Με αντοχή σε χαμηλές θερμοκρασίες, η μηλιά ευδοκιμεί σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές
Γράφει ο δρ. Θωμάς Σωτηρόπουλος, διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης & Φυτογενετικών Πόρων του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού «Δήμητρα» (Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας).
Η μηλιά ευδοκιμεί σε εδάφη γόνιμα, βαθιά, μέσης μηχανικής σύστασης, με ικανοποιητική υδατοϊκανότητα και επαρκώς εφοδιασμένα με ασβέστιο, με χαμηλή ηλεκτρική αγωγιμότητα, με pH 6-7,5, επαρκούς οργανικής ουσίας (>2%) και με περιεκτικότητα σε ολικό ανθρακικό ασβέστιο κάτω από 10%.
Είναι δένδρο κυρίως των ψυχρών και υγρών περιοχών. Αντέχει σε χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα (που είναι απαραίτητες για το λήθαργο των οφθαλμών) και απαιτεί δροσερό καλοκαίρι για παραγωγή καρπών υψηλής ποιότητας.
Στη χώρα μας, οι κυριότερες περιοχές μηλοκαλλιέργειας είναι οι παραδοσιακές ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Ημαθίας, της Πέλλας, της Καστοριάς, της Μαγνησίας, της Αρκαδίας και της Λάρισας. Την τελευταία δεκαετία, κυρίως, η καλλιέργεια της μηλιάς εξαπλώθηκε και σε άλλες περιοχές (Θράκη, Ανατολική Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα κ.α.).
Τα είδη
H μηλιά, σε σύγκριση με άλλα οπωροφόρα δένδρα, μπορεί να εμβολιασθεί σε ένα μεγάλο αριθμό υποκειμένων με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η επιλογή του υποκειμένου θα εξαρτηθεί από τη μορφή της εκμετάλλευσης που θα προτιμηθεί και τα χαρακτηριστικά που θέλουμε να έχουν τα δένδρα.
Συστηματική έρευνα για τα υποκείμενα μηλιάς πραγματοποιήθηκε στην Αγγλία με τη συνεργασία των Ινστιτούτων East Malling και John Innes Horticultural Institute (περιοχή Merton). Έτσι, δημιουργήθηκε η σειρά Μ (East Malling), καθώς και η ΜΜ (Malling Merton). Τα υποκείμενα της σειράς Μ παρουσιάζουν διάφορη ζωηρότητα αύξησης, ενώ αυτά της δεύτερης έχουν επιπλέον αντοχή κατά της αφίδας Eriosoma lanigera.
Εκτός από τα προαναφερθέντα υποκείμενα, σε διάφορες χώρες χρησιμοποιείται ένας μεγάλος αριθμός υποκειμένων, όπως είναι η πολωνική σειρά (Ρ), η ρωσική Budavgosky (Bud.), του Michigan (ΜAC), της Ottawa, του Kentville κ.ά.
Στη χώρα μας, η χρήση των σποροφύτων υποκειμένων έχει εγκαταλειφθεί και υπάρχουν μόνο σε οπωρώνες μεγάλης ηλικίας. Τα ευρέως χρησιμοποιούμενα κλωνικά υποκείμενα στη χώρα μας είναι κυρίως το Μ9, καθώς και τα Μ26 και ΜΜ106.
Το υποκείμενο Μ9 είναι το ευρύτερα χρησιμοποιούμενο υποκείμενο σε παγκόσμια κλίμακα και δίνει δένδρα που είναι το 25-35% του μεγέθους των δένδρων που προκύπτουν από σπορόφυτα μηλιάς. Το ριζικό του σύστημα είναι επιφανειακό, γι’ αυτό μηλιές εμβολιασμένες στο Μ9 χρειάζονται υποστήριξη.
Τα μειονεκτήματά του είναι η τάση να δημιουργεί παραφυάδες, καθώς και η ευπάθειά του στο βακτηριακό κάψιμο (Erwinia amylovora) και στην υπερβολική υγρασία ή ξηρασία του εδάφους. Δίνει δένδρα τα οποία καρποφορούν νωρίς και έχουν σταθερή παραγωγή, ενώ είναι μεγαλύτεροι και οι καρποί τους.
Το υποκείμενο Μ9 χρησιμοποιείται σε μεγάλης πυκνότητας φυτεύσεις και είναι πολύ διαδεδομένο σε όλη την Ευρώπη λόγω της δυνατότητας που παρέχει για εντατικοποίηση της καλλιέργειας.
Μηλιά και λίπανση
Από τις διάφορες καλλιεργητικές φροντίδες, η λίπανση επηρεάζει σημαντικά τόσο την παραγωγικότητα των δένδρων όσο επίσης την ποιότητα και τη συντήρηση των μήλων. Οι οπωρώνες μηλιάς συνήθως λιπαίνονται με τα βασικά θρεπτικά στοιχεία (άζωτο, φώσφορο, κάλιο), αλλά και με μικροστοιχεία αν χρειαστεί.
Για τον προσδιορισμό της γονιμότητας του εδάφους και της θρεπτικής κατάστασης των δένδρων απαιτείται ανάλυση του εδάφους και φυλλοδιαγνωστική. Η διενέργεια αυτών των αναλύσεων είναι επιβεβλημένη στη σύγχρονη γεωργική πρακτική για την ορθολογική χρήση των λιπασμάτων.
Όσον αφορά τη λίπανση, θα πρέπει να σημειωθούν τα εξής:
- Το άζωτο δίνεται είτε υπό αμμωνιακή είτε υπό νιτρική μορφή.
- Η φωσφορική λίπανση γίνεται με υπερφωσφορικά λιπάσματα ή με φωσφορική αμμωνία.
- Η χορήγηση των καλιούχων και φωσφορικών λιπασμάτων γίνεται συνήθως το χειμώνα, ενώ τα αζωτούχα μπορούν να δοθούν σε περισσότερες δόσεις κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.
Αποτελεσματικότερη χορήγηση λιπασμάτων γίνεται με το σύστημα άρδευσης (υδρολίπανση). Η χορηγούμενη ποσότητα εξαρτάται από τις αναλύσεις εδάφους και φύλλων αλλά και από άλλες παραμέτρους, όπως είναι η ηλικία των δένδρων και η συνολική παραγωγή.
Εναλλακτικά, για τη βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους χρησιμοποιούνται διαφορετικά είδη οργανικών λιπασμάτων, όπως κοπριά, συγκαλλιέργεια ψυχανθών και άλλων φυτών που δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο, θρυμματισμένα υπολείμματα κλαδέματος κ.ά.
Ασθένειες
Οι κυριότερες ασθένειες της μηλιάς είναι το φουζικλάδιο, το ωίδιο, η φαιά σήψη (μονίλια), το βακτηριακό κάψιμο, η σήψη του λαιμού (φυτόφθορα), ο βακτηριακός καρκίνος, οι σηψιρριζίες, οι μετασυλλεκτικές σήψεις των καρπών από διάφορους μύκητες (π.χ. Μonilia, Alternaria) και άλλες ασθένειες μικρότερης σημασίας.
Αναφορικά με τους εχθρούς της μηλιάς, οι κυριότεροι είναι η καρπόκαψα της μηλιάς που προσβάλλει τους καρπούς, οι αφίδες, διάφορα ακάρεα, οι φυλλορήκτες, οι φυλλοδέτες, ο ανθονόμος, η νάρκη, η ψώρα του Σαν Ζοζέ, η βαμβακάδα, ξυλοφάγα έντομα και άλλα μικρότερης σημασίας.
Συγκομιδή
Οι διάφορες ποικιλίες μηλιάς θα πρέπει να συγκομισθούν στο κατάλληλο στάδιο ωριμότητας, το οποίο επηρεάζει τόσο την ποιότητα των καρπών όσο και τη διάρκεια της συντήρησής τους.
Οι καρποί πρέπει να συγκομίζονται σε ορισμένο στάδιο ανάπτυξής τους, που λέγεται στάδιο ωρίμανσης προς συγκομιδή και επιτρέπει την κανονική εξέλιξη της ωρίμανσης των καρπών προς κατανάλωση μετά από τη συγκομιδή τους.
Πρώιμα συγκομιζόμενοι καρποί έχουν χαμηλή ποιότητα, καθώς παρουσιάζουν μειωμένο χρωματισμό (ειδικά οι κόκκινες ποικιλίες), συρρίκνωση και επιφανειακό έγκαυμα κατά τη συντήρησή τους.
Συγκομιδή αργότερα του κανονικού σταδίου συνεπάγεται γρήγορη υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών, σταδιακή απώλεια της τραγανότητάς τους, εσωτερικό καφέ χρωματισμό κ.ά.
Τα κυριότερα κριτήρια για τον καθορισμό του σταδίου ωρίμανσης των μήλων επιγραμματικά είναι τα εξής: η μέτρηση των διαλυτών στερεών συστατικών, η συνεκτικότητα της σάρκας, ο δείκτης αμύλου, η καρπική περίοδος, το χαρακτηριστικό μέγεθος και χρώμα της κάθε ποικιλίας, η εσωτερική συγκέντρωση αιθυλενίου των καρπών και ο χρωματισμός των σπερμάτων.
Τέλος, η συγκομιδή των καρπών αλλά και οι διάφοροι μετασυλλεκτικοί χειρισμοί πρέπει να γίνονται προσεκτικά, για να αποφευχθούν μωλωπισμοί και εκδορές του φλοιού που οδηγούν σε υποβάθμιση της ποιότητας.
