Ο ρόλος των γεωργικών συμβούλων στη σύγχρονη αγροτική παραγωγή, ως φορέων γνώσης, καινοτομίας και στρατηγικού σχεδιασμού, είναι καθοριστικός: Συμβάλλουν στη βελτίωση της αποδοτικότητας, στη μείωση του κόστους και στην υιοθέτηση αειφόρων πρακτικών, καθώς και στη στήριξη του παραγωγού σε όλα τα στάδια της δραστηριότητάς του. Τι είναι όμως οι γεωργικοί σύμβουλοι και πώς μπορούν να σταθούν αποτελεσματικά δίπλα στους παραγωγούς της χώρας μας; Ο κ. Ιωάννης Καραστέργιος, γεωπόνος και πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φορέων Παροχής Γεωργικών Συμβουλών «Farma Advisors», παρουσιάζει το ρόλο και το έργο των γεωργικών συμβούλων σε μία εποχή που ο πρωτογενής τομέας πρωταγωνιστεί σε όλη την Ευρώπη.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
– Τι είναι τα αειφορικά συστήματα παραγωγής;
– Τα αειφορικά συστήματα που σχετίζονται με τη διαχείριση φυσικών πόρων αποτελούν σήμερα βασικό άξονα για τη σύγχρονη γεωργία. Και θα ήθελα να αποσαφηνίσω κάποιες βασικές έννοιες.
Η έννοια της αειφόρου παραγωγής συχνά συγχέεται με τη βιωσιμότητα. Στην ελληνική γλώσσα οι δύο όροι χρησιμοποιούνται σχεδόν ταυτόσημα, καθώς ο αγγλικός όρος “sustainability” αποδίδεται και με τους δύο τρόπους. Ωστόσο, η αειφορία επικεντρώνεται κυρίως στη διατήρηση των φυσικών πόρων και των εισροών, ενώ η βιωσιμότητα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική διάσταση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, τα αειφόρα συστήματα παραγωγής περιλαμβάνουν πρακτικές όπως είναι η ολοκληρωμένη διαχείριση καλλιεργειών, η ολοκληρωμένη διασφάλιση στη φάρμα, η βιολογική γεωργία, η αναγεννητική γεωργία και άλλες σύγχρονες προσεγγίσεις που μπορούν να εφαρμοστούν σε μια σύγχρονη γεωργική εκμετάλλευση το 2026.
Κύριος στόχος των συστημάτων αυτών είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η παραγωγή ασφαλών και ποιοτικών προϊόντων, καθώς και η διασφάλιση της υγείας τόσο του παραγωγού όσο και του καταναλωτή. Παράλληλα, βασική αρχή αποτελεί η ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων, ώστε να αποφεύγεται η εξάντλησή τους και η λανθασμένη χρήση των εισροών.
Όσον αφορά την οικονομική βιωσιμότητα, ιδιαίτερη σημασία έχει ο σωστός σχεδιασμός και η ορθή εφαρμογή αυτών των συστημάτων σε επίπεδο εκμετάλλευσης. Ο σχεδιασμός αυτός θα πρέπει να γίνεται μεθοδικά, «με χαρτί και μολύβι» όπως συνηθίζω να λέω. Πρέπει να καθορίζεται τι θα παραχθεί και με ποιον τρόπο, σε ποιες αγορές θα απευθυνθεί το προϊόν και ποιο θα είναι το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα.
Τελικός στόχος είναι να διαπιστωθεί εάν το εγχείρημα είναι πράγματι βιώσιμο, τόσο ως προς την καλλιέργεια όσο και ως προς τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ισορροπία ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και στην οικονομική απόδοση της σύγχρονης γεωργικής εκμετάλλευσης.
– Πόσο εξοικειωμένοι είναι οι Έλληνες παραγωγοί με αυτές τις έννοιες που μας παρουσιάσατε; Εφαρμόζουν οι νέοι αγρότες αειφορικά συστήματα; Διαμορφώνουν ένα business plan, όπως γίνεται σε άλλους επαγγελματικούς τομείς, πριν ξεκινήσουνε να στήσουν την αγροτική τους επιχείρηση;
– Αν εξετάσουμε το ζήτημα βήμα – βήμα, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι οι αγρότες νεαρής ηλικίας αποτελούν μια κατηγορία παραγωγών με σχετικά υψηλό επίπεδο επιμόρφωσης και κατάρτισης. Στη μεγάλη τους πλειονότητα εμφανίζονται θετικοί απέναντι στην εφαρμογή αειφόρων συστημάτων παραγωγής.
Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό συγχέει την πρακτική εφαρμογή αυτών των συστημάτων με γραφειοκρατικές διαδικασίες, κάτι που αποτελεί λανθασμένη αντίληψη. Τα αειφόρα συστήματα δεν είναι απλώς διοικητικές απαιτήσεις, αλλά πρακτικές που εφαρμόζονται στο χωράφι και σχετίζονται άμεσα με τον τρόπο παραγωγής.
Παράλληλα, οι πρακτικές αυτές δεν αποτελούν μόνο επιλογή των παραγωγών, αλλά και αναγκαιότητα που προκύπτει τόσο από τις απαιτήσεις της αγοράς όσο και από τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ειδικότερα από την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν, πριν από περίπου 15 – 20 χρόνια, έννοιες όπως η ολοκληρωμένη διαχείριση ήταν σχεδόν άγνωστες στον αγροτικό κόσμο. Με την πάροδο του χρόνου, οι παραγωγοί εξοικειώθηκαν με αυτές τις πρακτικές, και όσοι τις εφάρμοσαν διαπίστωσαν στην πράξη τα οφέλη τους, τόσο στο οικονομικό αποτέλεσμα όσο και στην ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος.
Σήμερα, νέες έννοιες έρχονται να προστεθούν στο πλαίσιο της σύγχρονης γεωργίας, όπως η αναγεννητική γεωργία και η ανθρακοδεσμευτική γεωργία, δηλαδή πρακτικές που στοχεύουν στην αποθήκευση άνθρακα και στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.
Οι έννοιες αυτές αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο τα επόμενα χρόνια. Η εφαρμογή τους θα αποτελεί ολοένα και περισσότερο απαίτηση της αγοράς, ενώ ταυτόχρονα συνδέεται άμεσα με τις κατευθύνσεις και τις δράσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ενισχύοντας τη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και ανταγωνιστικό αγροτικό μοντέλο.
– Στο πλαίσιο αυτό καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι γεωργικοί σύμβουλοι. Θα ήθελα λοιπόν να μας μιλήσετε και για αυτό το ρόλο, από τη θέση που κατέχετε ως πρόεδρος στον Πανελλήνιο Σύλλογο Φορέων Παροχής Γεωργικών Συμβουλών.
– Ο γεωργικός σύμβουλος αποτελεί ουσιαστικά τον αρωγό του παραγωγού. Είναι ο επιστήμονας που οφείλει να βρίσκεται στο πλευρό του καθ’ όλη τη διάρκεια της γεωργικής δραστηριότητας, από τον αρχικό σχεδιασμό, μέχρι την παραγωγή, το μάρκετινγκ και την πώληση των προϊόντων. Ο ρόλος του είναι πολυδιάστατος, αφού συμβάλλει στο σχεδιασμό, υποστηρίζει την πρακτική εφαρμογή και βοηθά στην αποτύπωση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Παράλληλα, ο γεωργικός σύμβουλος είναι ο φορέας μεταφοράς γνώσης και καινοτομίας προς το χωράφι και τον παραγωγό. Λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ έρευνας, τεχνολογίας και πρωτογενούς παραγωγής, ενισχύοντας την προσαρμογή της γεωργίας στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Το σύστημα παροχής γεωργικών συμβουλών αποτελεί θεσμοθετημένο μηχανισμό που εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, και κατά τα τελευταία περίπου πέντε έτη και στη χώρα μας. Μέσω αυτού, παρέχεται στον παραγωγό πρόσβαση σε εξειδικευμένη επιστημονική υποστήριξη, καθιστώντας τον ικανό να επιλύσει ένα ευρύ φάσμα τεχνικών και διαχειριστικών ζητημάτων.
Στο πλαίσιο του υπομέτρου παροχής γεωργικών συμβουλών, το οποίο ολοκληρώθηκε πρόσφατα και αναμένεται να διαδεχθεί νέα παρέμβαση στο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, δόθηκε η δυνατότητα στους παραγωγούς να λαμβάνουν συμβουλευτικές υπηρεσίες χωρίς οικονομική επιβάρυνση. Με τον τρόπο αυτό, κάθε γεωργική εκμετάλλευση μπορεί να έχει πρόσβαση σε εξειδικευμένη καθοδήγηση σε πολλαπλά θεματικά πεδία, χωρίς να επιβαρύνεται οικονομικά.
Πρόκειται για ένα θεσμό που χρειάζεται περαιτέρω ανάπτυξη και εδραίωση. Μέσω του Εθνικού Πλαισίου Μεταφοράς Γνώσης και Καινοτομίας και των Συστημάτων Γεωργικής Γνώσης και Καινοτομίας (Agriculture Knowledge and Innovation Systems [AKIS]), είναι απαραίτητο να παγιωθεί ο ρόλος του γεωργικού συμβούλου στη χώρα μας, να γίνει πλήρως κατανοητός από τους παραγωγούς και να υπάρξει ευρεία αποδοχή του από το σύνολο του αγροτικού κόσμου.
Όσον αφορά τον Σύλλογο, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φορέων Παροχής Γεωργικών Συμβουλών ιδρύθηκε με βασικό στόχο την ανάπτυξη και ενίσχυση του θεσμού του γεωργικού συμβούλου. Σήμερα αριθμεί περίπου 52 – 53 μέλη, συμπεριλαμβανομένων και των πιο πρόσφατων εγγραφών, που αποτελούνται από φορείς παροχής γεωργικών συμβουλών.
Μέσα από τη δράση του, ο Σύλλογος επιδιώκει διαρκώς τη βελτίωση της θέσης του γεωργικού συμβούλου στην αγροδιατροφική αλυσίδα, παρεμβαίνοντας όπου απαιτείται και στηρίζοντας ουσιαστικά τον παραγωγό και την παραγωγική διαδικασία.
– Είναι θετικοί οι παραγωγοί σχετικά με το ρόλο του γεωργικού συμβούλου που μπορεί να τους βοηθήσει, ή αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό αυτή τη νέα δυνατότητα που τους παρέχεται;
– Στο πλαίσιο της νέας παρέμβασης που επίκειται στο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, και λαμβάνοντας υπόψη ότι πλέον βρισκόμαστε στο 2026, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν ορισμένα κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή της. Πρωτίστως, θα πρέπει να γίνει πλήρως κατανοητό από τον παραγωγό ότι, παρότι κανείς δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες της δικής του εργασίας καλύτερα από τον ίδιο, υπάρχουν εξειδικευμένοι επιστήμονες που μπορούν να τον βοηθήσουν να την εκτελέσει πιο αποτελεσματικά.
Η αξιοποίηση γνώσης από έναν εξειδικευμένο γεωργικό σύμβουλο δεν αποτελεί μειονέκτημα· αντιθέτως, είναι σαφές πλεονέκτημα. Για παράδειγμα, ο σχεδιασμός και η εγκατάσταση μιας σύγχρονης γεωργικής εκμετάλλευσης μπορούν να υποστηριχθούν αναλυτικά από έναν σύμβουλο, μέσω της εκπόνησης ενός ολοκληρωμένου επιχειρηματικού σχεδίου (business plan). Ένα τέτοιο σχέδιο περιλαμβάνει την περιγραφή της εγκατάστασης, την ανάλυση της απόσβεσης, την εκτίμηση της οικονομικής απόδοσης, το πλάνο μάρκετινγκ, την επιλογή των αγορών – στόχων, καθώς και τη συμμετοχή ή μη σε συλλογικά σχήματα.
Είναι σημαντικό να μην περιορίζεται ο ρόλος του γεωργικού συμβούλου αποκλειστικά στην παροχή τεχνικών οδηγιών στο χωράφι. Η συμβουλευτική δεν ταυτίζεται με τη συνταγογράφηση γεωργικών φαρμάκων ή τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Αντίθετα, περιλαμβάνει το συνολικό σχεδιασμό και την υποστήριξη της εγκατάστασης και λειτουργίας συστημάτων παραγωγής, όπως είναι τα αειφόρα συστήματα, η ολοκληρωμένη διαχείριση ή η αναγεννητική γεωργία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο εξειδικευμένος γεωργικός σύμβουλος αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να εφαρμόσει τέτοια συστήματα στη γεωργική εκμετάλλευση, αξιοποιώντας σύγχρονη γνώση και καινοτόμα εργαλεία. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί συνεχή ενημέρωση και προσαρμογή, ώστε να διασφαλίζεται η ορθή εφαρμογή των πρακτικών και η αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν.
Ο τελικός στόχος, πέρα από την προστασία του περιβάλλοντος, την παραγωγή ποιοτικών προϊόντων και τη διασφάλιση του καταναλωτή, είναι για τον ίδιο τον παραγωγό η μείωση του κόστους παραγωγής και η αύξηση του αγροτικού εισοδήματος. Αυτός είναι και ο βασικός στόχος της γεωργικής συμβουλευτικής.
Ο γεωργικός σύμβουλος είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα στον παραγωγό σε καθημερινή βάση, υποστηρίζοντάς τον σε πολλαπλές πτυχές της δραστηριότητάς του.
Είναι επίσης σημαντικό να γίνει αντιληπτό ότι ο σύγχρονος παραγωγός δεν είναι απλώς ένας εργαζόμενος στο χωράφι, αλλά ο διαχειριστής μιας αγροτικής επιχείρησης που παράγει και διαθέτει προϊόντα στην αγορά. Ως εκ τούτου, η ύπαρξη και η αξιοποίηση ενός γεωργικού συμβούλου καθίσταται απαραίτητη για την αποτελεσματική και βιώσιμη λειτουργία αυτής της επιχείρησης.
