Οι τρυγητικές μηχανές δίνουν απάντηση στην έλλειψη εργατικού δυναμικού και στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και ενσωματώνοντας τεχνολογίες αμπελουργίας ακριβείας για την παραγωγή ποιοτικής πρώτης ύλης.
Γράφουν οι κ. Ευάγγελος Αναστασίου (επίκουρος καθηγητής επί θητεία Γεωργικής Μηχανολογίας, στο Τμήμα Γεωπονίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης) και Βασίλειος Φράγκος (καθηγητής Γεωργικής Μηχανικής, διευθυντής Εργαστηρίου Γεωργικής Μηχανολογίας, στο Τμήμα Γεωπονίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης)
Η συγκομιδή της αμπέλου –ή αλλιώς «τρύγος»– αποτελεί το επιστέγασμα του κόπου του αμπελουργού στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου. Μέσα από τον τρύγο ο αμπελουργός βλέπει το ποιοτικό και ποσοτικό αποτέλεσμα του συνδυασμού των ενεργειών του σε συνάρτηση με τις εδαφοκλιματικές συνθήκες και το αμπέλι.
Όμως ο τρύγος παρουσιάζει πολλές προκλήσεις σήμερα, όπως την έλλειψη και γήρανση του εργατικού προσωπικού, καθώς και την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην καλλιέργεια. Αυτά οδηγούν σε αύξηση του χρόνου συγκομιδής και δημιουργούν τον κίνδυνο η παραγωγή να υποστεί ποιοτική και ποσοτική υποβάθμιση.
Λύση στα παραπάνω προβλήματα των οινοποιήσιμων ποικιλιών δίνουν οι σταφυλοσυλλεκτικές, τρυγητικές ή μηχανές συγκομιδής σταφυλιού.
Μηχανική συγκομιδή
Οι τρυγητικές μηχανές έχουν ιστορία τουλάχιστον 50 ετών και μπορεί να είναι συρόμενες ή αυτοκινούμενες, με τις δεύτερες να είναι πιο παραγωγικές και πιο ακριβές σε σχέση με τις πρώτες.
Η συγκομιδή πραγματοποιείται από την συλλεκτική κεφαλή, η οποία αποτελείται από κρουστικές ράβδους που δονούνται για να προκαλέσουν την αποκόλληση των τσαμπιών από τα πρέμνα. Με αυτόν τον τρόπο τα τσαμπιά πέφτουν σε υποδοχέα με κύπελλα ή δίσκους, τα οποία μεταφέρονται για καθαρισμό. Κατά τον καθαρισμό, πραγματοποιείται η αποβοστρύχωση, κατά την οποία γίνεται διαχωρισμός των ρωγών από τα κοτσάνια των σταφυλιών. Στη συνέχει, τα κοτσάνια και άλλες ξένες ύλες, όπως τα φύλλα και οι μίσχοι, απορρίπτονται από την τρυγητική μηχανή με ρεύμα αέρα.
Αξίζει να αναφερθεί ότι οι τρυγητικές μηχανές έχουν την δυνατότητα να επιτύχουν ποσοστά καθαρισμού ξένων υλών κάτω από το 2% επί της συνολικής ποσότητας ρωγών, με αποτέλεσμα να διατίθεται για οινοποίηση υψηλής καθαρότητας πρώτη ύλη. Έπειτα, οι ρώγες οδηγούνται στους κάδους αποθήκευσης, οι οποίοι αφού γεμίσουν, αδειάζουν το περιεχόμενό τους σε κατάλληλες πλατφόρμες για μεταφορά προς το οινοποιείο.
Οι τρυγητικές μηχανές έχουν διάφορα μεγέθη, και μέσω κατάλληλου χειριστηρίου στην καμπίνα παρέχουν δυνατότητα πολλαπλών ρυθμίσεων, όπως για τις δονήσεις, την απόσταση των κρουστικών ράβδων, το ύψος συλλογής και την ταχύτητα του ρεύματος αέρα.
Χαρακτηριστικά
Οι αυτοκινούμενες τρυγητικές μηχανές παρουσιάζουν περισσότερα χαρακτηριστικά σε σχέση με τις συρόμενες, όπως τη δυνατότητα να μεταβάλλουν το ύψος και το πλάτος τους ανάλογα με τις ανάγκες του αμπελώνα. Επίσης, έχουν μικρότερη ακτίνα στροφής σε σχέση με τις συρόμενες, χαρακτηριστικό που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγικότητας.
Οι αυτοκινούμενες τρυγητικές μηχανές έχουν επίσης δυνατότητα αντικατάστασης του μηχανισμού συγκομιδής από άλλους μηχανισμούς, όπως για ψεκασμό και κορυφολόγηση. Έτσι, με τη δυνατότητα καλύτερης αξιοποίησης, επιτυγχάνεται γρηγορότερος χρόνος απόσβεσης.
Ακόμη, οι τρυγητικές μηχανές μπορούν να φέρουν συστήματα που πραγματοποιούν καταγραφή της απόδοσης, ή ακόμα και σ χαρτογράφηση της παραγωγής (ειδικά όταν συνδυάζονται με δορυφορικά συστήματα πλοήγησης), με σκοπό την αξιοποίηση των δεδομένων στα πλαίσια της αμπελουργίας ακριβείας.
Ειδική κατηγορία μηχανών συγκομιδής σταφυλιού αποτελούν οι τρυγητικές μηχανές μεγάλης κλίσης που μπορούν να συγκομίζουν σταφύλι σε αμπελώνες που εμφανίζουν κλίση εδάφους έως 75%, ανάλογα την κατεύθυνση συγκομιδής, ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν όπως οι συμβατικές για ηπιότερες κλίσεις.
Συγκεκριμένα, κατά την κάθοδο σε μεγάλες κλίσεις, χρησιμοποιούν ένα ενσωματωμένο βαρούλκο του οποίου ο γάντζος προσδένεται σε σταθερό σημείο επάνω σε μία πλατφόρμα. Το βαρούλκο ελέγχει την κάθοδο του οχήματος καθώς ξετυλίγεται, ενώ κατά την επιστροφή του οχήματος τυλίγεται για να βοηθήσει στην άνοδο, με το σύστημα συλλογής ανοιχτό για να μην αγκαλιάζει τα πρέμνα.
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Είναι κατανοητό ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της χρήσης τρυγητικών μηχανών είναι η παραγωγικότητα και κατά συνέπεια η μείωση του κόστους. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι οι τρυγητικές μηχανές παρουσιάζουν τουλάχιστον τριάντα φορές μεγαλύτερη παραγωγικότητα σε σχέση με τη χειροσυλλογή από ένα άτομο. Ταυτόχρονα, μπορούν να πετύχουν υψηλή αφαίρεση ξένων υλών και κατά συνέπεια να συγκομίσουν σταφύλια υψηλής καθαρότητας.
Όμως, οι τρυγητικές μηχανές παρουσιάζουν και μειονεκτήματα, όπως είναι υψηλό κόστος αγοράς, η ειδική χρήση σε οινοποιήσιμες ποικιλίες και γραμμικά συστήματα με υποστύλωση σε σύρματα, καθώς και η ακαταλληλότητα σε συστήματα όπως είναι η «λύρα», το «κύπελλο» και η «κρεβατίνα». Η χρήση τρυγητικών μηχανών σε αμπελώνες με ακατάλληλη υποστύλωση, όπως είναι τσιμεντένιοι δοκοί ή χαλαρή υποστήριξη, μπορεί να προκαλέσει βλάβες στην μηχανή και καταστροφές στον αμπελώνα.
Ακόμη, η λανθασμένη ρύθμιση των τρυγητικών μηχανών μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις ρώγες, όπως ραγίσματα, ενώ η μεγάλη απόσταση από τα οινοποιεία μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία της ζύμωσης (εξαιτίας των γηγενών ζυμών) και κατά συνέπεια την ποιότητα του παραγόμενου κρασιού.
Έτσι, η επιλογή των τρυγητικών μηχανών πρέπει να πραγματοποιείται αξιολογώντας τα ειδικά χαρακτηριστικά που εμφανίζει ο αμπελώνας, όπως είναι η κλίση, η έκταση, ο διαθέσιμος μηχανολογικός εξοπλισμός, η απόσταση από το οινοποιείο, η ποικιλία, οι αποστάσεις φύτευσης και το σύστημα μόρφωσης. Αυτή η επιλογή μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με επιστήμονες που εμφανίζουν τις απαραίτητες γνώσεις στη λειτουργία και χρήση γεωργικών μηχανημάτων όπως είναι οι γεωργικοί μηχανικοί.
Οι τρυγητικές μηχανές μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να δώσουν λύση στο πρόβλημα της έλλειψης εργατών και να μειώσουν το κόστος συγκομιδής σε σύγκριση με τη χειροσυλλογή, ενώ το συγκομιζόμενο προϊόν εμφανίζει πολύ μικρά ποσοστά ξένων υλών όντας κατάλληλο για οινοποίηση.
Όμως, το υψηλό κόστος κτήσης και ο μικρός κλήρος στην Ελλάδα δεν επέτρεψε την ευρεία χρήση τους, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με την απόκτησή τους από συνεταιριστικά σχήματα, γεωργικούς εργολάβους ή ιδιοκτήτες μεγάλων εκτάσεων.
