Η Ελλάδα είναι η 9η χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε αμπελώνες, οι οποίοι καλύπτουν συνολική έκταση της τάξεως των 640.000 στρεμμάτων. Σε αυτά καλλιεργούνται σταφύλια σταφιδοποιίας, επιτραπέζια σταφύλια, καθώς και οινοποιήσιμα σταφύλια. Μιλήσαμε με τον κ. Παρασκευά Κορδοπάτη, Διευθυντή του Κλαδικού Εθνικού Αγροτικού Συνεταιρισμού Αμπελοοινικών Προϊόντων «ΚΕΟΣΟΕ» (Κεντρική Ένωση Οινοποιητικών Συνεταιριστικών Οργανώσεων Ελλάδος), ο οποίος μας παρέθεσε τα προβλήματα των καλλιεργητών οινοποιήσιμων ποικιλιών σταφυλιού, ενώ αναφέρθηκε και στις δράσεις του φορέα που εκπροσωπεί τους συγκεκριμένους καλλιεργητές.
Agro.tec: Ποιες είναι οι δράσεις της ΚΕΟΣΟΕ; Έχουν βοηθήσει τον Έλληνα παραγωγό ώστε να ενισχύσει το εισόδημά του, τόσο σε επίπεδο βρώσιμου προϊόντος όσο και σε οινικό επίπεδο;
– Θα πάμε πίσω στο 2010, τότε που το ελληνικό πρόγραμμα στήριξης ύψους 23 εκατ. ευρώ περιλάμβανε μέτρα και για τον αμπελοοινικό τομέα.
Η καλλιέργεια των οινοποιήσιμων σταφυλιών ουδέποτε είχε επιδοτηθεί, όπως τα προϊόντα που λάμβαναν τότε την ενιαία ενίσχυση –π.χ. οι σταφίδες. Μετά από παρέμβασή μας στον τότε υπουργό που με τη σειρά του έθεσε το θέμα στις Βρυξέλλες, πετύχαμε τη στρεμματική ενίσχυση των κατόχων αμπελουργικής εκμετάλλευσης με 43 ευρώ ανά στρέμμα.
Agro.tec: Γιατί δεν είχε τεθεί αυτό το θέμα μέχρι τότε;
– Οι χώρες που επηρεάζουν την πολιτική της Ευρώπης σε αυτό τον τομέα είναι η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία, οι οποίες δεν έχουν τόσο διακεκριμένους τομείς αμπελιού και οίνου. Το προϊόν τους είναι ο οίνος, και συνεπώς δεν ήταν στις επιδιώξεις τους να χρηματοδοτούν το αμπέλι αλλά το τελικό προϊόν, δηλαδή το κρασί. Στην Ελλάδα, ανέκαθεν ήταν διακεκριμένη η αγορά του σταφυλιού από αυτήν του οίνου, και αυτός ήταν ένας λόγος για τον οποίο δεν είχε μπει το αμπέλι στις ενισχύσεις μέχρι εκείνη την εποχή.
Με δική μας παρέμβαση καταφέραμε να ενταχθεί στον εθνικό φάκελο των 23 εκατ. ευρώ η ενίσχυση των αμπελουργικών εκμεταλλεύσεων ανά στρέμμα, η οποία πέρασε στον κανονισμό μαζί με τις άμεσες ενισχύσεις –τη βασική ενίσχυση, το πρασίνισμα κλπ.– όλων των υπόλοιπων προϊόντων. Συνεπώς είναι μια τεράστια επιτυχία, όχι μόνο για τους συνεταιρισμένους αμπελουργούς, αλλά για όλους τους αμπελουργούς της Ελλάδας, το ότι έλαβαν στρεμματική ενίσχυση το 2010, κι από τότε τη λαμβάνουν ανελλιπώς μέχρι σήμερα.
Επίσης πετύχαμε ώστε πάνω από το 70% του προϋπολογισμού των 23 εκατ. ευρώ να κατευθυνθεί στον πρωτογενή τομέα, μέσω της βασικής ενίσχυσης και της αναδιάρθρωσης των αμπελώνων.
Το 2011, όταν είχαμε έξαρση των βροχοπτώσεων του Ιουνίου και πρόβλημα με τον περονόσπορο, κάναμε μια μελέτη και υποβάλαμε τότε στο Τμήμα Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης αίτημα αποζημίωσης λόγω της καταστροφής της παραγωγής εκείνη τη χρονιά. Το αίτημα κατατέθηκε στις Βρυξέλλες, εγκρίθηκε και οι παραγωγοί επιδοτήθηκαν. Μέχρι τότε δεν υπήρχε πρόβλεψη για αποζημίωση μέσω του Οργανισμού Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) σε περίπτωση καταστροφής της παραγωγής από περονόσπορο.
Agro.tec: Όσον αφορά το κρασί, ποιες είναι οι δράσεις και οι στόχοι σας;
– Η ΚΕΟΣΟΕ είναι η μόνη οργάνωση που παρακολουθεί 14 στατιστικά μεγέθη του κλάδου, τα οποία μας δίνουν την εικόνα σε αριθμούς. Δηλαδή είναι μια ακτινογραφία του οινικού τομέα που μας βοηθά να βγάζουμε συμπεράσματα και να ανιχνεύουμε τις περιοχές όπου αντιμετωπίζει πρόβλημα ο κλάδος.
Για 5 φορές την τελευταία 20ετία, επειδή είχαμε πολλά αποθέματα και πληθωρική παραγωγή που δεν μπορούσε να διατεθεί στην αγορά και να εξαχθεί, κάναμε παρέμβαση στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και πετύχαμε τη διενέργεια αποστάξεων. Έτσι, το κρασί που αποσύρθηκε από την αγορά έγινε οινόπνευμα, το οποίο πωλήθηκε ως καύσιμη ύλη, γεγονός που αποσυμφόρησε τον κλάδο. Μάλιστα οι τελευταίες αποστάξεις έγιναν το 2020 και το 2021, εν μέσω της πανδημίας του κορονοϊού, και το οινόπνευμα που παράχθηκε βοήθησε και σε ζητήματα υγείας που αντιμετωπίζαμε εκείνη την περίοδο.
Μία άλλη σημαντική δράση της ΚΕΟΣΟΕ αφορά το νομοθετικό πλαίσιο, τις κανονιστικές διατάξεις και τις υπουργικές αποφάσεις: Με τη συμμετοχή μας στις κεντρικές επιτροπές προστασίας της οινοπαραγωγής, ως συμβουλευτικό όργανο του υπουργού, εγκρίνουμε την κυκλοφορία νέων οίνων προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ) ή προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ).
Σε θεσμικό επίπεδο έχουμε πολύ ισχυρό λόγο σε θέματα νομοθεσίας. Να τονίσω βέβαια ότι το νομοθετικό πλαίσιο για το κρασί είναι ένα από τα πιο σαφή και ρυθμισμένα πλαίσια για προϊόντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και αυτό οφείλεται στους Γάλλους.
Agro.tec: Γιατί συμβαίνει αυτό, ειδικά στο κρασί;
– Το κρασί για τους Γάλλους είναι εθνικό προϊόν, που αντιπροσωπεύει περίπου το 50% της αγροτικής τους οικονομίας. Φανταστείτε ότι είχαν οργανωθεί σε επίπεδο νομοθετικό –αλλά και περιφερειακό– από τα χρόνια του Ναπολέοντα. Ακόμα και πριν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, από τα χρόνια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα που ιδρύθηκε το 1951, υπήρξε απαίτηση να προστατεύεται το κρασί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο διάβα του χρόνου, όμως, τα ευρωπαϊκά αμπέλια μειώθηκαν. Συνεπώς είναι αναγκαίο να συμμετέχουμε στα ευρωπαϊκά fora, ενημερώνοντας τις Βρυξέλλες για τα προβλήματα του ελληνικού αμπελώνα και παρεμβαίνοντας όταν υπάρχει πρόβλημα στην αγορά. Και οι αποφάσεις των Βρυξελλών λαμβάνονται με ισχύ πενταετίας, οπότε είναι πολύ σημαντικό να συμμετέχουμε σε αυτές.
Agro.tec: Σε τι επίπεδο βρίσκεται η δική μας εθνική παραγωγή και ποια προβλήματα καταγράφετε εσείς ως ΚΕΟΣΟΕ;
– Η Ελλάδα διαθέτει αμπελώνες 640.000 στρεμμάτων που παράγουν κατά μέσο όρο γύρω στους 250 χιλ. τόνους οίνου ετησίως. Σε 29 περιοχές παράγεται οίνος με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ) και σε 149 περιοχές παράγεται οίνος με προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ).
Για παράδειγμα, ο οίνος της Νεμέας, τον οποίο βρίσκουμε πολλές φορές στην εστίαση, είναι προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης, ενώ ένας άλλος οίνος που βρίσκουμε με προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη είναι από τις Κυκλάδες. Οι οίνοι με προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη παράγονται σε μια περιοχή η οποία είναι μεν καθορισμένη, αλλά είναι ευρύτερη από μια περιοχή στην οποία παράγονται οίνοι με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης.
Μετά έχουμε και μία άλλη κατηγορία, τους ποικιλιακούς οίνους, οι οποίοι γνωρίζουν αυξημένη τάση ζήτησης, ενώ το 50% της κατανάλωσης στην Ελλάδα αφορά οίνους χωρίς γεωγραφική ένδειξη.
Δεν έχουμε κατορθώσει να καθιερώσουμε προστατευόμενη ονομασία προέλευσης για τους οίνους που παράγουμε, διότι όταν παραλαμβάνουν το σταφύλι οι οινοποιοί, δεν το οινοποιούν ούτε ως προϊόν με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ), ούτε ως προϊόν με προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ).
Στην Ελλάδα υπάρχει αυξημένη κατανάλωση κρασιών χαμηλής τιμής, χωρίς να προτιμούνται τα κρασιά υψηλής τιμής που μπορεί να είναι και υψηλής προστιθέμενης αξίας. Κατά κύριο λόγο, στα τουριστικά κέντρα της Ελλάδας έχουμε διακίνηση μεγάλης ποσότητας οίνων σε συσκευασία baging box, οι οποίοι σερβίρονται σε καράφα.
Αυτό συνεπάγεται ότι πέραν του ανταγωνισμού από το εξωτερικό, έχουμε και εσωτερικό ανταγωνισμό από παραγωγούς που οινοποιούν ποικιλίες που δεν επιτρέπεται να οινοποιηθούν. Αυτές τις ποικιλίες τις εμπορεύονται σε πολύ χαμηλές τιμές, οπότε η τιμή συμπιέζεται προς τα κάτω.
Από την άλλη, οι οίνοι με ελληνική γεωγραφική ένδειξη βρίσκουν μία πολύ καλή διέξοδο στο εξωτερικό.
Agro.tec: Τα ελληνικά σταφύλια περισσότερο τα πίνουμε ή τα τρώμε;
– Έχουμε τρεις κατηγορίες σταφυλιών:
- Τα σταφύλια σταφιδοποιίας, με κύριες ποικιλίες τη σουλτανίνα και την κορινθιακή σταφίδα, που δεν ανήκουν στον αμπελοοινικό τομέα.
- Τα επιτραπέζια σταφύλια, τα οποία τα τρώμε.
- Τα οινοποιήσιμα σταφύλια, τα οποία μεταποιούμε σε κρασί.
Ένα μεγάλο πρόβλημα του τομέα είναι ότι εισέρχονται παρανόμως στην οινοποιία επιτραπέζια σταφύλια και σταφύλια σταφιδοποιίας. Αυτά είναι παράνομα, «μαύρα», και πληρώνονται σε πολύ χαμηλές τιμές. Έτσι όμως ανταγωνίζονται τα οινοστάφυλα, των οποίων οι τιμές παραμένουν καθηλωμένες για πολλές δεκαετίας.
Agro.tec: Τι τιμές έχουμε στα οινοστάφυλα;
– Οι τιμές που καταβάλλονται το 2023 στις μεγάλες αμπελουργικές ζώνες για τα επίσημα οινοστάφυλα είναι από 23 έως 30 λεπτά. Τα σταφύλια που μας ανταγωνίζονται, πληρώνονται με 12 λεπτά.
Να πούμε ότι αυτά τα σταφύλια παίρνουν υψηλότερη στρεμματική ενίσχυση –από τα 43 ευρώ ανά στρέμμα που λαμβάνουν τα οινοστάφυλα– και πωλούνται φθηνότερα, αλλά παράνομα. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα στον κλάδο, η παραοικονομία, η οποία είναι πολύ μεγάλη.
Αν καταφέρναμε να την αντιμετωπίσουμε, θα λύναμε και τα υπόλοιπα προβλήματα του αμπελιού. Όμως, λόγω αυτού του προβλήματος, δεν αποκτούν οι περιοχές μας την υπεραξία που αποκτούν άλλες περιοχές της ΕΕ, όπως στη Γαλλία και στην Ιταλία· με μόνη εξαίρεση τη Σαντορίνη, που έχει κατορθώσει να σπάσει αυτό τον κανόνα σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα.
Agro.tec: Πώς το κατάφερε αυτό;
– Στη Σαντορίνη το κιλό έχει φτάσει να πληρώνεται και 5 ευρώ, όταν στις υπόλοιπες περιοχές μόνο 30 λεπτά κατά μέσο όρο. Συνεπώς η παραοικονομία όχι μόνο εμποδίζει την άνοδο των τιμών, αλλά αποτρέπει και το να αποκτήσουν υπεραξία οι αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις.
Πρέπει, λοιπόν, να διαμορφώσουμε μια κουλτούρα επενδύσεων που θα οδηγήσουν σε υψηλές αποδόσεις για τους αμπελουργούς, αφού η γεωργική τους εκμετάλλευση θα μπορούσε να είναι κερδοφόρα.
Δυστυχώς, στο μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας οι περισσότερες αμπελουργικές εκμεταλλεύσεις είναι ζημιογόνες, και σ’ αυτό οφείλεται το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα, η μείωση των εκτάσεων του ελληνικού αμπελώνα.
Από το 2003 μέχρι το 2022 είχαμε μια μείωση 100 χιλ. στρεμμάτων, και το μεγαλύτερο ποσοστό της μείωσης παρατηρήθηκε στην Αττική. Οι εκτάσεις αμπελοκαλλιέργειας οινοστάφυλων βαίνουν συνεχώς μειούμενες, κι ο λόγος είναι οι χαμηλές τιμές.
Προσπάθεια και πρώτο μέλημα της ΚΕΟΣΟΕ τα τελευταία χρόνια είναι η αποτροπή της εγκατάλειψης των οινοαμπελώνων, έτσι ώστε να έχουμε ελληνικό κρασί. Κρασί υπάρχει άφθονο στο εξωτερικό και θα μπορεί να εισάγεται και να πουλιέται ως ελληνικό, με διάφορους τρόπους. Καταλαβαίνετε τι αποτελέσματα θα έχει κάτι τέτοιο για τους Έλληνες αμπελουργούς που συνεχίζουν να ασχολούνται με το επάγγελμα.
Άρα η παραοικονομία και η μείωση των αμπελουργικών εκτάσεων είναι τα δύο βασικά προβλήματα στην ελληνική οινοπαραγωγή.
Agro.tec: Πώς θα μπορούσατε να συνδράμετε στη λύση αυτών των προβλημάτων;
– Στόχος μας είναι η αύξηση του αμπελουργικού εισοδήματος, και πρόκειται να κάνουμε ένα σχετικό συνέδριο το ερχόμενο φθινόπωρο. Σύμφωνα με την εικόνα που έχουμε εμείς, τα κοστολογικά δεδομένα του αμπελιού –τα οποία βέβαια υπακούν στη σύγχρονη αγροτική οικονομία– είναι ζημιογόνα.
Σκεφτείτε ότι οι αμπελουργοί δεν προσμετρούν στο κόστος της αμπελοκαλλιέργειας τις αποσβέσεις των μηχανημάτων τους, τη γη πάνω στην οποία είναι φυτεμένος ο αμπελώνας, ή την απόσβεση του φυτικού κεφαλαίου που έχουν εγκαταστήσει. Κι αυτά όμως είναι πραγματικά κόστη, που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Αν τα υπολογίσουμε, μπορώ να σας πω πως υπάρχουν περιπτώσεις που ο παραγωγός ζημιώνεται με 400 ευρώ ανά στρέμμα.
Ο αμπελουργός κοιτά τι βγάζει άμεσα από την τσέπη του για τα καλλιεργητικά κόστη, θεωρώντας ότι αυτή είναι η δαπάνη του αμπελώνα και της αμπελοκαλλιέργειας. Δυστυχώς, όμως, το κόστος της αμπελοκαλλιέργειας είναι πολύ μεγαλύτερο. Αυτό θέλουμε να το αναδείξουμε στο Υπουργείο, ώστε να μπορέσουμε να αναστρέψουμε αυτή την τάση.
