Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία συνεχόμενη αύξηση της εντατικοποίησης των κτηνοτροφικών συστημάτων με στόχο την κάλυψη των αναγκών του ανθρώπου σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Η εντατικοποίηση αυτή οφείλεται στην αύξηση του πληθυσμού της γης και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, που οδηγούν σε αυξημένη ζήτηση κτηνοτροφικών προϊόντων (όπως είναι π.χ. γάλα, κρέας και αυγά). Χαρακτηριστικό της εντατικοποίησης των κτηνοτροφικών συστημάτων είναι η μείωση του αριθμού των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων με ταυτόχρονη όμως αύξηση του ζωικού κεφαλαίου ανά εκμετάλλευση.
Η εντατικοποίηση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε διαχειριστικές αστοχίες, οι οποίες επηρεάζουν την παραγωγικότητα καθώς και τη βιωσιμότητα της εκμετάλλευσης. Στην αποτροπή αυτών των αστοχιών έρχεται να συμβάλει η κτηνοτροφία ακριβείας, με την εφαρμογή τεχνολογίας που επιτρέπει τη διαχείριση και τη συνεχή παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο μίας εκτροφής, καθώς επίσης της παραγωγικότητας, της αναπαραγωγής, της υγείας, της καλής μεταχείρισης και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εκτρεφόμενων ζώων.
Σύμφωνα με την παραπάνω προσέγγιση, βασικό χαρακτηριστικό της κτηνοτροφίας ακριβείας αποτελεί η αντικειμενική συλλογή δεδομένων, τα οποία είναι ικανά να ανιχνεύσουν αλλαγές στα πρότυπα συμπεριφοράς του ζώου ή σε λοιπές παραμέτρους του περιβάλλοντος εκτροφής. Στη συνέχεια τα δεδομένα αυτά, μέσα από κατάλληλη επεξεργασία και συσχετισμούς, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων ή βελτιωτικών μέτρων, με τελικό στόχο τη βελτιστοποίηση της διαχείρισης και της παραγωγικότητας μιας κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης. Συνεπώς, τα συστήματα κτηνοτροφίας ακριβείας μπορούν να χαρακτηριστούν ως ολοκληρωμένα συστήματα που χρησιμοποιούν κατάλληλη τεχνολογία προς όφελος του κτηνοτρόφου.
Στις μέρες μας έχει αναπτυχθεί πληθώρα εφαρμογών κτηνοτροφίας ακριβείας, χάρη μάλιστα στην ανάπτυξη επιστημονικών κλάδων όπως είναι ο κλάδος της μηχανικής, ο τομέας των επικοινωνιών, καθώς και ο κλάδος των βιοϋλικών και των νανοϋλικών.
Έτσι, είναι εφικτή σήμερα η παρακολούθηση ποικίλων παραμέτρων που έχουν να κάνουν με τα ζώα αλλά και την κτηνοτροφική εκμετάλλευση. Μερικές από αυτές τις παραμέτρους είναι:
- Ζωτικοί δείκτες του ζώου (όπως είναι π.χ. θερμοκρασία σώματος, καρδιακός ρυθμός κ.ά.).
- Χημικοί μεταβολίτες (π.χ. μεταβολίτες οξειδωτικού stress).
- Κινήσεις και πρότυπα συμπεριφοράς (π.χ. αδυναμία όρθιας στάσης).
- Αλλαγές στην κατανάλωση τροφής και ύδατος (π.χ. χρόνος κατανάλωσης γεύματος και χρόνος μηρυκασμού).
- Αλλαγές στο περιβάλλον εκτροφής (π.χ. θερμοκρασία, υγρασία, ταχύτητα αέρα κ.ά.).
- Αλλαγές στις φωνητικές αποκρίσεις οι οποίες μπορούν να συσχετιστούν με παθολογικές καταστάσεις ή με θέματα ευζωίας.
- Πληροφορίες γεωγραφικής θέσης για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων (π.χ. προτίμηση περιοχών κίνησης των ζώων).
Ίσως η πιο απλή και κατανοητή εφαρμογή κτηνοτροφίας ακριβείας είναι η ηλεκτρονική σήμανση, μέσω της οποίας καταγράφεται ηλεκτρονικά ο ατομικός αριθμός του κάθε ζώου, καθώς επίσης παραγωγικά και αναπαραγωγικά στοιχεία του, διευκολύνοντας τη διαχείριση των εκτρεφόμενων ζώων.
Μία άλλη ευρέως διαδεδομένη εφαρμογή κτηνοτροφίας ακριβείας είναι οι συσκευές γεωεντοπισμού μέσω των οποίων είναι εφικτός ο ακριβής προσδιορισμός της θέσης των ζώων όταν αυτά βρίσκονται εκτός σταβλικής εγκατάστασης. Πιο εξελιγμένες συσκευές μπορούν να περιορίσουν την κίνηση των ζώων εντός συγκεκριμένης έκτασης («εικονικοί» φράχτες), ενώ πιο σύνθετες εφαρμογές περιλαμβάνουν την ανάλυση εικόνας που σχετίζεται με τη στάση του σώματος των ζώων για την αναγνώριση τυχόν παθολογικών καταστάσεων (π.χ. χωλότητες).
Οι περισσότερες εφαρμογές έχουν αναπτυχθεί κυρίως για χρήση σε εντατικά συστήματα εκτροφών, τα οποία ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες της ψηφιοποίησης (π.χ. ευκολότερη πρόσβαση σε τεχνολογίες δικτύων).
Αντίθετα, για τα εκτατικά συστήματα οι αντίστοιχες εφαρμογές δεν είναι πολλές, παρόλο που ο έλεγχος των ζώων είναι λιγότερο συχνός και το περιβάλλον εκτροφής μη ελεγχόμενο. Η ανάπτυξη εφαρμογών ακριβείας για τα συστήματα αυτά γίνεται ακόμη πιο δύσκολη αν προστεθούν δύο ακόμα παράμετροι, το γεωμορφολογικό ανάγλυφο και η εκτροφή διαφορετικών φυλών.
Έως τώρα βρίσκουν εφαρμογή σε εμπορική κλίμακα κυρίως οι συσκευές γεωεντοπισμού, οι συσκευές περιορισμού κίνησης των ζώων εντός συγκεκριμένων ορίων, καθώς και η χρήση drone για την επίβλεψη εκτατικά εκτρεφόμενων ζώων. Σε πειραματικό επίπεδο αναπτύσσονται και άλλες εφαρμογές που σχετίζονται με την καταγραφή της δραστηριότητας ή της συμπεριφοράς των ζώων, καθώς και με την απώθηση φυσικών εχθρών (όπως είναι π.χ. ο λύκος).
Η ανάπτυξη συστημάτων κτηνοτροφίας ακριβείας μπορεί να διευκολύνει τη διαχείριση των κτηνοτροφικών μονάδων και να αυξήσει την παραγωγικότητά τους. Αναμένεται, επίσης, να βοηθήσει την εκτατική κτηνοτροφία και να διευκολύνει τη ζωή των κτηνοτρόφων σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές.
Η συνεχής ανάπτυξη του τεχνολογικού τομέα θα οδηγήσει σε περαιτέρω ανάπτυξη τέτοιων εφαρμογών. Όμως, τα συστήματα παραγωγής θα πρέπει πρωτίστως να είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες των ζώων και όχι αποκλειστικά στις νέες τεχνολογίες.
Βέβαια, οι προκλήσεις στο συγκεκριμένο τομέα παραμένουν, και αφορούν κυρίως την ανάπτυξη αλγορίθμων μεγαλύτερης ακρίβειας (που θα συνδέουν τα δεδομένα καταγραφών με τις αποκρίσεις των ζώων), καθώς και θέματα που σχετίζονται με το διεθνή ανταγωνισμό και το κόστος παραγωγής.
Άρθρο του κ. Γεώργιου Λαλιώτη, επίκουρου καθηγητή και υπεύθυνου στο Εργαστήριο Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας, στο Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
