Τα έντομα αποτελούν εξαιρετικά πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά τροφές για την κτηνοτροφία και την υδατοκαλλιέργεια.
Το θέμα της εκτροφής ζώων με έντομα ή/και με εντομάλευρα δεν είναι κάτι νέο στο χώρο της κτηνοτροφίας και της υδατοκαλλιέργειας. Ήδη η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει θεσπίσει οδηγίες για τα έντομα που μπορούν να ενταχθούν στο διαιτολόγιο των παραγωγικών ζώων και ιχθύων. Στο πλαίσιο αυτό ο δρ. Αντώνιος E. Τσαγκαράκης, επίκουρος καθηγητής Γεωργικής και Παραγωγικής Εντομολογίας του Εργαστηρίου Σηροτροφίας και Μελισσοκομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, μας μίλησε για το στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι έρευνες που αναπτύσσει η ομάδα του σχετικά με συγκεκριμένα είδη βρώσιμων εντόμων. Πόσο έτοιμοι είναι όμως κράτος και παραγωγοί ώστε να υιοθετήσουν μια τέτοια μορφή τροφής σε κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και ιχθυοκαλλιέργειες;
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Agro.Tec: Ποια έντομα επιτρέπονται, βάσει των Οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να χρησιμοποιούνται για την εκτροφή ζώων και ποια ζώα μπορούν να καταναλώνουν τις σχετικές ζωοτροφές;
– Το 2017 εγκρίθηκε μέσω κοινοτικής Οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης η χρήση εντόμων στο σιτηρέσιο ιχθύων, ενώ το 2021 εντάχθηκαν 8 είδη εντόμων στο σιτηρέσιο μονογαστρικών ζώων (όπως είναι οι χοίροι, τα πτηνά και οι ιχθύες), όχι όμως και των μηρυκαστικών.
Επιγραμματικά, τα έντομα που επιτρέπονται είναι η μαύρη μύγα των απορριμμάτων Hermetia illucens, η κοινή οικιακή μύγα Musca domestica, το μεγάλο σκαθάρι των αλεύρων Tenebrio molitor, το μικρό σκαθάρι των αλεύρων Alphitobius diaperinus, ο οικοδίαιτος γρύλλος Acheta domesticus, ο στικτός μαύρος γρύλλος Gryllodes sigillatus, ο αγροδίαιτος γρύλλος Gryllus assimilis, ένα είδος ακρίδας, η Locusta migratoria, καθώς και ο μεταξοσκώληκας Βombyx mori.
Προσωπικά δεν είμαι θετικός στην καλλιέργεια της μαύρης μύγας των απορριμμάτων για την εκτροφή ζώων. Φανταστείτε κοντά σε αστικό περιβάλλον μια εγκατάσταση εκτροφής με ενήλικες μύγες, τις οποίες θα πρέπει να χρησιμοποιεί ο κτηνοτρόφος ως γονείς για τις ωοτοκίες. Αυτό σίγουρα δημιουργεί έναν προβληματισμό αναφορικά με τη στεγανότητα του χώρου και τη διασπορά των εντόμων αυτών στον αστικό ιστό, γεγονός που θα γεννούσε εύλογα ερωτήματα στον πληθυσμό, παρότι υπάρχει έγκριση από την ΕΕ.
Να αναφέρω επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δώσει έγκριση για ανθρώπινη βρώση σε τέσσερα είδη εντόμων: στο Tenebrio molitor, στο Alphitobius diaperinus, στο Acheta domesticus και στο Locusta migratoria, τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε είτε ως εντομάλευρα είτε ολόκληρα, ενώ μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και μέρη αυτών.
Agro.Tec: Ποια είναι τα οφέλη από τη χρήση των εντόμων αυτών στη διατροφή των ζώων;
– Το κύριο όφελος είναι η πρωτεΐνη. Μιλάμε για ακατέργαστη πρωτεΐνη στο εντομάλευρο που προέρχεται από τα προαναφερόμενα έντομα και κυμαίνεται από 55 έως 76%, αναλόγως του είδους του εντόμου. Μιλάμε για πολύ μεγάλα ποσοστά ακατέργαστης πρωτεΐνης και αμινοξέων. Άρα πρόκειται για μια σημαντική εναλλακτική λύση απέναντι στη χρήση σόγιας για παροχή πρωτεΐνης.
Agro.Tec: Πόσο οικονομική μπορεί να θεωρηθεί η καλλιέργεια εντόμων από τη στιγμή που θα βγει στο εμπόριο;
– Αυτή τη στιγμή, όποια εκτροφή έχει γίνει με έντομα είναι μικρής κλίμακας, οπότε δεν μπορούμε να έχουμε ξεκάθαρη εικόνα για τα οφέλη σε επίπεδο βιομηχανικής κλίμακας. Ωστόσο, υπάρχουν μεγάλες εταιρείες στην κεντρική Ευρώπη –και συγκεκριμένα στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Γερμανία αλλά και στην Αγγλία– με τεράστιο κύκλο παραγωγής εντόμων ανά εβδομάδα και πολύ υψηλή κερδοφορία. Καταλαβαίνετε ότι σε αυτή την κλίμακα η παραγωγή είναι πολύ μεγάλη.
Άλλο ένα πλεονέκτημα της χρήσης των εντόμων ως συστατικών σιτηρεσίων ζώων είναι ο δείκτης Feed Convertion Rate (FCR). Πρόκειται για ένα κλάσμα όπου αριθμητής είναι η μάζα της τροφής που δίνουμε και παρονομαστής η μάζα που κερδίζουν τα ζώα τρεφόμενα με τη συγκεκριμένη τροφή. Όσο πιο μικρός είναι αυτός ο δείκτης, τόσο πιο αποτελεσματική είναι η προερχόμενη από έντομα τροφή. Άρα, με λίγη ποσότητα τροφής, η μάζα που παίρνουν τα ζώα είναι πολύ μεγάλη.
Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας την επονομαζόμενη μύγα «Black Soldier Fly» (Hermetia illucens) σε σιτηρέσιο κάποιων υδρόβιων αρθροπόδων, όπως είναι για παράδειγμα κάποιες γαρίδες, έχουμε μείωση του FCR κατά 32%. Αντίστοιχα μιλάμε για αύξηση κατά 54-55% του ημερήσιου σωματικού βάρους.
Τέτοια αποτελέσματα έχουμε και από τη βρώση προνυμφών σκαθαριού που έχει χορηγηθεί σε ερευνητικό στάδιο σε σιτηρέσιο πέστροφας, με 25% μείωση του FCR και αύξηση περίπου 34% του ημερήσιου σωματικού βάρους. Καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για εξαιρετικά πλούσιες σε συστατικά ζωοτροφές.
Agro.Tec: Με ποια είδη εντόμων κάνετε αυτή τη στιγμή εφαρμογές στο εργαστήριο;
– Με το Hermetia illucens. Προχωράμε σε πειράματα ανάπτυξης με παραπροϊόντα από βιομηχανίες τροφίμων. Δοκιμάσαμε την εκτροφή αυτού του εντόμου με παραπροϊόντα που προέρχονται από καφεκοπτείο, καθώς και από μικροζυθοποιία. Συγκεκριμένα, πήραμε παραπροϊόντα βυνοποίησης, όπως βύνη και μαγιά που κανονικά προορίζονταν για απόρριψη, και από αυτά φτιάξαμε μείγματα με τα οποία εκθρέψαμε τα έντομά μας. Ως αποτέλεσμα, αναπτύξαμε έντομα με ποσοστό πρωτεΐνης 63% στον οργανισμό τους και λίπος 39%.
Δεν θα ήθελα όμως να μείνω μόνο στο ότι παράγουμε έντομα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά με τα οποία ταΐζουμε τα ζώα μας. Θέλω να επισημάνω επιπλέον ότι τα παραπροϊόντα της εκτροφής των εντόμων μπορούν να γίνουν λίπασμα – κομπόστ και να χρησιμοποιηθούν σε φυτά και καλλιέργειες, με πλήρη εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας.
Agro.Tec: Πώς μπορεί όλη αυτή η προσπάθεια που κάνετε να γίνει εμπορικό προϊόν με branding, ώστε να κυκλοφορήσει στην αγορά; Ήδη αναφέρατε χώρες που έχουν αναπτύξει ισχυρή βιομηχανία σε αυτό το κομμάτι. Εμείς πώς προχωρούμε σε αυτό τον τομέα;
– Έχουμε προχωρήσει ως χώρα υιοθετώντας τις κοινοτικές Οδηγίες. Υπάρχει ενδιαφέρον από ιδιώτες που θέλουν να επενδύσουν στο συγκεκριμένο κλάδο, ωστόσο είναι ελλιπής η ελληνική νομοθεσία όσον αφορά τις προδιαγραφές εγκαταστάσεων εκτροφής εντόμων.
Υπάρχουν όμως κάποιες διευθετήσεις που χρειάζεται να γίνουν ακόμη από τα αρμόδια Υπουργεία –από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και από το Υπουργείο Ανάπτυξης– ως προς τις προδιαγραφές των μονάδων εκτροφής των εντόμων, ενώ απαιτείται και δημιουργία κωδικού αριθμού δραστηριότητας (ΚΑΔ) για τη διακίνηση αυτών των εντόμων.
Agro.Tec: Είναι πρόθυμοι οι χοιροτρόφοι ή οι υδατοκαλλιεργητές για μια τέτοιου τύπου εκτροφή;
– Η αλήθεια είναι ότι δεν συμμερίζονται όλοι τον δικό μας ενθουσιασμό, καθώς βλέπουν ότι –σε αυτή τη φάση τουλάχιστον– το κοινό δεν αντιμετωπίζει θετικά κάτι τέτοιο.
Ωστόσο, πρέπει να σκεφτούμε το εξής: Όταν επισκεπτόμαστε την επαρχία, αναζητούμε για τη διατροφή μας κάτι ντόπιο, όπως είναι το χωριάτικο κοτόπουλο. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι τα κοτόπουλα ελευθέρας βοσκής, που μεγαλώνουν στη φύση, τρέφονται με έντομα και σκουλήκια.
Άρα, η ένταξη των εντόμων στα σιτηρέσια ζώων έχει να κάνει περισσότερο με τον τρόπο προώθησης, στον οποίο σε αυτή τη φάση υστερούμε.
Θέλουμε να καινοτομήσουμε σε πολλά πράγματα, γιατί μόνο με αυτό τον τρόπο θα βοηθήσουμε την παραγωγική διαδικασία, και παράλληλα να δώσουμε την ευκαιρία σε κάποιους ανθρώπους να παραγάγουν πλούτο.
Η εκτροφή των ζώων μιας κτηνοτροφικής μονάδας και με έντομα είναι μια επιλογή. Απλά δεν βρίσκω το λόγο γιατί να μην ανοίξουμε μια πόρτα καινοτομίας στην Ελλάδα του 2023. Με την ανάπτυξη αυτού του κλάδου εκτροφής, θα μπορούσαμε να μειώσουμε το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, το ενεργειακό κόστος και τις δαπάνες παραγωγής, και να γίνουμε πολύ πιο ανταγωνιστικοί συγκριτικά με άλλες χώρες.
