Τα drones έχουν ήδη περάσει από τη σφαίρα της καινοτομίας στην καθημερινότητα της σύγχρονης γεωργίας. Χαρτογράφηση αγροτεμαχίων, παρακολούθηση της φυτοϋγείας, εντοπισμός προβλημάτων και συλλογή δεδομένων αποτελούν πλέον εφαρμογές που βρίσκουν ολοένα μεγαλύτερη θέση στην αγροτική παραγωγή. Ένα ακόμη πεδίο όμως, βρίσκεται στο επίκεντρο της τεχνολογικής εξέλιξης, η εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων με drones.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: Μπορεί ένας παραγωγός ή ένας επαγγελματίας να χρησιμοποιήσει σήμερα ένα drone για ψεκασμούς στην Ελλάδα;
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αντιμετωπίζει την εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων με drone ως μορφή αεροψεκασμού, ο οποίος στην Ελλάδα απαγορεύεται κατά κανόνα, με δυνατότητα παρέκκλισης μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τι ισχύει σήμερα
Στην Ελλάδα, η χρήση drones για την εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει διευκρινίσει ότι οι συγκεκριμένοι περιορισμοί ισχύουν και για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Αυτό σημαίνει ότι η τεχνολογική ακρίβεια ενός drone δεν αρκεί από μόνη της για να καταστήσει νόμιμη μια εφαρμογή φυτοπροστατευτικού προϊόντος. Το drone μπορεί να εντοπίζει και να καταγράφει προβλήματα στην καλλιέργεια, αλλά η χρήση του για εφαρμογή φυτοπροστατευτικών προϊόντων ακολουθεί διαφορετικούς κανόνες. Σε αυτή την περίπτωση, δεν αρκούν οι τεχνικές δυνατότητες και η ακρίβεια του εξοπλισμού, καθώς η εφαρμογή διέπεται από συγκεκριμένες θεσμικές προϋποθέσεις.
Εξαιρέσεις από την απαγόρευση
Το υφιστάμενο πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα παρέκκλισης από την απαγόρευση του αεροψεκασμού, αλλά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Μεταξύ άλλων, θα πρέπει να μην υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική λύση ή ο αεροψεκασμός να παρουσιάζει σαφή πλεονεκτήματα ως προς τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον σε σχέση με άλλες μεθόδους εφαρμογής.
Παράλληλα, το φυτοπροστατευτικό προϊόν που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί πρέπει να είναι εγκεκριμένο για αεροψεκασμό. Δεν αρκεί, δηλαδή, ένα προϊόν να είναι εγκεκριμένο για μια συγκεκριμένη καλλιέργεια. Η έγκριση της χρήσης του πρέπει να καλύπτει και το συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής.
Επιπρόσθετα υπάρχουν απαιτήσεις σχετικά με την κατάρτιση και πιστοποίηση των επαγγελματιών, με την πιστοποίηση της επιχείρησης που πραγματοποιεί την εφαρμογή, καθώς και με τα μέτρα για την προστασία ανθρώπων και περιβάλλοντος.
Με άλλα λόγια, η αγορά ενός επαγγελματικού ψεκαστικού drone και η κατοχή πιστοποιητικού χειριστή drone δεν αρκούν για να ξεκινήσει κάποιος νόμιμα να παρέχει υπηρεσίες ψεκασμού.
Το ψεκαστικό νέφος
Ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά ζητήματα είναι η διασπορά του ψεκαστικού νέφους, γνωστή ως «spray drift».
Το drone έχει σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως να κινείται πολύ κοντά στην καλλιέργεια, να ακολουθεί προκαθορισμένη διαδρομή και να εφαρμόζει το προϊόν με μεγάλη ακρίβεια. Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε δύσβατα σημεία όπου η πρόσβαση ενός συμβατικού μηχανήματος είναι δύσκολη. Ωστόσο, η συμπεριφορά των σταγονιδίων επηρεάζεται από παράγοντες όπως είναι το ύψος πτήσης, η ταχύτητα του drone, ο τύπος των ακροφυσίων, το μέγεθος των σταγονιδίων, η θερμοκρασία, η υγρασία και κυρίως οι συνθήκες ανέμου.
Για αυτό και η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από τα drone δεν περιορίζεται στο αν «μπορούν να ψεκάσουν». Το βασικό ερώτημα είναι αν μπορούν να το κάνουν με τρόπο που να εξασφαλίζει επίπεδο κινδύνου αντίστοιχο ή χαμηλότερο από τις συμβατικές μεθόδους εφαρμογής.
Νέο θεσμικό πλαίσιο
Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο βρίσκεται σε διαδικασία προσαρμογής στις νέες τεχνολογίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει ειδική προσέγγιση για τα drone, αναγνωρίζοντας ότι η τεχνολογία τους έχει εξελιχθεί σημαντικά και ότι δεν είναι απαραίτητα σκόπιμο όλες οι εφαρμογές να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, όπως οι παραδοσιακοί αεροψεκασμοί.
Η νέα προσέγγιση προβλέπει τη δυνατότητα ειδικής εξαίρεσης για συγκεκριμένους τύπους drone, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια ασφάλειας και περιορισμού του κινδύνου. Μεταξύ των παραμέτρων που εξετάζονται είναι τα τεχνικά χαρακτηριστικά του drone, το ύψος και η ταχύτητα πτήσης, το ωφέλιμο φορτίο, οι καιρικές συνθήκες και η δυνατότητα περιορισμού του ψεκαστικού νέφους.
Παράλληλα, προϋπόθεση παραμένει η έγκριση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων για εφαρμογή μέσω drone.
Γεωργία ακριβείας
Η πραγματική σημασία της τεχνολογίας βρίσκεται ίσως ένα βήμα πιο πέρα από την απλή αντικατάσταση ενός ψεκαστικού μηχανήματος.
Ένα drone μπορεί να ενταχθεί σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα γεωργίας ακριβείας, για συλλογή εικόνων και δεδομένων, εντοπισμό προβλημάτων, δημιουργία χαρτών εφαρμογής και στοχευμένη επέμβαση μόνο όπου χρειάζεται. Για καλλιέργειες όπως είναι οι ελαιώνες και οι αμπελώνες, αλλά και για δύσβατες ή μικρές εκτάσεις, η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς αν τα drone μπορούν να ψεκάσουν –καθώς η τεχνολογία το έχει ήδη αποδείξει– αλλά αν το θεσμικό πλαίσιο μπορεί να διαμορφώσει κανόνες που θα επιτρέπουν την αξιοποίηση της τεχνολογίας χωρίς να υποβαθμίζεται η ασφάλεια του ανθρώπου και του περιβάλλοντος.
Η τεχνολογία των drone εξελίσσεται με ταχύτητα. Το επόμενο βήμα είναι να διαμορφωθεί και το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, ώστε η καινοτομία να περάσει από τις δοκιμές και τις παρουσιάσεις στην πραγματική αγροτική παραγωγή.
