Άρθρο από τον κ. Γεώργιο Π. Λαλιώτη, επίκουρου καθηγητή στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Εργαστήριο Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής)
Η κτηνοτροφία σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελεί ένα σημαντικό επάγγελμα που προσφέρει εισόδημα σε πάνω από 1 εκ. ανθρώπους. Ως δραστηριότητα μπορεί να ασκηθεί εφαρμόζοντας ένα μεγάλο εύρος παραγωγικών συστημάτων, από το απλό εκτατικό σύστημα (το οποίο χαρακτηρίζεται από χαμηλές εισροές και εκροές) έως το εντατικό σύστημα (όπου παρατηρείται αξιοποίηση της τεχνολογίας, μεγάλο επενδυμένο κεφάλαιο και υψηλές εκροές).
Παρόλο που τα εντατικά συστήματα παραγωγής έχουν κυριαρχήσει στις μέρες μας ως κύριο μέσο για την ποσοτική παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων με στόχο την κάλυψη των αναγκών των ανθρώπων σε αυτά, η εκτατική κτηνοτροφία παραμένει ένα από τα βασικά μέσα άσκησης της κτηνοτροφίας σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.
Χαρακτηριστικά
Μία απλή προσέγγιση του εκτατικού συστήματος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως εκείνο το σύστημα εκτροφής κατά το οποίο παρατηρούνται ελάχιστες εισροές, η παραγωγή προϊόντων είναι διαθέσιμη σε ορισμένες εποχές του έτους και παράλληλα πραγματοποιείται αξιοποίηση των φτωχών βοσκοτόπων όπου η βλάστηση είναι περιοδική ή και σπάνια.
Το εκτρεφόμενο ζωικό κεφάλαιο χαρακτηρίζεται από ζώα λιτοδίαιτα, ανθεκτικά και προσαρμοσμένα στη μετακίνηση μεγάλων αποστάσεων. Τέτοια συστήματα συνήθως είναι συνυφασμένα με την κοινωνική ζωή του ανθρώπου, ενώ πολλές φορές καλούνται και ποιμενικά.
Γενικότερα, τα συστήματα εκτατικής κτηνοτροφίας παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, και μερικά από αυτά είναι:
– Η βόσκηση με εποχική μετακίνηση των ζώων.
– Η ορεινή κτηνοτροφία.
– Η βόσκηση σε δασώδεις βοσκότοπους.
– Τα δασοποιμενικά και αγροδασικά συστήματα και πολλές παραδοσιακές κτηνοτροφικές δραστηριότητες που καθιστούν δυνατή τη διαφύλαξη ενός μεγάλου φάσματος παραδοσιακών μεθόδων εκτροφής.
Η εκτατική κτηνοτροφία επιτρέπει την άσκηση της ανθρώπινης δραστηριότητας σε περιοχές οι οποίες σε καμία άλλη περίπτωση δεν θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν (όπως είναι π.χ. ορεινοί βοσκότοποι, περιθωριακές εκτάσεις, περιοχές που είναι δύσκολο να καλλιεργηθούν κ.ά.), εξασφαλίζοντας την εδραίωση του πληθυσμού σε αγροτικές άγονες ή/και μειονεκτικές περιοχές, συμβάλλοντας στην κοινωνική συνοχή αυτών των περιοχών και παράγοντας τρόφιμα με τη χρήση των τοπικών φυσικών πόρων.
Οφέλη
Η αξιοποίηση των τοπικών φυσικών πόρων αναδεικνύει μια ακόμα θετική προοπτική της εκτατικής κτηνοτροφίας που δεν θα ήταν τόσο εμφανής εάν δεν υπήρχε η εμπειρία της πανδημίας και του σχετικού περιορισμού των δραστηριοτήτων. Η πανδημία κατέστησε σαφές ότι είναι σημαντική η ύπαρξη μίας ανθεκτικής αλυσίδας παραγωγής και εφοδιασμού τροφίμων, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να διαθέτουν τα αναγκαία τρόφιμα για να αντιμετωπίσουν δύσκολες στιγμές όπως αυτές του εγκλεισμού.
Δεδομένου ότι η εκτατική κτηνοτροφία βασίζεται στην ορθολογική βόσκηση, συμβάλλει, επίσης, θετικά:
– Στη διατήρηση των τοπίων και του οικοσυστήματος προάγοντας την προστασία της βιοποικιλότητας και των οικοτόπων.
– Στην ενσωμάτωση του διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στο έδαφος.
– Στην πρόληψη δασικών πυρκαγιών και στον περιορισμό των επιπτώσεων των πλημμυρών, αποτρέποντας τη διάβρωση του εδάφους.
Συνεπώς, πέραν του χαμηλού επιπέδου χρήσης εξωτερικών εισροών, η εκτατική κτηνοτροφία αναπτύσσεται κάτω από ιδιαίτερα πλεονεκτικές συνθήκες περιβαλλοντικής, κοινωνικής και οικονομικής βιωσιμότητας, που συνδυαστικά μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Αυτόχθονες φυλές
Ένα ακόμα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εκτατικής κτηνοτροφίας είναι η χρήση των αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων, εξασφαλίζοντας τη διατήρηση των ζωικών γενετικών πόρων και τη διαφοροποίηση του στόχου παραγωγής.
Η διαφύλαξη της γενετικής παραλλακτικότητας των αγροτικών ζώων ευνοεί την πρόοδο της γενετικής επιστήμης. Επιπλέον, αποτελεί «δεξαμενή» πολύτιμων γονιδίων για το μέλλον και την προσαρμογή της κτηνοτροφίας στις σύγχρονες προκλήσεις, όπως είναι αυτή της κλιματικής αλλαγής.
Οι τοπικές φυλές είναι συνυφασμένες με την ιστορική εξέλιξη του ανθρώπου και ως εκ τούτου αποτελούν μέρος της πολιτιστικής του κληρονομιάς, συμβάλλοντας στη διαφύλαξη χιλιετών πρακτικών όπως είναι τα μετακινούμενα ποίμνια, η παραγωγή παραδοσιακών προϊόντων διατροφής, ή η χρήση ποιμενικών σκύλων για τον έλεγχο των κοπαδιών. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί τοπικοί πληθυσμοί έχουν συνδέσει το όνομά τους με αντίστοιχες ονομασίες φυλών ζώων (π.χ. Καλαρρύτες, Σαρακατσάνοι κλπ.).
Τα εκτατικά συστήματα μπορούν επίσης, να προσφέρουν την παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας με μοναδικά ποιοτικά χαρακτηριστικά, ιδίως αξιοποιώντας προϊόντα τα οποία παράγονται από εγχώριες φυλές.
Η σύνδεση αυτή της παραγωγής προϊόντων με ένα ισχυρό brand name, καθώς και η σύνδεση της ετικέτας του προϊόντος με μοναδική «γενετική ταυτότητα», αποτελούν στα χέρια του εκτατικού κτηνοτρόφου ισχυρά «εργαλεία» διαπραγμάτευσης, καθώς και ώθησης των προϊόντων σε νέες αγορές.
Συμπεράσματα
Η εκτατική κτηνοτροφία παρουσιάζει ένα πιο φιλοπεριβαλλοντικό και αειφόρο προφίλ και μπορεί να συμβάλλει στην προσαρμογή των σύγχρονων συστημάτων εκτροφής στις σύγχρονες προκλήσεις, όπως είναι αυτή της κλιματικής αλλαγής.
Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να δοθεί προσοχή στα χαρακτηριστικά και στις ιδιαιτερότητες της ποιμενικής δραστηριότητας, καθώς και να λαμβάνονται υπόψη οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των διαφόρων συστημάτων ζωικής παραγωγής, όπως είναι η τοποθεσία βόσκησης, ο βαθμός κινητικότητας των ζώων, οι χαμηλές εισροές, η ποικιλία βιοτόπων και οικοσυστημάτων, η διατήρηση ορεινών περιοχών κλπ.
Η εκτατική κτηνοτροφία προσφέρει ένα ευρύ φάσμα λύσεων, με επωφελείς και θετικές περιβαλλοντικές συνέπειες, προάγοντας την παραγωγή προϊόντων προστιθέμενης αξίας και διαφοροποιώντας το ίδιο το παραγωγικό σύστημα από τα υπόλοιπα συστήματα εκτροφής.
