Κυριακή, 14 Ιουλίου, 2024
ΑρχικήΓεωργίαΑροτραίες ΚαλλιέργειεςΧρήστος Αθανασίου: Αποθήκευση δημητριακών

Χρήστος Αθανασίου: Αποθήκευση δημητριακών

Ο πολιτισμός μας βασίζεται στα δημητριακά, τα οποία υπό την ευρεία έννοια περιλαμβάνουν τα σιτηρά αλλά και αγροτικά προϊόντα όπως είναι τα ψυχανθή (όσπρια), ο ηλίανθος και πολλά άλλα. Τα δημητριακά όμως έχουν εχθρούς που μπορεί να οδηγήσουν στην καταστροφή  ολόκληρης σοδειάς. Ακόμα και σήμερα, το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής των σιτηρών «χάνεται» στην αποθήκη, εξαιτίας εντόμων, μυκήτων, ακάρεων και τρωκτικών.

Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου

Για τις απώλειες αυτές μιλήσαμε με τον κ. Χρήστο Αθανασίου, καθηγητή Εντομολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ο οποίος εξήγησε όσα πρέπει να προσέχει ο παραγωγός αλλά και η βιομηχανία κατά τη συγκομιδή των δημητριακών. Αναφέρθηκε επίσης στον εξοπλισμό, αλλά και στον τρόπο εφαρμογής φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων κατά την αποθήκευση των δημητριακών.

Agro.tec: Αφότου γίνει η συγκομιδή των δημητριακών, τι πρέπει να προσέξει ο παραγωγός κατά την αποθήκευσή τους στα σιλό;

– Τα δημητριακά είναι από τα λίγα προϊόντα που αποθηκεύονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, χωρίς να απαιτούνται ειδικές συνθήκες, όπως απαιτούν τα φρούτα ή τα προϊόντα ζωικής προέλευσης, τα οποία χρειάζονται ειδικά ψυγεία, τροποποιημένες ατμόσφαιρες κτλ.

Αυτό που θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα κατά τη συγκομιδή είναι η υγρασία. Η υψηλή υγρασία συμβάλλει σημαντικά και άμεσα στην ανάπτυξη εντόμων και μυκήτων κατά την αποθήκευση και την επεξεργασία.

Να σημειώσουμε ότι οι μύκητες που εμφανίζονται στα σιτηρά είναι πιθανό να παράγουν τοξίνες οι οποίες είναι επιβλαβείς για την ανθρώπινη υγεία. Άρα, θέλει ιδιαίτερη προσοχή η συγκομιδή των σιτηρών, ειδικά σε περιοχές με υψηλά επίπεδα υγρασίας.

Στη χώρα μας είμαστε τυχεροί, γιατί κατά την περίοδο συλλογής του σιταριού ή του κριθαριού αργά την άνοιξη ή νωρίς τα καλοκαίρι, τα ποσοστά υγρασίας είναι χαμηλά. Το όριο της περιεκτικότητας υγρασίας για να μην υπάρχουν προβλήματα κατά την αποθήκευση είναι 13-13,5%, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις το σιτάρι που συγκομίζεται στη χώρα μας έχει υγρασία 11-11,5 % ή και χαμηλότερη.

Αυτό σημαίνει ότι τα εγχώρια δημητριακά είναι ιδιαίτερα «υγιή», υπό την έννοια των μειωμένων προσβολών μετασυλλεκτικά, σε σχέση με αντίστοιχα προϊόντα από άλλες περιοχές του κόσμου.

Agro.tec: Τι είναι τα έντομα των αποθηκών;

– Όταν ο άνθρωπος ανακάλυψε το σιτάρι, περίπου δέκα χιλιάδες χρόνια πριν, προχώρησε σε μια μεγάλη επανάσταση που δεν ήταν άλλη από την αποθήκευσή του, καθώς ως προϊόν είχε απαράμιλλη αντοχή ακόμα και κατά τη διάρκεια πληθυσμιακών μετακινήσεων.

Εκεί λοιπόν τροποποιήθηκε η βιολογία ορισμένων εντόμων του αγρού, τα οποία «μεταλλάχθηκαν» από έντομα αγρού σε έντομα αποθηκών. Σκεφτείτε ότι απομεινάρια εντόμων αποθηκών βρίσκουμε σε αρχαίους τάφους στην Αίγυπτο, στην Ελλάδα αλλά και αλλού, ήδη από το 5.000 – 6.000 π.Χ.

Agro.tec: Τι μπορούμε να κάνουμε για την καταπολέμηση των εντόμων των αποθηκών;

– Για να καταπολεμήσουμε τα έντομα χρησιμοποιούμε κυρίως εντομοκτόνα, τα οποία είναι εξειδικευμένα για αποκλειστική μετασυλλεκτική χρήση στα γεωργικά προϊόντα. Ορισμένα από αυτά είναι αέρια, ιδιαίτερα τοξικά την ώρα της εφαρμογής, άρα πάρα πολύ επικίνδυνα για τον εφαρμοστή. Το θετικό είναι ότι δεν αφήνουν υπολείμματα στο προϊόν.

Αυτά τα εντομοκτόνα απαιτούν ορθολογική χρήση μέσω καλών πρακτικών. H συχνή εφαρμογή τους θα πρέπει να αποφεύγεται, γιατί οδηγεί στην ανάπτυξη της ανθεκτικότητας των εντόμων, με τα αυτονόητα συνεπακόλουθα, όπως είναι η αύξηση της δόσης αλλά και της συχνότητας των εφαρμογών.

Agro.tec: Ποιες είναι οι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούμε για την προστασία των σιτηρών από έντομα αποθηκών;

– Κυρίαρχη δραστική ουσία αυτή τη στιγμή στην παγκόσμια αγορά είναι η φωσφίνη. Πρόκειται για μια μορφή φωσφόρου η οποία ανήκει στην κατηγορία των αέριων εντομοκτόνων και με την οποία απεντομώνεται πάνω από το 80% των δημητριακών παγκοσμίως.

Επειδή έχει αέρια μορφή, εισέρχεται στις πιο δύσκολες επιφάνειες και εξοντώνει τα έντομα σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής τους. Για το λόγο αυτό έχει καθολική χρήση στην προστασία της φυτικής παραγωγής, ενώ χρησιμοποιείται και σε άλλες εφαρμογές πέραν των δημητριακών.

Είναι τόσο σημαντική αυτή η ουσία, που αν τη χάναμε θα κινδύνευε η παγκόσμια διαθεσιμότητα δημητριακών.

Agro.tec: Υπάρχει τέτοια περίπτωση;

– Η Ε.Ε. καταργεί συνεχώς δραστικές ουσίες, είτε για λόγους περιβαλλοντικούς είτε επειδή μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Η ΕΕ αποτελεί με την ιδιαίτερα αυστηρή νομοθεσία της πρότυπο όσον αφορά τον φυτοϋγειονομικό έλεγχο. Είναι δυνατό ολόκληρα φορτία εισαγωγής σιτηρών να απορριφθούν κατά τη διάρκεια του ελέγχου, λόγω της παρουσίας εντόμων, τοξινών ή υπολειμμάτων. Κι όταν μιλάμε για φορτία σιτηρών, δεν μιλάμε για κάποιες παλέτες ή κάποια εμπορευματοκιβώτια, αλλά για καράβια με δεκάδες χιλιάδες τόνους.

Αυτά τα φορτία δεν μπορούν να εισαχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση αν τα σιτηρά ξεπερνούν τα λεγόμενα μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων (maximum residue levels [MRLs]) εντομοκτόνου.

Agro.tec: Ποιες είναι οι κατηγορίες των εντόμων των αποθηκών;

– Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες εντόμων:

α) Τα λεπιδόπτερα, δηλαδή οι πεταλούδες, με χαρακτηριστικά είδη τα Plodia και Ephestia. Αναπτύσσονται στα αποθηκευμένα άλευρα αλλά και στα μπαχαρικά, στα αποξηραμένα φρούτα και σε πολλά άλλα.

β) Τα κολεόπτερα, που μοιάζουν με μικρά σκαθάρια και είναι οι ψείρες των δημητριακών.

Τα έντομα και των δύο αυτών κατηγοριών δεν είναι τόσο αθώα. Είναι αλλεργιογόνα και μπορεί να δημιουργήσουν δερματίτιδες και επιπεφυκίτιδες, ενώ μεταφέρουν μύκητες και κάποια βακτήρια, όπως είναι οι εντερόκοκκοι που μολύνουν τα τρόφιμα.

Agro.tec: Τι πρέπει να προσέχουν οι παραγωγοί κατά την κατασκευή των σιλό, ώστε να έχουν μικρότερες προσβολές από μύκητες και έντομα;

– Τα σιλό αυτή τη στιγμή είναι φτιαγμένα για να φιλοξενούν δημητριακά, όχι αέρια εντομοκτόνα. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη στεγανοποιήσεων, καθώς πολλά από τα παραδοσιακά σιλό δεν είναι φτιαγμένα για απεντόμωση. Υπάρχουν λοιπόν κάποιες δράσεις στεγανοποίησης, τόσο στον κώνο επάνω όσο και στη βάση. Προτού όμως κάποιος κατασκευάσει ένα σιλό, θα πρέπει να λάβει υπόψη του την περιοχή και τα επίπεδα της υγρασίας τόσο της περιοχής όσο και του αέρα περιφερειακά των σιλό. Τα σιλό πρέπει να είναι λεία, κυκλικά, κυλινδρικά και καθαρά.

Το ίδιο ισχύει και για τα πλοία που μεταφέρουν σιτηρά, τα οποία απεντομώνονται καθ’ οδόν. Το «in stransit fumigation», όπως λέγεται διεθνώς, είναι ακόμα πιο σημαντικό, αφού πρέπει να εξασφαλίσει αποτελεσματική απεντόμωση χωρίς ζώντα έντομα και ταυτόχρονα χωρίς υπολείμματα στο φορτίο κατά την παράδοσή του στον τελικό προορισμό. Η εξασφάλιση και των δύο αυτών προϋποθέσεων είναι πραγματικά δυσεπίτευκτη.

Agro.tec: Υπάρχουν αποθέματα δημητριακών;

–  Τα αποθέματα δημητριακών έχουν άμεση σχέση με την πείνα στον πλανήτη, με τη διαθεσιμότητα τροφής και με την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Κινέζοι κρατούν απόθεμα για τα 1,4 δισ. του πληθυσμού τους στις αποθήκες τους, ώστε να μπορέσουν να τραφούν για δύο χρόνια. Υπάρχουν όμως και άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, που διατηρεί στρατηγικά αποθέματα. Άλλες χώρες, όπως η Αίγυπτος, είναι παραδοσιακά μεγάλοι εισαγωγείς δημητριακών.

Η Ελλάδα είναι μια μικρή κουκίδα στο χάρτη, αλλά σε ορισμένα προϊόντα, όπως είναι το σκληρό σιτάρι, βρίσκεται στις κορυφαίες χώρες του κόσμου ως προς την παραγωγή αλλά και την εξαγωγική δραστηριότητα. Εξάγουμε κυρίως στην Ιταλία, λόγω της ανάγκης για παραγωγή ζυμαρικών και συναφών προϊόντων.

Επίσης εξάγουμε στη βόρεια Αφρική, καθώς τα μέρη που ήταν κάποτε οι σιτοβολώνες των αρχαίων αυτοκρατοριών, όπως οι περιοχές γύρω από το Νείλο, τον Ευφράτη και τον Τίγρη, αυτή τη στιγμή είναι σχεδόν έρημοι και εισάγουν πολλά δημητριακά από διάφορες άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η δική μας.

Η συνέντευξη του κ. Αθανασίου φιλοξενείται στο τεύχος Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου του Agro.tec

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δημοφιλέστερα