Οι πρόσφατες εξάρσεις της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και του αφθώδους πυρετού ανέδειξαν τη σημασία της πρόληψης και της αυστηρής εφαρμογής μέτρων βιοασφάλειας. Ο αναπληρωτής καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Παναγιώτης Σιμιτζής εξηγεί πώς μπορούν οι κτηνοτρόφοι να προστατεύσουν τα κοπάδια τους και να περιορίσουν τις οικονομικές απώλειες.
«Η βιοασφάλεια αποτελεί το βασικό όπλο της κτηνοτροφίας απέναντι στα μεταδοτικά νοσήματα που έχουν πλήξει το τελευταίο διάστημα τον κλάδο» επισημαίνει ο αναπληρωτής καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Εργαστηρίου Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας κ. Παναγιώτης Σιμιτζής.
Όπως αναφέρει, τόσο η ευλογιά των αιγοπροβάτων όσο και ο αφθώδης πυρετός έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες ζωικού κεφαλαίου, με ιδιαίτερα δυσμενείς επιπτώσεις σε περιοχές που βασίζονται στην κτηνοτροφική δραστηριότητα. «Η βιοασφάλεια αποτελεί το οχυρό της κτηνοτροφίας απέναντι σε αυτές τις ασθένειες» τονίζει, εξηγώντας ότι τα σχετικά μέτρα αποτρέπουν την είσοδο, τη μετάδοση και την εξάπλωση των νοσημάτων.
Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι ο κτηνοτροφικός τομέας έχει βρεθεί και στο παρελθόν αντιμέτωπος με σοβαρές επιζωοτίες, όπως ήταν ο καταρροϊκός πυρετός, ενώ ανάλογα προβλήματα έχουν καταγραφεί και σε άλλα είδη ζώων.
«Το οικονομικό κόστος των ασθενειών είναι ιδιαίτερα υψηλό, υπογραμμίζει ο κ. Σιμιτζής, ακόμη και όταν αυτές δεν οδηγούν σε θανάτωση των ζώων. Επηρεάζονται σημαντικά οι παραγωγικές επιδόσεις, μειώνεται η γαλακτοπαραγωγή στην αιγοπροβατοτροφία, επιβραδύνεται η ανάπτυξη των παχυνόμενων ζώων και αυξάνονται οι απώλειες, ενώ απαιτούνται σημαντικές δαπάνες για θεραπεία –όπου αυτή είναι δυνατή, καθώς στα ιογενή νοσήματα, πολλές φορές είναι ανέφικτη».
Κάνοντας έναν παραλληλισμό με την πανδημία του κορονοϊού, ο κ. Σιμιτζής εξηγεί ότι η λογική της πρόληψης είναι ακριβώς η ίδια: «Όπως είχαν ληφθεί μέτρα για να περιοριστεί η εξάπλωση του κορονοϊού, το ίδιο ακριβώς κάνουμε και στις κτηνοτροφικές μονάδες», αναφέρει.
Έλεγχος στις εισόδους των μονάδων
Πρωταρχικής σημασίας είναι ο έλεγχος των εισόδων στις μονάδες, όπως αναφέρει ο κ. Σιμιτζής, είτε πρόκειται για ανθρώπους είτε για οχήματα, καθώς η μεταφορά παθογόνων οργανισμών από μία εκτροφή σε άλλη μπορεί να γίνει πολύ εύκολα. Για το λόγο αυτό εφαρμόζονται μέτρα απολύμανσης, όπως τα ποδόλουτρα για τα υποδήματα και τα τροχόλουτρα για τα οχήματα, ενώ στην περίπτωση της ευλογιάς λειτουργούν ειδικοί απολυμαντικοί σταθμοί στις Περιφέρειες. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η αποφυγή επαφής με άλλα κοπάδια όταν υπάρχει έξαρση των ασθενειών.
Καθαριότητα και απολύμανση
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Σιμιτζής στην καθαριότητα και στην απολύμανση, τόσο των εγκαταστάσεων όσο και του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με τα ζώα. Εξίσου κρίσιμος, όπως επισημαίνει, είναι ο έλεγχος των ζώων που εισέρχονται στη μονάδα.
«Ακόμη και αν προέρχονται από ελεγμένες εκτροφές και διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά, θα πρέπει να παραμένουν σε καραντίνα για δύο έως τέσσερις εβδομάδες» σημειώνει, εξηγώντας ότι κατά το διάστημα αυτό ενδέχεται να εκδηλωθεί κάποιο νόσημα που δεν είχε εμφανιστεί κατά την αγορά ή τη μεταφορά τους.
Διαχωρισμός βάσει ηλικίας
Ο διαχωρισμός των ζώων ανάλογα με το παραγωγικό τους στάδιο αποτελεί ένα σημαντικό μέτρο βιοασφάλειας. Τα νεαρά ζώα είναι πιο ευάλωτα, καθώς δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως το ανοσοποιητικό τους σύστημα και δεν έχουν ολοκληρώσει τους απαραίτητους εμβολιασμούς.
Παράλληλα, συστήνεται συνεχής παρακολούθηση των ζώων, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τυχόν κλινικά συμπτώματα. «Αν δούμε κάποιο ύποπτο περιστατικό, επισημαίνει ο κ. Σιμιτζής, πρέπει να απομονώσουμε το ζώο και στη συνέχεια να συνεργαστούμε με τον κτηνίατρο, προχωρώντας και σε εργαστηριακό έλεγχο, εφόσον χρειαστεί».
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Σιμιτζής και στην ανάγκη τήρησης ιατροφαρμακευτικού μητρώου. Όπως εξηγεί, είναι απαραίτητο να καταγράφονται οι ασθένειες που εμφανίζονται στη μονάδα, οι θεραπείες που εφαρμόζονται, τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται και τα αποτελέσματα που προκύπτουν.
Θανάτωση και απομάκρυνση
Σε ό,τι αφορά νοσήματα όπως είναι η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός, ο κ. Σιμιτζής επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία βασίζεται στην εκρίζωση των εστιών και υπογραμμίζει: «Σε κοπάδια όπου εμφανίζονται τέτοια περιστατικά, προβλέπεται η θανάτωση των ζώων, καθώς πρόκειται για ασθένειες που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχθούν».
Εξίσου σημαντική χαρακτηρίζει και την άμεση απομάκρυνση των νεκρών ζώων, είτε μέσω εξειδικευμένων μονάδων αποτέφρωσης είτε με υγειονομική ταφή, προκειμένου να αποτραπεί η περαιτέρω διασπορά των νοσημάτων.
Ο κ. Σιμιτζής στέκεται ιδιαίτερα και στην εκπαίδευση του προσωπικού. «Θα πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που να μπορούν να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα πρώιμα συμπτώματα, να εφαρμόσουν σωστά τις διαδικασίες απολύμανσης και να τηρούν τους κανόνες ατομικής υγιεινής», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η υγιεινή των ανθρώπων είναι εξίσου σημαντική με την υγιεινή του κοπαδιού.
Η κουρά
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, σύμφωνα με τον καθηγητή, κατά την περίοδο της κουράς των αιγοπροβάτων, κατά την οποία πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται οι λεπίδες των κουρευτικών μηχανών. Όπως εξηγεί, η παράλειψη τήρησης πρωτοκόλλων μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση ασθενειών από ένα ζώο σε άλλο, ενώ παράλληλα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων που σχετίζονται με παράσιτα ή ακόμη και με τον τέτανο.
Παράλληλα, συνιστά στους παραγωγούς να απομονώνουν τα ζώα που εμφανίζουν εξογκώματα, δερματικές αλλοιώσεις ή άλλα ύποπτα συμπτώματα και να τα κουρεύουν τελευταία, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος μετάδοσης οποιασδήποτε νόσου. Όπως εξηγεί, ο προγραμματισμός της διαδικασίας είναι καθοριστικός: «Πρώτα θα πρέπει να κουρεύονται τα νεαρά ζώα, στη συνέχεια τα υγιή και στο τέλος όσα θεωρούνται ύποπτα για ασθένεια».
Σημαντική είναι και η σωστή διαχείριση του μαλλιού μετά την κουρά. «Πρόκειται για έναν τρόπο έμμεσης μετάδοσης των νοσημάτων, γι’ αυτό και το μαλλί πρέπει να απομακρύνεται γρήγορα από το χώρο και να αποθηκεύεται σε συγκεκριμένα σημεία» επισημαίνει ο κ. Σιμιτζής.
Επιδημιολογική εικόνα
Τέλος, ο καθηγητής τονίζει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των επιζωοτιών προϋποθέτει την ύπαρξη πλήρους επιδημιολογικής εικόνας. Όπως αναφέρει, είναι απαραίτητο να γνωρίζουν οι αρμόδιες αρχές ποιες μονάδες έχουν πρόβλημα, ώστε να λαμβάνονται στοχευμένα μέτρα, όπως είναι η εκρίζωση ή ο εμβολιασμός με εγκεκριμένα σκευάσματα για τον αφθώδη πυρετό, καθώς και η πρακτική του «Διαχωρισμού των μολυσμένων από τα εμβολιασμένα ζώα» (Differentiating Infected from Vaccinated Animals [DIVA]).
«Δυστυχώς, καταλήγει ο κ. Σιμιτζής, πολλές φορές δεν διαθέτουμε αυτή τη συνολική εικόνα. Τότε είτε αναγκαζόμαστε να εφαρμόσουμε πολύ αυστηρά μέτρα, ή δεν μπορούμε πλέον να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα εγκαίρως».
