Γράφει ο κ. Γεώργιος Λαλιώτης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής και στο Εργαστήριο Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
H κτηνοτροφία στη χώρα μας κατέχει σημαντικό ρόλο στην εθνική οικονομία, καθώς παρέχει εισόδημα σε χιλιάδες οικογένειες, ιδιαίτερα σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, συμβάλλοντας στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής των περιοχών αυτών. Επίσης, αξιοποιεί εκτάσεις που δεν θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για καμία άλλη οικονομική δραστηριότητα του ανθρώπου, ενώ σε περιόδους οικονομικών κρίσεων έχει διαφανεί ότι αποτελεί αρωγό στην στροφή πολλών ανθρώπων σε νέες επαγγελματικές διεξόδους.
Εντατικοποίηση
Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία συνεχόμενη εντατικοποίηση των κτηνοτροφικών συστημάτων, με στόχο την κάλυψη των αναγκών σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, εξαιτίας της αύξησης του πληθυσμού της γης και της έντονης αστικοποίησης.
Παράλληλα, παρατηρείται μείωση των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων αλλά αύξηση του ζωικού κεφαλαίου ανά εκμετάλλευση, στοιχεία τα οποία συμβάλουν στην αύξηση της εντατικοποίησης, στη δυσκολία λήψης έγκαιρων και ορθών διαχειριστικών αποφάσεων, καθώς και στην αύξηση του διαθέσιμου χρόνου εργασίας. Αποτέλεσμα είναι η αρνητική επίδραση στην παραγωγικότητα και στη βιωσιμότητα, οι οποίες αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους για τη διατήρηση μίας κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης.
Κτηνοτροφία ακριβείας
Στην αντιμετώπιση του παραπάνω προβλήματος μπορεί να συμβάλει η εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών που είναι γνωστές ως εφαρμογές «κτηνοτροφίας ακριβείας», ένας όρος που χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά μεταξύ των κτηνοτρόφων.
Ως έννοια περιλαμβάνει την εφαρμογή διαφόρων μέσων τεχνολογίας που επιτρέπουν την καλύτερη διαχείριση μίας εκτροφής μέσω της παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο της παραγωγής, της αναπαραγωγής, της καλής μεταχείρισης και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εκτρεφόμενων ζώων.
Η ανάπτυξη διαφόρων επιστημονικών τομέων όπως είναι ο κλάδος της μηχανικής, ο τομέας των επικοινωνιών, καθώς και ο κλάδος των βιοϋλικών και των νανοϋλικών, έχει συμβάλει θετικά στην ανάπτυξη πληθώρας τέτοιων εφαρμογών.
Τα βασικά χαρακτηριστικά της κτηνοτροφίας ακριβείας είναι:
- Η ύπαρξη αισθητήρων, οι οποίοι τοποθετούνται είτε στο ίδιο το ζώο είτε στην κτηνοτροφική μονάδα.
- Η λήψη δεδομένων από τους αισθητήρες και η αποθήκευσή τους σε υπολογιστικές δομές (servers, cloud).
- Η περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων μέσω χρήσης κατάλληλων αλγορίθμων (π.χ. deep learning)
- Η αποτύπωση του αποτελέσματος (π.χ. υπό τη μορφή προειδοποίησης) στον τελικό χρήστη (κτηνοτρόφο) μέσω εφαρμογής σε σταθερή ή κινητή συσκευή (π.χ. κινητό).
Συνεπώς, δεν είναι τυχαίο ότι πλέον στις μέρες μας είναι εφικτή η παρακολούθηση ποικίλων παραμέτρων που συνδέονται με τα ίδια τα παραγωγικά ζώα αλλά και με την κτηνοτροφική εκμετάλλευση. Μερικές από αυτές τις παραμέτρους είναι οι εξής:
– Ζωτικοί δείκτες του ζώου (π.χ. θερμοκρασία σώματος, καρδιακός ρυθμός κ.ά.).
– Χημικοί μεταβολίτες (π.χ. μεταβολίτες οξειδωτικού stress).
– Κινήσεις και πρότυπα συμπεριφοράς (π.χ. αδυναμία όρθιας στάσης, απάθεια κ.ά.).
– Αλλαγές στην κατανάλωση τροφής και ύδατος (π.χ. χρόνος κατανάλωσης γεύματος και χρόνος μηρυκασμού).
– Αλλαγές στο περιβάλλον εκτροφής (π.χ. θερμοκρασία, υγρασία, ταχύτητα αέρα κ.ά.).
– Αλλαγές στις φωνητικές αποκρίσεις οι οποίες μπορούν να συσχετιστούν με παθολογικές καταστάσεις ή με θέματα ευζωίας.
– Πληροφορίες γεωγραφικής θέσης για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων (π.χ. προτίμηση περιοχών κίνησης των ζώων).
Η κτηνοτροφία ακριβείας μπορεί να αναπτυχθεί ευκολότερα σε εντατικά συστήματα εκτροφής, καθώς οι δομές και οι εγκαταστάσεις είναι κατάλληλες για τις ανάγκες της ψηφιοποίησης που απαιτούν οι εφαρμογές (π.χ. εύκολη πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια, πρόσβαση σε τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών).
Αντίθετα, στα εκτατικά συστήματα εκτροφής, όπου ο έλεγχος των ζώων είναι πιο δύσκολος και το περιβάλλον εκτροφής μη ελεγχόμενο, αντίστοιχες εμπορικές εφαρμογές δεν είναι πολλές.
Βέβαια, στα παραπάνω θα πρέπει να συνυπολογιστεί και το διαφορετικό γεωμορφολογικό ανάγλυφο στο οποίο αναπτύσσονται τα συστήματα αυτά, το οποίο δυσκολεύει περισσότερο την εφαρμογή της κτηνοτροφίας ακριβείας.
Ηλεκτρονική σήμανση
Η πιο απλή και κατανοητή εφαρμογή κτηνοτροφίας ακριβείας είναι ίσως η ηλεκτρονική σήμανση των ζώων, μέσω της οποίας καταγράφεται ηλεκτρονικά ο ατομικός αριθμός του κάθε ζώου, καθώς και παραγωγικά και αναπαραγωγικά δεδομένα, διευκολύνοντας τη διαχείριση των εκτρεφόμενων ζώων.
Μία ευρέως διαδεδομένη εφαρμογή κτηνοτροφίας ακριβείας είναι τα κολάρα γεωεντοπισμού, μέσω των οποίων είναι εφικτός ο προσδιορισμός της θέσης των ζώων όταν αυτά βρίσκονται εκτός κτηνοτροφικής εγκατάστασης. Πιο εξελιγμένες συσκευές μπορούν να περιορίσουν την κίνηση των ζώων εντός συγκεκριμένης έκτασης (π.χ. οι «εικονικοί» φράχτες).
Πιο σύνθετες εφαρμογές περιλαμβάνουν την ανάλυση εικόνας που σχετίζεται με τη στάση του σώματος των ζώων για την αναγνώριση παθολογικών καταστάσεων (π.χ. χωλότητες). Συσκευές ανίχνευσης ήχου με ταυτόχρονη ανάλυση συγκεκριμένων μοτίβων ακουστικών παραμέτρων μπορούν, επίσης, να συμβάλουν στην αναγνώριση αναπνευστικών προβλημάτων σε χοιροστάσια, πτηνοτροφεία ή βουστάσια πάχυνσης μόσχων, συμβάλλοντας στην έγκαιρη ενημέρωση και παρέμβαση του κτηνοτρόφου.
Οι σύγχρονες τεχνολογίες παρέχουν πλεονεκτήματα όπως είναι η παρακολούθηση των ζώων σε πραγματικό χρόνο, η άμεση παρέμβαση του κτηνοτρόφου εφόσον απαιτείται, καθώς και η βελτίωση της ευζωίας των ζώων, της χρήσης πόρων και της αποδοτικότητας της μονάδας.
Όμως, δεν πρέπει να αγνοούμε και μειονεκτήματα όπως είναι: αστοχίες των συστημάτων, υψηλό κόστος αγοράς, ασφάλεια προσωπικών δεδομένων, προβληματισμοί για την ευζωία των ζώων, αδυναμία χρήσης νέων τεχνολογιών ιδιαίτερα από μεγάλης ηλικίας κτηνοτρόφους και ελλιπείς επικοινωνιακές υποδομές σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές.
Όσο η τεχνολογία και η κοινωνία εξελίσσονται, θα αίρονται τα όποια μειονεκτήματα και θα τίθενται στην υπηρεσία του κτηνοτρόφου περισσότερα τεχνολογικά εργαλεία.
Βέβαια, θα παραμένουν στο συγκεκριμένο τομέα προκλήσεις όπως η ανάπτυξη αλγορίθμων μεγαλύτερης ακρίβειας (που θα συνδέουν τα δεδομένα καταγραφών με τις αποκρίσεις των ζώων), καθώς και θέματα που σχετίζονται με το διεθνή ανταγωνισμό και το κόστος παραγωγής και αγοράς τέτοιων συστημάτων.
