Αφιέρωμα Agro.tec: Τα πάντα για τους ψεκασμούς

Τι επιτρέπεται και τι όχι στους ψεκασμούς με drones; Πόσο εκτεταμένη είναι η χρήση τους στο πεδίο και σε ποιες καλλιέργειες αποδίδουν καλύτερα;

Τα ψεκαστικά Συστήματα Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (Σ.ΜΗ.Ε.Α. ή κοινώς drone) έχουν μπει για τα καλά στην αγροτική πρακτική, ειδικά σε περιοχές με αροτραίες καλλιέργειες. Για τα αποτελέσματα βάσει εφαρμογών στο πεδίο, αλλά και για τις επιταγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη χρήση drone, μας μίλησαν οι κ. Σπύρος Φουντάς, καθηγητής, και Βασίλης Ψηρούκης, υποψήφιος διδάκτορας στο Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας του Τμήματος Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής, στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου

Agro.tec: Με ποια μηχανήματα γίνονται οι ψεκασμοί στις ελληνικές καλλιέργειες και ποια είναι η αποτελεσματικότητά τους;

Σπύρος Φουντάς: Στη χώρα μας, μέχρι τώρα, υπήρχε ο συμβατικός ψεκασμός. Οι παραγωγοί, έχοντας στην κατοχή τους ένα παραδοσιακό μηχάνημα ψεκασμού, εφάρμοζαν δραστικές ουσίες φυτοφαρμάκων ή καταπολέμησης εντόμων για την προστασία των καλλιεργειών τους.

Ωστόσο, παρατηρούσαμε ότι ενώ στα Εργαστήρια Φυτοπαθολογίας και Εντομολογίας η απόδοση του ψεκασμού έφτανε το 90%, όταν το σκεύασμα μεταφερόταν στο χωράφι, με κανονική εφαρμογή στο πεδίο, η αποτελεσματικότητα έπεφτε στο 50%.

Άρα διαπιστώσαμε ότι υπάρχει άμεση συσχέτιση της αποτελεσματικότητας με τον ορθό ψεκασμό.

Πραγματοποιώντας την έρευνά μας σχετικά με την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα συμβατικά ψεκαστικά μηχανήματα, καταγράψαμε ότι ένα μικρό ποσοστό παραγωγών είναι πλήρως εξοπλισμένο με όλα τα εξαρτήματα. Έτσι οδηγηθήκαμε στο συμπέρασμα ότι πολλά ψεκαστικά μηχανήματα δεν βρίσκονται στην κατάλληλη κατάσταση από άποψη λειτουργίας και εξαρτημάτων, ώστε να έχουν τη μέγιστη δυνατή απόδοση.

Agro.tec: Αυτό πού οφείλεται;

Σπύρος Φουντάς: Αυτό είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα. Ένας παραγωγός, αγοράζοντας ένα ψεκαστικό, θεωρεί ότι θα δουλέψει με αυτό για πάρα πολλά χρόνια. Κάθε μηχάνημα όμως απαιτεί συντήρηση και διαφορετικού τύπου ακροφύσια, ανάλογα με την εφαρμογή.

Αυτό δεν έχει γίνει αντιληπτό στους περισσότερους παραγωγούς, οι οποίοι προσπαθούν να περιορίσουν τις δαπάνες τους και δεν είναι διατεθειμένοι να επωμιστούν μεγαλύτερα κόστη. Όμως, τα κατάλληλα ακροφύσια και ο ορθός χειρισμός οδηγούν σε καλύτερη απόδοση.

Στο θέμα της συντήρησης, γενικά, έχουμε πολύ χαμηλό επίπεδο στην Ελλάδα. Φανταστείτε ότι υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τύποι ακροφυσίων, καθώς άλλες είναι οι απαιτήσεις για ζιζανιοκτονία που εφαρμόζεται επί εδάφους, άλλες για φυτοπροστασία που εφαρμόζεται στο φύλλωμα. Ένα ακροφύσιο για όλες τις δουλειές δεν μπορεί να φέρει τα κατάλληλα αποτελέσματα.

Agro.tec: Τι άλλο θα πρέπει να λάβουν υπόψη οι παραγωγοί, εκτός από το θέμα της συντήρησης;

Σπύρος Φουντάς: Όταν κάποιος αγρότης θελήσει να προχωρήσει σε ψεκασμό, είναι απαραίτητο να ληφθούν υπόψη οι καιρικές συνθήκες, με έμφαση στις συνθήκες ανέμου, υγρασίας και θερμοκρασίας. Σχετικά με αυτά τα στοιχεία υπάρχουν πολλά ενημερωτικά δελτία. Ωστόσο παρατηρείται ένα κενό στην ενημέρωση, καθώς ναι μεν υπάρχουν οι πληροφορίες, αλλά δεν μεταφέρονται στον αγροτικό κόσμο.

Agro.tec: Γιατί συμβαίνει αυτό;

Σπύρος Φουντάς: Δυστυχώς, ως επιστημονική κοινότητα, δεν κοινοποιούμε άμεσα τα αποτελέσματα των ερευνών μας στους παραγωγούς, οπότε ναι μεν μπορεί να υπάρχει η γνώση, αλλά αυτή δεν φτάνει πάντα στον αγρότη που θα την αξιοποιήσει στο χωράφι του. Επίσης, σημαντικός είναι και ο ρόλος των γεωπόνων, οι οποίοι έρχονται άμεσα σε επαφή με τους παραγωγούς, προτείνοντας γεωργικά φάρμακα, λιπάσματα και δίνοντας συμβουλές.

Ειδικά το ζήτημα των ψεκασμών είναι τεράστιο και αποτελεί βασικό  θέμα για την ομάδα μας, με έμφαση στην εφαρμογή νέων τεχνολογιών στα ψεκαστικά, όπως και στην κατάσταση, στο περιβάλλον και στον τρόπο λειτουργίας τους.

Agro.tec: Πού εστιάζει η έρευνά σας;

Βασίλης Ψηρούκης: Εκεί που εμείς δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση είναι η ποιότητα ψεκασμού. Ανάλογα με τις συνθήκες, τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται μεταξύ τους, σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό. Δηλαδή, αν ο ψεκασμός γίνει με χαμηλή ταχύτητα ανέμου ή σχεδόν άπνοια, τότε η διαφορά στα αποτελέσματα θα είναι τεράστια σε σύγκριση με ψεκασμό σε μέρα με υψηλές ταχύτητες ανέμου.

Σε αυτό να σημειώσουμε και μια άλλη παράμετρο στην οποία δίνει πάρα πολύ έμφαση η Ευρωπαϊκή Ένωση, και είναι η διασπορά αγροχημικών, η οποία σχετίζεται με τις τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τους ψεκασμούς.

Αν οι συνθήκες αέρα δεν είναι κατάλληλες, ένα μέρος του ψεκαστικού υγρού μεταφέρεται έξω από το χωράφι, σε γειτονικές καλλιέργειες και περιοχές, και μπορεί να φτάσει ακόμα και 100 μέτρα μακριά, επηρεάζοντας βιολογικές εκτάσεις, οικισμούς, σχολεία κι οτιδήποτε είναι κοντά. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ακόμα και προβλήματα υγείας.

Στην έρευνά μας έχουμε βρει υπολείμματα φυτοφαρμάκου ακόμα και ένα χιλιόμετρο μακριά από το σημείο που έγινε ο ψεκασμός, σε περιπτώσεις που οι καιρικές συνθήκες ήταν απαγορευτικές για ψεκασμό.

Agro.tec: Πόσα χρόνια γίνεται η έρευνα;

Βασίλης Ψηρούκης: Ως Εργαστήριο, το πρώτο πείραμα πεδίου που κάναμε με συμβατικά μηχανήματα ήταν το 2017, ενώ με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα drone, ασχολούμαστε τα δύο τελευταία χρόνια. Φέτος έχουμε ήδη κάνει κάποιες εφαρμογές στα σιτηρά και θα επαναλάβουμε ψεκασμούς σε αμπέλια, όπως είχαμε κάνει και πέρυσι.

Agro.tec: Είναι νόμιμοι οι ψεκασμοί μέσω drone στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Σπύρος Φουντάς: Πρέπει να σημειώσουμε ότι στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο ψεκασμός φυτοπροστατευτικών με drone δεν επιτρέπεται. Υπάρχουν μόνο ειδικές άδειες για πειραματισμό και δύσβατες περιοχές. Σαφώς οι εταιρείες επιτρέπεται να πουλήσουν οτιδήποτε θέλουν, αλλά ο ψεκασμός για φυτοφάρμακα δεν επιτρέπεται· μόνο ο ψεκασμός για εντομοκτονία έχει πάρει έγκριση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση γενικά καθυστερεί τις άδειες αυτές· όχι από θέμα φόβου, αλλά επειδή πρέπει να προηγηθεί ο πειραματισμός στο πεδίο, να καταγραφούν αποτελέσματα από την επιστημονική κοινότητα, να υπάρξει νομοθεσία και μετά να δοθούν άδειες για εφαρμογή με συγκεκριμένες δραστικές ουσίες.

Βασίλης Ψηρούκης: Το ζήτημα αυτό το έχουμε κληρονομήσει από τους παλαιούς αεροψεκασμούς επανδρωμένων αεροσκαφών. Δεν υπάρχει κάποιο πλαίσιο που να διαφοροποιεί τα επανδρωμένα από τα drone. Ωστόσο, οι διαφορές είναι τεράστιες, καθώς άλλο πράγμα είναι ένας ψεκασμός από τα 50, 60 ή και περισσότερα μέτρα με τεράστιες ποσότητες αγροχημικών, κι άλλο οι ψεκασμοί με drone που γίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια, από 1, 2 ή 3 μέτρα πάνω από την καλλιέργεια. Ωστόσο, και τα δύο αυτά, από νομοθετική πλευρά θεωρούνται αεροψεκασμοί, άρα δεν διαφοροποιούνται. Μέσα από τα ερευνητικά προγράμματα που υλοποιούμε προσπαθούμε να δείξουμε ότι μιλάμε για τελείως διαφορετικά πράγματα.

Σπύρος Φουντάς: Πάντως, να ξέρετε ότι κι εμείς ως Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, σε συνεργασία με τον Ελληνικό Σύνδεσμο Φυτοπροστασίας (Ε.ΣΥ.Φ.), προσπαθούμε να κατευθύνουμε τα πειράματά μας σε αυτή την κατεύθυνση ενημερώνοντας ταυτόχρονα και το Υπουργείο, ώστε να μεταφερθεί η πληροφορία προς την κοινότητα για να προχωρήσει η θεσμοθέτηση και η αδειοδότηση.

Agro.tec: Ποια είναι τα αποτελέσματα των ερευνών σας;

Βασίλης Ψηρούκης: Τα αποτελέσματά μας είναι πολύ θετικά και εστιάζουμε στην αυτοματοποίηση. Δηλαδή, στο γεγονός ότι μέσα από τη χρήση drone, ο γεωργός έρχεται σε ελάχιστη επαφή με το αγροχημικό. Επίσης, δεν απαιτείται χρήση μηχανημάτων μέσα στο χωράφι. Αυτό συνεπάγεται μείωση ή και εξάλειψη κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, όπως είναι το πετρέλαιο, αφού τα drone κινούνται με ρεύμα.

Επίσης, η αυτοματοποίηση που προσφέρει το drone, δεν αφήνει περιθώρια λάθους, όπως να περάσει από το ίδιο σημείο, να κατευθυνθεί σε λάθος γραμμή ή να βγει εκτός χωραφιού.

Τα drone είναι πολύ μικρότερα από τα απλά συμβατικά μηχανήματα. Ένας συμβατικός ψεκαστήρας μπορεί να μεταφέρει 300 – 500 λίτρα νερό, ενώ το drone μεταφέρει 16 ή 30 λίτρα. Αυτό μας έχει κατευθύνει στην ανάγκη συμπύκνωσης του διαλύματος και στοχευμένης εφαρμογής του, άρα και σε εξοικονόμηση νερού.

Λόγω της συμπύκνωσης, υπάρχει μικρότερη διασπορά των σταγονιδίων, οπότε ο ψεκασμός πάνω στο φύλλωμα είναι πολύ καλύτερος και υπερτερεί συγκριτικά με τον μηχανοψεκαστήρα.

Agro.tec: Υπάρχουν μειονεκτήματα;

Βασίλης Ψηρούκης: Με τα πειράματα που έχουμε κάνει μέχρι τώρα σε γραμμικές καλλιέργειες, οι οποίες αναπτύσσονται οριζόντια σε επίπεδο άξονα, όπως είναι τα αμπέλια, παρατηρούμε ότι υπάρχει διαφοροποίηση. Η πάνω πλευρά του φυλλώματος έχει ψεκαστεί πολύ καλά, ενώ η κάτω όχι. Αυτή είναι μια αρνητική παράμετρος του drone σε σύγκριση με τα συμβατικά ψεκαστικά, τα οποία φτάνουν στα κατώτερα επίπεδα των φυλλωμάτων των καλλιεργειών πολύ πιο εύκολα.

Agro.tec: Αυτό σημαίνει ότι είναι πιο εύκολη η εφαρμογή ψεκασμού με drone σε καλλιέργειες όπως είναι τα σιτηρά και τα βαμβάκια, παρά τα αμπέλια ή τα δέντρα…

Βασίλης Ψηρούκης: Στο κομμάτι των δέντρων θα μπούμε πειραματικά φέτος, οπότε θα καταγράψουμε και τα πρώτα μας αποτελέσματα. Για τις αροτραίες καλλιέργειες το drone είναι μια εξαιρετική λύση. Όχι όμως και στα αμπέλια που κάναμε ήδη εφαρμογή, καθώς εκεί χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο ώστε να προσδιορίσουμε τις βέλτιστες παραμέτρους ψεκασμού.

Οπότε, σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις που έχουμε, τα drone είναι πιο αποτελεσματικά σε αροτραίες καλλιέργειες παρά σε γραμμικές, οι οποίες είναι μεγαλύτερης αξίας αλλά έχουν πιο δύσκολη εφαρμογή.

Agro.tec: Μπορεί να βελτιωθεί αυτό;

Βασίλης Ψηρούκης: Μια από τις παραμέτρους που εξετάσαμε στις γραμμικές καλλιέργειες, είναι αν το drone κινείται ακριβώς πάνω από τη γραμμή ή αν θα πρέπει να περνά ανάμεσα. Η διαφορά στα αποτελέσματα ήταν πραγματικά θεαματική. Αποτελεσματικότερη ήταν η ρίψη που γινόταν ανάμεσα. Λόγω του ανοίγματος των φτερών, τα ακροφύσια ήταν ακριβώς πάνω από τα αμπέλια, οπότε υπήρξε πολύ καλύτερη απόδοση πάνω στο φύλλωμα και πολύ χαμηλότερη απόθεση στο έδαφος.

Στόχος είναι ο ψεκασμός να γίνεται πάνω στο φύλλωμα και όχι στο έδαφος. Αυτό συνδέεται με το μέγεθος του drone. Επίσης, τα drone έχουν διαφορετικά ακροφύσια, με διαφορετικές διαμέτρους οπής, που δημιουργούν αντίστοιχα πιο χοντρά ή πιο λεπτά σταγονίδα. Οι πιο χοντρές σταγόνες είναι πιο δύσκολο να παρασυρθούν από τον αέρα.

Ακριβώς επειδή τα σταγονίδια είναι πιο μεγάλα, είναι και πιο λίγα. Αν λοιπόν έχουμε μια καλλιέργεια στην οποία θέλουμε να φτιάξουμε ένα ομοιόμορφο προφίλ ψεκασμού, όπως αμπέλια ή δέντρα, είναι πιο δύσκολο να φτάσει η σταγόνα ολόκληρη μέσα στο φύλλωμα, οπότε καταλήγουμε πάλι να έχουμε περιμετρική εφαρμογή.

Τονίζω ότι πρέπει να έχουμε διαφορετικά ακροφύσια, ανάλογα με το τι θέλουμε να επιτύχουμε, κι όχι να χρησιμοποιούμε έναν τύπο ακροφυσίων –που μάλιστα έχει να αλλαχθεί χρόνια– και να ραντίζουμε με αυτά τα πάντα. Άρα, κάποιος που δεν προσέχει την συντήρηση του μηχανήματός του, είτε αυτό είναι συμβατικό είτε drone, πάλι το ίδιο αποτέλεσμα θα έχει.

Ως Εργαστήριο θέλουμε να φτάσουμε κοντά στον αγρότη και το γεωπόνο, κοινοποιώντας όλα αυτά τα αποτελέσματα στα οποία μας έχει οδηγήσει η έρευνά μας. Αυτό το κενό στη γνώση προσπαθούμε να καλύψουμε με road shows (σ.σ. επιτόπου παρουσιάσεις), και σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και η Ευρωπαϊκή Ένωση που στηρίζει το έργο μας.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα drone

Πλεονεκτήματα

1. Έχουν την ικανότητα να εκτελούν εξαιρετικά στοχευμένες εφαρμογές με βάση τα συστήματα εντοπισμού θέσης υψηλής ακρίβειας που έχουν ενσωματώσει. Αυτό μειώνει τις υπερβολικές εφαρμογές και εξαλείφει αρνητικές συνέπειες όπως είναι η αερομεταφερά σταγονιδίων ψεκασμού και οι τοξικότητες.
2. Εκτελούν εφαρμογές ελάχιστου όγκου, με αποτέλεσμα τη μείωση του συνολικού όγκου των χρησιμοποιούμενων αγροχημικών και το χαμηλότερο κόστος φυτοπροστασίας. Παράλληλα εξαλείφεται η διασπορά (μετατόπιση σταγονιδίων) ή η μόλυνση (από την έκπλυση και απορροή των δραστικών ουσιών), και προστατεύονται το περιβάλλον (π.χ. τα υδάτινα σώματα, τα υπόγεια ύδατα και τα εδάφη), τα τοπικά οικοσυστήματα, η βιοποικιλότητα και οι καταναλωτές (από τα χαμηλότερα επίπεδα υπολειμμάτων στα τρόφιμα).
3. Μπορούν να λειτουργούν με ηλεκτρική ενέργεια, εξαλείφοντας έτσι την ανάγκη για ορυκτά καύσιμα και μειώνοντας σημαντικά το λειτουργικό κόστος.
4. Προστατεύεται η ανθρώπινη υγεία, καθώς ο γεωργός / χειριστής βρίσκεται μακριά από το σημείο όπου γίνεται ο ψεκασμός.
5. Δεν προκαλούν συμπίεση των εδαφών, και δεν περιορίζονται από τυχόν τοπογραφικές ιδιομορφίες του εκάστοτε χωραφιού.
6. Μπορούν εύκολα να έχουν πρόσβαση και να λειτουργούν σε απομακρυσμένες ή “υψηλού κινδύνου” περιοχές, όπου η χρήση συμβατικών μηχανημάτων δεν είναι ασφαλής (π.χ. λόγω κινδύνου ανατροπής του ελκυστήρα).

Μειονεκτήματα

1. Αρκετές χώρες της ΕΕ απαγορεύουν ή περιορίζουν σημαντικά τη χρήση ψεκαστικών drone.
2. Αν και σημαντικά πιο προσιτά από τα συμβατικά ψεκαστικά μηχανήματα, τα ψεκαστικά drone εξακολουθούν να αποτελούν επένδυση υψηλού κόστους που ενδέχεται να είναι απρόσιτη για μικρούς αγρότες.
3. Τα ψεκαστικά drone απαιτούν τόσο θεωρητικές γνώσεις όσο και τεχνικές δεξιότητες για την ασφαλή λειτουργία τους. Για το λόγο αυτό συχνά απαιτείται από το χειριστή να αποκτήσει ειδικές άδειες και πιστοποιήσεις, καθώς επίσης να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις ασφαλείας.
4. Οι κανονισμοί για τη χρήση των drone συχνά μεταβάλλονται, και σε αρκετές περιπτώσεις οι αγρότες δεν έχουν τη γνώση σχετικά με τις απαιτήσεις για ψεκασμούς με drone.

Η συνέντευξη φιλοξενήθηκε στο τεύχος Μαρτίου Απριλίου του περιοδικού Agro.tec. Γίνετε συνδρομητής επιλέγοντας ΕΔΩ.