Η τεχνολογία αποτελεί πλέον αναπόσπαστο εργαλείο της σύγχρονης κτηνοτροφίας. Αισθητήρες, έξυπνα περιλαίμια, συστήματα παρακολούθησης του μικροκλίματος και αλγόριθμοι πρόβλεψης ασθενειών επιτρέπουν στους παραγωγούς να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα. Όπως εξηγεί ο αντιπρύτανης Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Θωμάς Μπαρτζάνας, η κτηνοτροφία ακριβείας δεν αποτελεί πλέον τεχνολογία του μέλλοντος, αλλά μια αναγκαιότητα για τη βιωσιμότητα του κλάδου.
Η ελληνική κτηνοτροφία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες της χώρας, ιδιαίτερα στις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, όπου συχνά δεν υπάρχουν εναλλακτικές παραγωγικές δραστηριότητες. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα μεγαλύτερες προκλήσεις, από τις επιζωοτίες και την κλιματική αλλαγή έως το αυξημένο κόστος παραγωγής και τις αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις που έρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Η τεχνολογία και η έξυπνη κτηνοτροφία εισέρχονται ολοένα και περισσότερο σε όλα τα παραγωγικά συστήματα, ιδιαίτερα στα εντατικά, επισημαίνει ο κ. Μπαρτζάνας. Αν μπορούσαμε να προβλέπουμε τις ασθένειες αρκετά νωρίτερα, οι επιπτώσεις των πρόσφατων επιζωοτιών θα είχαν περιοριστεί σημαντικά».
Παράλληλα, οι σύγχρονες κτηνοτροφικές μονάδες καλούνται να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, καθώς οι εκπομπές αερίων και οι συνθήκες που επικρατούν στους στάβλους επηρεάζουν τόσο την ευζωία των ζώων όσο και την υγεία των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτούς.
Κτηνοτροφία ακριβείας
Η απάντηση στις παραπάνω προκλήσεις βρίσκεται στην κτηνοτροφία ακριβείας, μέσω της οποίας κάθε ζώο παρακολουθείται ξεχωριστά και σε πραγματικό χρόνο.
«Η διαχείριση των ζώων γίνεται πλέον σε ατομικό επίπεδο, μέσω συνεχούς παρακολούθησης της υγείας, της ευζωίας, της παραγωγής, της αναπαραγωγής, των κλιματικών συνθηκών και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων», αναφέρει ο αντιπρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Για να καταστεί αυτό εφικτό, χρησιμοποιούνται αισθητήρες και έξυπνα πληροφοριακά συστήματα, τα οποία συλλέγουν δεδομένα τόσο μέσα όσο και έξω από τη φάρμα. Τα δεδομένα αυτά αναλύονται και μετατρέπονται σε χρήσιμες πληροφορίες που υποστηρίζουν τις αποφάσεις του παραγωγού.
Όπως υπογραμμίζει ο Θωμάς Μπαρτζάνας, η κτηνοτροφία ακριβείας δεν στοχεύει μόνο στην αύξηση της παραγωγικότητας, αλλά και στη δημιουργία ενός μοντέλου παραγωγής που θα είναι πιο βιώσιμο, πιο φιλικό προς το περιβάλλον και περισσότερο ανθεκτικό απέναντι στις προκλήσεις του μέλλοντος.
«Έξυπνα» περιλαίμια
Ένα από τα πλέον διαδεδομένα παραδείγματα εφαρμογής της τεχνολογίας είναι τα έξυπνα περιλαίμια, τα οποία χρησιμοποιούνται ήδη σε πολλές κτηνοτροφικές μονάδες, κυρίως στα βοοειδή.
«Πέρα από τον εντοπισμό της θέσης του ζώου, τα σύγχρονα περιλαίμια μπορούν να διαθέτουν αισθητήρες θερμοκρασίας, καταγραφής της κίνησης και των ζωτικών λειτουργιών, επιτρέποντας την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων υγείας» αναφέρει ο κ. Μπαρτζάνας.
Ταυτόχρονα, η ιχνηλασιμότητα ενισχύει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, περιορίζει τα φαινόμενα νοθείας και παράνομης διακίνησης προϊόντων και βελτιώνει τη συνολική διαχείριση των εκμεταλλεύσεων.
«Έξυπνη» διατροφή
Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους μιας κτηνοτροφικής μονάδας συνδέεται με τη διατροφή των ζώων.
«Περίπου το 70% του συνολικού κόστους παραγωγής αφορά τις ζωοτροφές, τονίζει ο κ. Μπαρτζάνας. Επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να γνωρίζουμε με ακρίβεια πόση τροφή καταναλώνει κάθε ζώο και πόση πραγματικά χρειάζεται.»Πολλοί παραγωγοί γνωρίζουν εμπειρικά την κατανάλωση ζωοτροφών, χωρίς όμως να διαθέτουν ακριβή καταγραφή. Αν ρωτήσετε εκατό κτηνοτρόφους πόση ζωοτροφή κατανάλωσαν τα ζώα τους μέσα στη χρονιά, δύσκολα θα πάρετε ακριβή απάντηση. Χρησιμοποιούν τις ζωοτροφές, αλλά συχνά δεν τις καταγράφουν».
Τη λύση δίνουν τα συστήματα precision feeding, τα οποία προσαρμόζουν με ακρίβεια την ποσότητα της τροφής στις πραγματικές ανάγκες κάθε ζώου, μειώνοντας τόσο το κόστος όσο και τις απώλειες.
Πρόβλεψη ασθενειών
Η επόμενη μεγάλη εξέλιξη αφορά τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Κάμερες, αισθητήρες και αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης συλλέγουν συνεχώς δεδομένα για τη φυσιολογική συμπεριφορά των ζώων και τις περιβαλλοντικές συνθήκες, επιτρέποντας την έγκαιρη ανίχνευση πιθανών προβλημάτων.
«Ο παραγωγός, ή ο κτηνίατρος που μπορεί να παρακολουθεί μία μονάδα, θα μπορεί να προβλέπει την εμφάνιση μιας ασθένειας πριν αυτή εκδηλωθεί κλινικά, όταν ακόμη υπάρχει χρόνος για αποτελεσματική παρέμβαση», επισημαίνει ο κ. Μπαρτζάνας.
Έλεγχος μικροκλίματος
Εξίσου σημαντική είναι και η συνεχής παρακολούθηση του περιβάλλοντος μέσα στις εγκαταστάσεις. Θερμοκρασία, υγρασία, αμμωνία και άλλα αέρια παρακολουθούνται από ολοκληρωμένα πληροφοριακά συστήματα διαχείρισης της φάρμας (Farm Management Information Systems), τα οποία συγκεντρώνουν τα δεδομένα σε μία κεντρική πλατφόρμα και επιτρέπουν την αυτόματη ρύθμιση των συνθηκών εκτροφής.
«Το περιβάλλον στο οποίο ζουν τα ζώα πρέπει να είναι το βέλτιστο δυνατό, σημειώνει ο αντιπρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η σωστή διαχείριση του μικροκλίματος βελτιώνει την υγεία και την παραγωγικότητά τους, ενώ παράλληλα προστατεύει και τους ανθρώπους που εργάζονται στις μονάδες».
Η τεχνολογία ως επένδυση
Ο κ. Μπαρτζάνας αναγνωρίζει ότι αρκετές από τις σύγχρονες κτηνοτροφικές τεχνολογίες απαιτούν σημαντική αρχική επένδυση. Ωστόσο, εκτιμά ότι η απόσβεσή τους είναι γρήγορη, καθώς μειώνουν το κόστος παραγωγής, περιορίζουν τις απώλειες από ασθένειες, βελτιώνουν την ευζωία των ζώων και ενισχύουν τη βιωσιμότητα των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων.
Η ψηφιακή μετάβαση της ελληνικής κτηνοτροφίας έχει ήδη ξεκινήσει. Τα πρώτα «έξυπνα» συστήματα χρησιμοποιούνται σε αρκετές μονάδες, ενώ οι τεχνολογίες πρόβλεψης ασθενειών, η αυτοματοποιημένη διαχείριση του μικροκλίματος και η εξατομικευμένη διατροφή αναμένεται να αποτελέσουν τα επόμενα χρόνια τον κανόνα.
