Σε μια εποχή που ο αμπελουργικός τομέας στην Ελλάδα συρρικνώνεται, ο συνεργατισμός αποτελεί απάντηση σε πολλές από τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής αμπελουργίας.
Ο γενικός διευθυντής του Εθνικού Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμπελοοινικών Προϊόντων «ΚΕΟΣΟΕ» κ. Παρασκευάς Κορδοπάτης επισημαίνει τα προβλήματα των συνεταιρισμών και την ανάγκη προσαρμογής στις νέες καταναλωτικές τάσεις, ενώ προειδοποιεί για την εγκατάλειψη των αμπελώνων λόγω της μεγάλης αύξησης του κόστους παραγωγής.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
– Καθώς η ΚΕΟΣΟΕ μετρά 75 χρόνια ιστορίας στον αμπελοοινικό τομέα, θα θέλαμε να μας δώσετε από την πλευρά σας μια περιγραφή της παρούσας κατάστασης όσον αφορά τους Έλληνες αμπελουργούς και τα συνεταιριστικά οινοποιεία.
– Τα στοιχεία που έχει η ΚΕΟΣΟΕ δείχνουν ότι ο αμπελουργικός τομέας στην Ελλάδα βρίσκεται σε υποχώρηση, με περίπου 140.000 οικογένειες να δραστηριοποιούνται σε αυτόν, ενώ χαρακτηρίζεται και από κατακερματισμό του κλήρου. Η πλειονότητα των αμπελουργών κατέχει 10 – 20 στρέμματα και η μέση αμπελουργική εκμετάλλευση στη χώρα ανέρχεται σε μόλις 4 στρέμματα, όταν στην Ευρώπη είναι δεκαπλάσια.
Με αυτή τη διάρθρωση, ένας μικρός αμπελουργός δεν μπορεί να επιβιώσει μόνος του. Χρειάζεται να ενταχθεί σε ένα συλλογικό σχήμα, είτε αυτό είναι συνεταιρισμός είτε ομάδα παραγωγών. Διαφορετικά, ο ίδιος και η ελληνική αμπελοκαλλιέργεια δεν έχουν μέλλον.
Οι λόγοι είναι κυρίως οικονομικοί. Η αύξηση του κόστους παραγωγής επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη δύσκολη κατάσταση. Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλες οι αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις αποδεικνύονται ζημιογόνες, καθώς πολλές φορές δεν υπολογίζεται το συνολικό κόστος παραγωγής, αλλά μόνο το κόστος καλλιέργειας.
Αυτό έχει οδηγήσει στην εγκατάλειψη εκτάσεων, οι οποίες από το 1991 έχουν μειωθεί κατά 30%. Παράλληλα, οι χαμηλές τιμές σταφυλιών και η παραοικονομία στον πρωτογενή τομέα αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση.
Από το 2017 και μετά έχουμε απευθυνθεί στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠ.Α.Α.Τ.) προκειμένου να εκπονηθεί μία μελέτη για το στρατηγικό σχεδιασμό, με έμφαση στη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής αμπελουργίας. Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε είναι μία βιώσιμη, σύγχρονη τεχνολογικά και ανταγωνιστική αμπελουργία.
Όλα αυτά έπρεπε ήδη να είχαν αποτελέσει αντικείμενο μελέτης. Παρότι το στρατηγικό σχέδιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) προβλέπει την εκπόνηση στρατηγικών σχεδίων για τα τομεακά προγράμματα, αυτό που ζητάμε είναι η χρηματοδότηση σχετικής μελέτης για την αμπελουργία και ευρύτερα τον αμπελοοινικό τομέα. Αυτό αποτελεί πάγιο στόχο της ΚΕΟΣΟΕ, και ελπίζω ότι θα γίνει αυτό κατανοητό από το νέο τεχνοκράτη υπουργό.
Στόχος μας είναι να πείσουμε το Υπουργείο να ζητήσει τροποποίηση της ΚΑΠ και να προχωρήσει σε χρηματοδότηση των στρατηγικών σχεδίων των προϊόντων. Έχουμε δέκα εμβληματικά προϊόντα –και πολλά λέω– και πρέπει να γνωρίζουμε πού θέλουμε να πάμε. Δεν μπορούμε να πορευόμαστε στην τύχη.
Πρέπει να μελετήσουμε τις παγκόσμιες τάσεις, την κλιματική αλλαγή, το κληρονομικό δίκαιο, την ηλικιακή σύνθεση του αγροτικού πληθυσμού και πολλές άλλες παραμέτρους. Γιατί δεν μειώνονται μόνο οι εκτάσεις, αλλά και ο ίδιος ο πληθυσμός. Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού επηρεάζει την επισιτιστική επάρκεια μιας χώρας, καθώς και την ανεξαρτησία της. Αν δεν είσαι διατροφικά ανεξάρτητος, κινδυνεύεις να εξαρτάσαι από τρίτους. Δεν υπάρχει πατρίδα στο κέρδος.
– Πρόσφατα αποστείλατε κοινό δελτίο Τύπου με την Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών (ΕΘ.Ε.Α.Σ.) για το ζήτημα των κόκκινων δανείων των αγροτικών συνεταιρισμών. Ποια είναι τα σοβαρά προβλήματα που απορρέουν από τις διαδικασίες διαχείρισης οφειλών; Τι πρέπει να γίνει κατά τη γνώμη σας για να επιλυθεί το ζήτημα;
– Παρότι υπάρχει θεσμικό πλαίσιο από το 2004, με το νόμο 3259 που προβλέπει για τα πανωτόκια ότι η τελική απαίτηση δεν μπορεί να υπερβαίνει το διπλάσιο της αρχικής οφειλής, η συγκεκριμένη διάταξη δεν εφαρμόζεται. Ως αποτέλεσμα, σε περιπτώσεις οφειλετών συνεταιρισμών που διαθέτουν ακίνητη περιουσία, η απαίτηση δεν καθορίζεται με βάση την αρχική οφειλή και το διπλάσιό της, αλλά με βάση την αξία της ακίνητης περιουσίας. Αυτή είναι η ενημέρωση που λαμβάνω από τα μέλη μας.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τις διοικήσεις των συνεταιρισμών, παρότι υπάρχει ο συγκεκριμένος νόμος, τράπεζες και fund προχωρούν σε δεσμεύσεις τραπεζικών λογαριασμών και στην έκδοση διαταγών πληρωμής, ακόμη και σε συνεργάτες των συνεταιρισμών, όπως για παράδειγμα σε σούπερ μάρκετ. Δηλαδή δεσμεύονται τα προϊόντα που έχει πουλήσει ο συνεταιρισμός στα σούπερ μάρκετ, με αποτέλεσμα ούτε τα ίδια τα σούπερ μάρκετ να μπορούν να τα διαθέσουν. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, τι ζημιά δημιουργείται.
Παράλληλα, προκηρύσσονται συνεχώς πλειστηριασμοί βάσει παλαιών διαταγών πληρωμής, με ποσά που φτάνουν έως και πέντε φορές πάνω από το αρχικό κεφάλαιο. Για το λόγο αυτό ζητήσαμε να εφαρμοστεί το άρθρο 39 του νόμου 3259.
Συγκεκριμένα, ζητήσαμε να ακυρώνεται κάθε διαταγή πληρωμής που δεν συνοδεύεται από βεβαίωση ελέγχου της οφειλής για τα πανωτόκια, να οριστεί χρόνος αποπληρωμής από 10 έως 20 έτη και να ανασταλεί κάθε αναγκαστική εκτέλεση μέχρι την ολοκλήρωση της σχετικής διαδικασίας ελέγχου. Αυτό διότι ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις, προχωρούν παράλληλα δεσμεύσεις και πλειστηριασμοί.
Επίσης, ζητήσαμε να διαγράφεται κάθε οφειλή για την οποία δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία από την ημέρα εκταμίευσης του δανείου έως και την καταγγελία του.
Υπάρχουν και περιπτώσεις, από το 2012 και μετά κυρίως, όπου οι διαχειριστές των πιστώσεων, χωρίς να έχει συμφωνηθεί το επιτόκιο, εκτοκίζουν τις οφειλές. Μιλάμε για μία τελείως άναρχη κατάσταση, που έχει οδηγήσει πάρα πολλούς συνεταιρισμούς ακόμα και στα πρόθυρα χρεοκοπίας.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τις ευθύνες των διοικήσεων των συνεταιρισμών. Μέλη διοικήσεων διώκονται, ακόμη και όταν βρίσκονται σε διαδικασία διαπραγματεύσεων, όταν έχουν ενταχθεί στον πτωχευτικό κώδικα ή όταν έχουν εκπονήσει μελέτες βιωσιμότητας.
Όσοι έχουν υπαχθεί στον πτωχευτικό κώδικα ή έχουν συνάψει συμφωνία βάσει του άρθρου 41 του συνεταιριστικού νόμου, έχουν προθεσμία έως το τέλος του 2027. Για όλους τους υπόλοιπους, όμως, οι περιουσίες δεσμεύονται και οι ίδιοι διώκονται. Πώς, λοιπόν, μπορεί κάποιος να συμμετάσχει σε συνεταιριστικές διαδικασίες, όταν διακυβεύεται το μέλλον και η προσωπική του περιουσία;
Ήδη συναντηθήκαμε με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης κ. Χατζηδάκη, ο οποίος, παρουσία του νομικού του συμβούλου, δεσμεύτηκε να εξετάσει ένα προς ένα τα ζητήματα που θέσαμε. Περιμένουμε να δούμε τα αποτελέσματα.
– Υπάρχει ανταπόκριση στο αίτημά σας για στήριξη του αγροτικού τομέα, λόγω της αύξησης του κόστους σε καύσιμα, λιπάσματα και εργατικά;
– Το άμεσο πρόβλημα αφορά το εκρηκτικό κόστος παραγωγής. Έχουμε απευθυνθεί στο Υπουργείο επισημαίνοντας την αύξηση των τιμών των λιπασμάτων, των καυσίμων και των εργατικών εξόδων, που έχουν εκτοξευθεί και καθιστούν ασύμφορη την παραγωγή σε σχέση με τις τιμές των σταφυλιών. Χρειάζεται άμεση παρέμβαση κατά την περίοδο του τρύγου, καθώς ένα μέρος της παραγωγής οινοποιείται ενώ δεν θα έπρεπε, επηρεάζοντας καθοριστικά τις τιμές σταφυλιών. Αυτά τα επισημαίνουμε εδώ και δεκαετίες, αλλά δεν έχουν τύχει αντιμετώπισης.
Το πρόβλημα εντείνεται από τη διακίνηση προϊόντων στη μαύρη αγορά, σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές. Όταν κάποιος μπορεί να αγοράσει «μαύρα» σταφύλια με 15 λεπτά το κιλό αντί για 30, είναι προφανές ποια τιμή θα επιλέξει. Και δυστυχώς η εστίαση έχει κατακλυστεί από τέτοια προϊόντα.
Παράλληλα, δεν εφαρμόζεται η αγορανομική διάταξη που προβλέπει ότι στους τιμοκαταλόγους πρέπει να αναγράφονται ο παραγωγός, η προέλευση και η ποικιλία του κρασιού, ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει τι καταναλώνει. Αν και η συγκεκριμένη διάταξη θεσπίστηκε έπειτα από παρέμβαση της ΚΕΟΣΟΕ, από το 2013 μέχρι σήμερα δεν έχω δει ούτε ένα σημείο εστίασης να την εφαρμόζει στον τιμοκατάλογό του.
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, έχουμε προτείνει τη δημιουργία μιας ενιαίας και ανεξάρτητης αρχής ελέγχου της παραγωγής και της διακίνησης αγροτικών προϊόντων. Δεν είναι δυνατό να υπάρχουν διάσπαρτες υπηρεσίες ελέγχου που στην πράξη δεν πραγματοποιούν ελέγχους. Έτσι δημιουργείται ένα καθεστώς ατιμωρησίας, με αποτέλεσμα ο αμπελουργός και ο συνεταιρισμός που λειτουργούν νόμιμα να κινδυνεύουν να τεθούν εκτός αγοράς.
Σήμερα, ένας ασκός κρασιού 20 λίτρων πωλείται προς 12 ευρώ, δηλαδή περίπου 0,60 ευρώ το λίτρο. Όταν το εμφιαλωμένο νερό κοστίζει 0,50 ευρώ το μισό λίτρο, είναι προφανές ότι κάτι δε λειτουργεί σωστά στην αγορά.
– Ποιες είναι οι τάσεις που έχουμε στον τομέα οίνου, με βάση και πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Γραφείου Αμπέλου και Οίνου αναφορικά με τις εκτάσεις των αμπελώνων, την παραγωγή και την κατανάλωση;
– Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο για τον παγκόσμιο αμπελοοινικό τομέα, καθώς τα καταναλωτικά πρότυπα έχουν αλλάξει σημαντικά σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Μετά την πανδημία οι νεότερες γενιές, με κυρίαρχη τη γενιά Ζ, υιοθετούν πιο υγιεινά πρότυπα ζωής, καταναλώνουν κρασί πιο περιστασιακά και στρέφονται περισσότερο προς τους λευκούς, ροζέ και αφρώδεις οίνους. Όσον αφορά τα θέματα υγείας, η κατανάλωση κρασιού με μέτρο δεν πρέπει –κατά την άποψή μας– να συγχέεται με την υπερκατανάλωση.
Παράλληλα, καταγράφεται αυξημένη κατανάλωση από τις γυναίκες και αναδύεται η τάση για οίνους με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε αλκοόλη. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία στην Ελλάδα, οι οίνοι μηδενικής αλκοόλης δεν προτιμώνται, σε αντίθεση με εκείνους μειωμένης αλκοόλης. Για το λόγο αυτό, κάθε οινοποιείο θα πρέπει να εξετάσει την ένταξη τέτοιων προϊόντων στο χαρτοφυλάκιό του.
Την ίδια στιγμή, η μπίρα κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερα μερίδια αγοράς, γεγονός που καθιστά αναγκαία την προσαρμογή της στρατηγικής του αμπελοοινικού τομέα.
