Η πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει η σύγχρονη γεωργία είναι η κάλυψη των αναγκών σίτισης ενός διαρκώς αυξανόμενου πληθυσμού, την ίδια στιγμή που η καλλιεργήσιμη γη παραμένει στάσιμη.
Γράφει ο κ. Αντώνης Παπαδόπουλος, Entrepreneurship Development Director του οργανισμού «Νέα γεωργία, νέα γενιά»
Σήμερα, ο αγροδιατροφικός τομέας βρίσκεται αντιμέτωπος με τεράστιες προκλήσεις, αλλά και με ευκαιρίες. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων (FAO), μέχρι το 2050, ο κλάδος θα πρέπει να τρέφει 40% περισσότερους ανθρώπους και να έχει αυξήσει την παραγωγή τροφίμων κατά 70%, ενώ η καλλιεργήσιμη γη θα έχει αυξηθεί μόλις κατά 10%.
Η κλιματική κρίση οδηγεί στην επιτακτική ανάγκη λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση σοβαρών ζητημάτων που συνδέονται με την αγροδιατροφή, όπως είναι η σπατάλη τροφίμων, η χρήση των υδάτινων πόρων, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, η υποβάθμιση του εδάφους και η μείωση της βιοποικιλότητας.
Οι διατροφικές συνήθειες μεταβάλλονται ραγδαία. Οι καταναλωτές είναι σήμερα πιο ευαισθητοποιημένοι, τόσο στα θέματα της υγείας, της ευεξίας και της διατροφής τους όσο και σε περιβαλλοντικά και κοινωνικά θέματα.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις και η ανάπτυξη της καινοτομίας αφορούν ολόκληρη την αγροδιατροφική αλυσίδα, από παραγωγούς, γεωπόνους, γεωργικούς συμβούλους και αγροτικά συνεργατικά σχήματα έως εταιρείες του κλάδου, μεταποιητικές βιομηχανίες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, συνδυάζοντας διαφορετικές λειτουργίες που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών και παράλληλα δημιουργούν ευκαιρίες.
Την ίδια στιγμή, ο κλάδος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της συζήτησης που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, ενώ εμμέσως τον αφορούν οι ευρωπαϊκές στρατηγικές που είτε σχεδιάζονται είτε μπαίνουν σε υλοποίηση σχετικά με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα εταιρειών, προϊόντων και υπηρεσιών.
Είναι πολύ σημαντικό ο ελληνικός πρωτογενής τομέας να ενημερωθεί, να προετοιμαστεί και να ακολουθήσει τις τάσεις, με τη λογική της ευκαιρίας και όχι της ανάγκης.
Η αγροτική ανάπτυξη, ιδιαίτερα στον πρωτογενή τομέα, οδηγείται από την τεχνολογία, τις διαρκώς μεταβαλλόμενες τάσεις και τις νέες πρακτικές, παράγοντες που αναλύονται παρακάτω.
Τεχνολογία
Οι νέες τεχνολογίες που διαμορφώνουν το μέλλον του πρωτογενούς τομέα είναι συνοπτικά οι εξής:
- Γεωργία ακριβείας: Περιλαμβάνει τη χρήση τεχνολογίας για τη βελτιστοποίηση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την ελαχιστοποίηση των εισροών, όπως είναι το νερό, τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα. Χρησιμοποιεί εργαλεία όπως αισθητήρες, drone και αυτοματοποιημένα μηχανήματα για την παρακολούθηση και τη διαχείριση των εκμεταλλεύσεων με ακρίβεια.
- Αγροβιοτεχνολογία: Η βιοτεχνολογία έχει φέρει επανάσταση στον πρωτογενή τομέα συνολικά, μέσω της γενετικής τροποποίησης και υποστήριξης της παραγωγής. Αυτές οι τεχνολογίες ενισχύουν την ανθεκτικότητα, την απόδοση και τη θρεπτική αξία των καλλιεργειών, ενώ βοηθούν στην περαιτέρω συσχέτιση διατροφής και υγείας, με την ανάπτυξη εξειδικευμένων τροφίμων για ειδικές ομάδες καταναλωτών.
- Έξυπνη γεωργία: Η έξυπνη γεωργία ενσωματώνει συσκευές IoT (Internet of Things), αναλύσεις δεδομένων και μηχανική μάθηση για τη λήψη αποφάσεων. Επιτρέπει στους παραγωγούς να παρακολουθούν τις συνθήκες συνεχώς, να αυτοματοποιούν τις εργασίες και να βελτιώνουν την αποδοτικότητα. Επιπλέον, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προβλέψουν ασθένειες και συνθήκες επιβλαβείς για τις εκμεταλλεύσεις.
- Ρομποτική και αυτοματισμοί: Η ρομποτική και οι τεχνολογίες αυτοματισμού χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για εργασίες όπως είναι η φύτευση, η συγκομιδή και η διαλογή. Αυτές οι τεχνολογίες ενισχύουν την παραγωγικότητα, μειώνουν το κόστος εργασίας και αντιμετωπίζουν τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού στη γεωργία.
Νέες τάσεις
Οι νέες τάσεις που προάγουν τον πρωτογενή τομέα είναι οι εξής:
- Βιώσιμη γεωργία: Δίνεται έμφαση στη βιωσιμότητα, καθώς η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η κλιματική αλλαγή και η επισιτιστική ασφάλεια αποτελούν μέρος της καθημερινότητας του κλάδου.
- Αναγεννητική και βιολογική γεωργία: Η αναγεννητική γεωργία επικεντρώνεται στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, μέσω της αναγέννησης και της αποκατάστασης του εδάφους, της βιοποικιλότητας και του οικοσυστήματος, με έμφαση στο περιβάλλον και στην υγεία και ευημερία του εδάφους, των φυτών και των ζώων. Αφορά τη μειωμένη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και αντιβιοτικών, ενθαρρύνοντας φυσικές διαδικασίες και βιολογικές αλληλεπιδράσεις. Συχνά, η αναγεννητική γεωργία περιλαμβάνει πρακτικές όπως είναι η βιολογική καλλιέργεια, η χρήση φυσικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, καθώς και η προώθηση της βιοποικιλότητας και της φυσικής ισορροπίας στο περιβάλλον.
- Τοπική και μικρής κλίμακας γεωργία: Οι καταναλωτές στρέφονται όλο και περισσότερο σε τοπικά και μικρής παραγωγής προϊόντα, καθώς εκτιμούν πως είναι πιο φρέσκα και υγιεινά, έχουν μειωμένο αποτύπωμα άνθρακα και υποστηρίζουν τις τοπικές οικονομίες.
- Ψηφιακή γεωργία: Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών συμβάλλει στη βελτίωση των γεωργικών διαδικασιών, στη λήψη αποφάσεων, στη μείωση του κόστους παραγωγής και στη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αξιοποιούνται τεχνολογίες όπως το blockchain (που διασφαλίζει τη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα σε ολόκληρο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού), καθώς και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση δεδομένων καλλιέργειας, την αυτοματοποιημένη διαχείριση νερού και φυσικών πόρων, καθώς και για την ανίχνευση και αποφυγή περιβαλλοντικών απειλών. Με τον τρόπο αυτό, η ψηφιακή γεωργία συνεισφέρει αφενός στη μείωση του κόστους και του χρόνου παραγωγής και αφετέρου στην αύξηση της ποιότητας και της ποσότητας της παραγωγής.
- Κλιματικά έξυπνη γεωργία: Οι στρατηγικές της κλιματικά έξυπνης γεωργίας (Climate-smart Agriculture) στοχεύουν στον μετριασμό της συμβολής της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις της. Αυτές οι στρατηγικές περιλαμβάνουν πρακτικές όπως είναι η γεωργία διατήρησης, η αγροδασοκομία και οι ανθεκτικές στο κλίμα ποικιλίες καλλιεργειών.
- Σήμανση και πιστοποιήσεις: Η νέα γενιά των καταναλωτών στρέφεται ολοένα και πιο έντονα σε προϊόντα που προέρχονται από βιώσιμες πηγές και που έχουν ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα κατά την παραγωγή τους. Η ανάπτυξη πιστοποιήσεων και σχετικών σημάτων αποτελεί ευκαιρία για τον κλάδο.
Νέες πρακτικές
Οι νέες πρακτικές που προάγουν τον πρωτογενή τομέα είναι οι εξής:
- Βελτίωση των καλλιεργειών: Η πρόοδος στη γενετική και τη βιοτεχνολογία οδηγεί στην ανάπτυξη καλλιεργειών με βελτιωμένη απόδοση, με αντοχή σε παράσιτα και ασθένειες και με ανοχή στις περιβαλλοντικές πιέσεις.
- Μηχανοποίηση και αυτοματισμοί: Οι εξελίξεις στα γεωργικά μηχανήματα και στη ρομποτική αυξάνουν την απόδοση και μειώνουν τις απαιτήσεις εργασίας στην πρωτογενή παραγωγή.
- Ολοκληρωμένη εφοδιαστική αλυσίδα: Η ενοποίηση της πρωτογενούς παραγωγής με την επεξεργασία, τη διανομή και το μάρκετινγκ γίνεται πιο απρόσκοπτη μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, βελτιώνοντας την ιχνηλασιμότητα, τον ποιοτικό έλεγχο και την πρόσβαση στην αγορά.
- Λήψη αποφάσεων βάσει δεδομένων: Η χρήση των τεχνολογιών ανάλυσης δεδομένων δίνει τη δυνατότητα στους παραγωγούς να λαμβάνουν με συνέπεια στρατηγικές αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση των καλλιεργειών τους, την κατανομή των πόρων και τον μετριασμό του κινδύνου.
- Κατάρτιση και εκπαίδευση: Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν τη συνεχή προσπάθεια για την ενίσχυση των δεξιοτήτων και των γνώσεων των παραγωγών στις σύγχρονες γεωργικές πρακτικές, καθώς και για την υιοθέτηση τεχνολογίας.
Η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα χαρακτηρίζεται από μια στροφή προς πιο καινοτόμες, βιώσιμες και αποτελεσματικές πρακτικές για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της σίτισης ενός αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού, με παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων.
