα.
Ο διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Φυτοπροστασίας κ. Παναγιώτης Ηλιόπουλος με την ερευνητική του ομάδα επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι ασθένειες και οι εχθροί των καλλιεργειών: όχι με χημικά, αλλά με τη δύναμη της ίδιας της φύσης.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εκπομπή «Αγροτική Ανάπτυξη» στο T-Press Web TV, ο κ. Ηλιόπουλος ανέφερε τα εξής:
«Στόχος μας είναι να αναδείξουμε μέσα από το δικό μας παράδειγμα πόσο κρίσιμη είναι η έρευνα και η καινοτομία για την αγροτική παραγωγή της Ελλάδας. Η φυτοπροστασία δεν μπορεί πια να βασίζεται αποκλειστικά στα χημικά φυτοφάρμακα. Γνωρίζουμε τα πλεονεκτήματά τους, αλλά και τα σοβαρά μειονεκτήματα για την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον».
Η ευρωπαϊκή πολιτική επιταχύνει αυτή τη μετάβαση. Η σταδιακή μείωση των χημικών φυτοφαρμάκων, στο πλαίσιο της Νέας Πράσινης Συμφωνίας, δημιουργεί νέες προκλήσεις για τους αγρότες.
«Μέχρι το 2030, εξηγεί ο κ. Ηλιόπουλος, η Ευρώπη στοχεύει σε μείωση 50% των χημικών φυτοφαρμάκων. Αυτό σημαίνει ότι οι παραγωγοί θα χρειαστούν άμεσα εναλλακτικές λύσεις».
Αυτές ακριβώς τις λύσεις επιχειρεί να δώσει το Εργαστήριο Διαχείρισης Φυτοπροστασίας.
Με τη δύναμη της φύσης
Η ερευνητική ομάδα του κ. Ηλιόπουλου στρέφεται στη φύση, συλλέγοντας ωφέλιμους μικροοργανισμούς από το περιβάλλον: μύκητες και βακτήρια που μπορούν να προστατεύσουν τα φυτά με φυσικό τρόπο.
«Δεν δημιουργούμε κάτι τεχνητό, επισημαίνει o κ. Ηλιόπουλος. Παίρνουμε οργανισμούς που ήδη υπάρχουν στη φύση, τους μελετούμε, τους καλλιεργούμε και τους τυποποιούμε σε σκευάσματα, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως τα συμβατικά φυτοφάρμακα, με ψεκασμό ή με πότισμα.
»Η διαδικασία, ωστόσο, είναι μακρά και απαιτητική. Πολλοί μικροοργανισμοί απορρίπτονται, καθώς ενδέχεται να παράγουν ανεπιθύμητες ουσίες. Όσοι περνούν την αρχική αξιολόγηση υποβάλλονται σε μοριακή ανάλυση, ώστε να εξακριβωθεί πλήρως η ασφάλειά τους. Στη συνέχεια δοκιμάζονται σε θερμοκήπια και αγρούς που διαθέτουμε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, σε συνεργασία και με συνεταιρισμούς της Θεσσαλίας».
Η προσέγγιση αυτή αλλάζει σταδιακά και τη φιλοσοφία των ίδιων των παραγωγών απέναντι στη φυτοπροστασία. Από τη λογική της άμεσης χημικής καταπολέμησης περνούν σε ένα πιο ολοκληρωμένο μοντέλο ενίσχυσης της υγείας του φυτού. Όπως εξηγεί η ερευνητική ομάδα, όταν το φυτό είναι ισχυρό και ισορροπημένο, μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του πολλές προσβολές, μειώνοντας την ανάγκη για παρεμβάσεις. Πρόκειται ουσιαστικά για προληπτική γεωργία, με προστασία που ξεκινά από τη ρίζα και επεκτείνεται σε ολόκληρο τον οργανισμό του φυτού.
Διεθνής διάκριση
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διεθνής διάκριση που έλαβε το φυτοπροστατευτικό σκεύασμα που αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το οποίο σκεύασμα παρέχει γενικότερη προστασία στα φυτά.
Το ερευνητικό αποτέλεσμα ξεχώρισε ανάμεσα σε άλλα από 600 ομάδες από όλη την Ευρώπη που συμμετείχαν στο σχετικό διαγωνισμό και αναδείχτηκε στη δεύτερη θέση, επιβεβαιώνοντας τόσο την επιστημονική αρτιότητα της ομάδας όσο και τη δυναμική του προϊόντος που μπορεί να σταθεί στην αγορά. Η διάκριση αυτή αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό για τη συνέχιση και την κλιμάκωση της προσπάθειας.
«Μιλάμε για χρόνια έρευνας, υπογραμμίζει ο κ. Ηλιόπουλος, αλλά τα αποτελέσματα μάς δικαίωσαν. Είδαμε πραγματική προστασία των φυτών, καλύτερη ανάπτυξη και αυξημένες αποδόσεις.
»Οι ίδιοι οι αγρότες άρχισαν να ζητούν μεγαλύτερες ποσότητες από τα πειραματικά σκευάσματα. Ενώ στο Εργαστήριο μπορούσαμε να παράγουμε λίγα μόνο λίτρα την εβδομάδα, οι παραγωγοί μάς ζητούσαν 30 και 40 λίτρα. Εκεί καταλάβαμε ότι αυτό που κάνουμε έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην πράξη.
»Στη μνήμη της ομάδας έμεινε χαραγμένο ένα τηλεφώνημα από παραγωγό πατάτας στην Πάτρα, ο οποίος ήταν ενθουσιασμένος και μας είπε ότι οι καλλιέργειές του ήταν πιο καθαρές από προσβολές και αισθητά μεγαλύτερες σε ποσότητα. Αυτό μας έδωσε το θάρρος να προχωρήσουμε».
Φυτοπροστασία και λίπανση
Μετά την πρώτη επιτυχία της ερευνητικής ομάδας ακολούθησε το επόμενο βήμα: η μεταφορά της έρευνας στην αγορά μέσω ενός τεχνοβλαστού του Πανεπιστημίου. Έτσι το βιολογικό σκεύασμα που συνδυάζει φυτοπροστασία και λίπανση έγινε πραγματικότητα, με την εμπορική ονομασία Multibiocrop.
«Πρόκειται για προϊόν “δύο σε ένα”, εξηγεί ο κ. Ηλιόπουλος. Περιέχει ωφέλιμους μικροοργανισμούς και φυσικά συστατικά που λειτουργούν ταυτόχρονα ως φυτοφάρμακο και ως βιολογικό λίπασμα.
»Η καινοτομία του Multibiocrop δεν σταματά εκεί. Οι μικροοργανισμοί εγκαθίστανται στο ριζικό σύστημα του φυτού, ενισχύουν την απορρόφηση θρεπτικών στοιχείων και στη συνέχεια διεισδύουν στους ιστούς του. Εμείς το αποκαλούμε “εμβόλιο για φυτά”. Δημιουργεί μακροχρόνια ανθεκτικότητα και βοηθά τα φυτά να αντέχουν σε ασθένειες και στρες».
Αρχικά το προϊόν εφαρμόστηκε κυρίως σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες, όπως σε ντομάτα και αγγούρι. Σήμερα όμως δοκιμάζεται και σε δενδρώδεις καλλιέργειες, ανοίγοντας νέες προοπτικές.
Για τον κ. Παναγιώτη Ηλιόπουλο, η καινοτομία δεν είναι πολυτέλεια για την ελληνική γεωργία. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης. Τα προβλήματα δεν θα λυθούν μόνο με επιδοτήσεις, αλλά με έρευνα που αυξάνει τις αποδόσεις και μειώνει το κόστος παραγωγής.
Σε μια περίοδο που η βιωσιμότητα αποτελεί μονόδρομο, το παράδειγμα της Θεσσαλίας δείχνει πως όταν η επιστήμη συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες του χωραφιού, μπορεί να γεννήσει λύσεις που αλλάζουν το μέλλον της αγροτικής παραγωγής.
