Μια νέα γενιά θερμοκηπίων επαναπροσδιορίζει την αγροτική παραγωγή, συνδυάζοντας τεχνολογία, ευελιξία και βιωσιμότητα. Τα θερμοκήπια τύπου κοντέινερ έρχονται να δώσουν απαντήσεις σε ζητήματα κόστους, πόρων και αυτάρκειας, ανοίγοντας το δρόμο για μια γεωργία που μπορεί να εγκατασταθεί παντού.
Όπως εξηγεί ο κ. Αλέξανδρος Παπαχατζής, καθηγητής Δενδροκομίας και πρόεδρος του Τμήματος Γεωπονίας – Αγροτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η ερευνητική ομάδα έχει πλέον περάσει στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης, σχεδιάζοντας θερμοκήπια τύπου κοντέινερ, στο πλαίσιο νέου προγράμματος Interreg, με τίτλο Protec-Med, συνολικού προϋπολογισμού 2,3 εκατ. ευρώ.
Το πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με χώρες της Μεσογείου, όπως είναι η Ιταλία, η Μάλτα, η Τυνησία, ο Λίβανος –για πρώτη φορά– και η Τουρκία. Πρόκειται για θερμοκήπια που έχουν τη μορφή εμπορευματικών κοντέινερ, μέσα στα οποία εφαρμόζονται κάθετες καλλιέργειες, είτε σε δίσκους είτε σε υδροπονικούς πύργους δέκα επιπέδων, προσφέροντας ένα πλήρως ελεγχόμενο γεωργικό περιβάλλον.
«Μιλάμε ουσιαστικά για γεωργία ελεγχόμενου περιβάλλοντος, χωρίς φυτοφάρμακα, με τεχνικές υδροπονίας ή αεροπονίας», σημειώνει ο κ. Παπαχατζής, παρομοιάζοντας τις συνθήκες λειτουργίας με εκείνες ενός χειρουργείου. Ο φωτισμός είναι αποκλειστικά τεχνητός, με LED, ενώ το νερό της υδροπονίας ανακυκλώνεται και επαναχρησιμοποιείται, οδηγώντας σε μείωση της κατανάλωσης έως και 90%.
«Χάρη στην υψηλή μόνωση των κοντέινερ, επισημαίνει ο κ. Παπαχατζής, τα θερμοκήπια αυτά μπορούν να εγκατασταθούν οπουδήποτε, από την έρημο μέχρι… την κορυφή του Ολύμπου. Μάλιστα, με την τοποθέτηση φωτοβολταϊκού στη στέγη και με αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες, εξασφαλίζεται ενεργειακή αυτονομία τόσο για το φωτισμό όσο και για τα κλιματιστικά συστήματα.
»Είναι κλειστού τύπου, σαν κονσέρβα, με συνδυασμό τεχνολογιών που επιτρέπει παραγωγές οι οποίες μπορούν να φτάσουν έως και 700 φορές υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με τα συμβατικά θερμοκήπια».
Σωστός σχεδιασμός
Όπως επισημαίνει ο κ. Αλέξανδρος Παπαχατζής, η πιο απαιτητική παράμετρος είναι κυρίως ο σωστός σχεδιασμός και η κατασκευή των θερμοκηπίων τύπου κοντέινερ, ώστε να προσαρμόζονται στις ελληνικές και ευρύτερα στις παραμεσογειακές συνθήκες.
Η δυναμική της συγκεκριμένης αγοράς είναι εντυπωσιακή: Το παγκόσμιο μερίδιό της το 2020 εκτιμάται ότι ανερχόταν στα 2,5 δισ. ευρώ, ενώ το 2025 έχει ήδη αγγίξει τα 6 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ένα τυπικό θερμοκήπιο τύπου κοντέινερ 40 ποδών, με ύψος περίπου 6 μέτρα, κοστίζει γύρω στις 35.000 ευρώ και μπορεί να υποκαταστήσει συμβατικό θερμοκήπιο έκτασης 500 – 600 τ.μ., όταν το κόστος κατασκευής ενός κλασικού θερμοκηπίου ξεπερνά τα 150.000 ευρώ ανά στρέμμα.
«Αυτό σημαίνει ότι μπορώ να τοποθετήσω ένα τέτοιο κοντέινερ ακόμη και στην ταράτσα ενός εστιατορίου –όπως συμβαίνει ήδη σε γκουρμέ εστιατόρια στη Νέα Υόρκη– και να παράγω επιτόπου φυλλώδη λαχανικά, ντομάτες ή ό,τι άλλο χρειάζεται για τους πελάτες μου», εξηγεί ο κ. Παπαχατζής.
Στις ελληνικές συνθήκες, η εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας ανοίγει σημαντικές προοπτικές για άγονες και απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές, αλλά και για την κτηνοτροφία. Με αφορμή τα πρόσφατα προβλήματα εγκλεισμού των κοπαδιών λόγω της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, τα θερμοκήπια κοντέινερ θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν συνεχή παραγωγή χλωρής τροφής και χορτονομής.
Ένα μόνο κοντέινερ μπορεί να παράγει έως και έναν τόνο χορτονομής την εβδομάδα, ενώ ταυτόχρονα είναι σε θέση να αποδώσει περίπου 6.000 μαρούλια μέσα σε δύο εβδομάδες, απολύτως φρέσκα, χωρίς φυτοφάρμακα, χωρίς χώματα ή υποστρώματα και χωρίς κινδύνους επιμόλυνσης.
«Η παραγωγή γίνεται δίπλα μας και τη στιγμή που τη χρειαζόμαστε, τονίζει ο κ. Παπαχατζής. Και δεν είναι τυχαίο το αυξανόμενο ενδιαφέρον χωρών όπως η Τυνησία, αλλά και υποσαχάριων περιοχών, για την παραγωγή χορτονομής. Παράλληλα, τα συστήματα αυτά είναι πλήρως ενεργειακά αυτόνομα μέσω φωτοβολταϊκών, γεγονός που τα καθιστά ανθεκτικά σε κρίσεις όπως είναι πανδημίες ή lockdown, αναδεικνύοντας το ρόλο των φωτοβολταϊκών στη γεωργία».
Ευελιξία εγκατάστασης
Τα θερμοκήπια τύπου κοντέινερ διαθέτουν ένα ακόμη πλεονέκτημα: Δεν απαιτούν άδεια εγκατάστασης, γεγονός που τα καθιστά εξαιρετικά ευέλικτα ως προς τη χωροθέτηση και τη χρήση τους.
Μπορούν να τοποθετηθούν σε αποθήκες, σε ταράτσες κτιρίων ή ακόμη και μέσα σε ήδη υπάρχοντα θερμοκήπια, ενώ προβλέπεται η επιδότησή τους από τα προγράμματα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις, με ποσοστά που φτάνουν το 70-75%. Κάθε επιδοτούμενη κατασκευαστική μονάδα μπορεί να έχει διαστάσεις περίπου 3×7 μέτρα, γεγονός που επιτρέπει τη σταδιακή και αρθρωτή ανάπτυξη των εγκαταστάσεων.
Τα θερμοκήπια τύπου κοντέινερ μπορούν επίσης να τοποθετηθούν πάνω σε φορτηγά οχήματα και να μεταφέρονται –λειτουργώντας ταυτόχρονα– σε διαφορετικά σημεία, ακόμη και σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς εξετάζεται η χρήση τους ακόμη και από στρατιωτικές δυνάμεις σε αποστολές, προκειμένου να εξασφαλίζεται συνεχής πρόσβαση σε φρέσκα λαχανικά, κάτι που αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Σε αντίθεση με τα ανοιχτά θερμοκήπια με κάλυψη νάιλον, τα οποία συνεπάγονται μεγάλες απώλειες νερού και εισροών, τα θερμοκήπια κοντέινερ προσφέρουν δραστική εξοικονόμηση νερού και λιπασμάτων, κάτι που τα καθιστά σαφώς πιο αποδοτικά και φιλικά προς το περιβάλλον. Πρόκειται για λύσεις που ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις αρχές της πράσινης ανάπτυξης και της βιώσιμης αγροτικής παραγωγής, και μπορούν να εγκατασταθούν σχεδόν παντού.
Ήδη, έχουν δημιουργηθεί start-up που δραστηριοποιούνται στην κατασκευή και εξαγωγή τέτοιων συστημάτων, ενώ αγροκτηνοτροφικές μονάδες τα αξιοποιούν για την παραγωγή χορτονομής. Την ίδια στιγμή, γκουρμέ εστιατόρια διεθνώς –και σύντομα και στην Ελλάδα– εντάσσουν τα θερμοκήπια τύπου κοντέινερ στη λειτουργία τους, επενδύοντας στην επιτόπια και απολύτως ελεγχόμενη παραγωγή φρέσκων τροφίμων.
