Η μηχανική συγκομιδή θα εφαρμόζεται όλο και περισσότερο, λόγω της έλλειψης εργατικού δυναμικού, ενώ το πρόβλημα του μεγάλου κόστους αγοράς του εξοπλισμού θα λυθεί εφόσον τα σχετικά μηχανήματα αγοραστούν από επαγγελματίες που θα παρέχουν υπηρεσίες συγκομιδής.
Γράφει ο Γιώργος Τσινίδης, γεωπόνος – οινολόγος MSc, σύμβουλος καλλιέργειας αμπέλου
Την τελευταία πενταετία, μεταξύ άλλων, οι Έλληνες αμπελουργοί και οινοποιοί αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο ένα σημαντικότατο πρόβλημα όσον αφορά το εργατικό δυναμικό που ασχολείται με την καλλιέργεια της αμπέλου. Και το πρόβλημα δεν μένει μόνο στο μικρό αριθμό των διαθέσιμων εργατών κάθε χρόνο, αλλά και στο γεγονός ότι αυτοί οι εργάτες εναλλάσσονται συνεχώς με άλλους, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι από αυτούς να είναι εντελώς ανειδίκευτοι, και μάλιστα για μια καλλιέργεια που είναι από τις πιο απαιτητικές σε γνώσεις.
Ειδικά στον τρύγο απαιτείται μεγάλος αριθμός εργατών καθημερινά, οι οποίοι θα πρέπει να συνεργάζονται μεταξύ τους –ακόμα και υπό την απειλή βροχών– προκειμένου να επιτευχθεί η έγκαιρη παραλαβή και μετακίνηση σε μονάδες επεξεργασίας ή μεταποίησης.
Εκμηχάνιση συγκομιδής
Τα τελευταία τρία χρόνια, η ανάγκη για εκμηχάνιση της συγκομιδής των σταφυλιών αποτελεί ίσως το σημαντικότερο αντικείμενο συζήτησης για τους περισσότερους αμπελουργούς, αλλά και για τους οινοποιούς που μέχρι πρότινος θεωρούσαν την μηχανική συγκομιδή κόκκινο πανί, για λόγους κινδύνου ποιοτικής υποβάθμισης της πρώτης ύλης.
Ήδη πολλές περιοχές, κυρίως στη νότια Ελλάδα, έχουν εντάξει τις τρυγητικές μηχανές στην συγκομιδή –και μέχρι στιγμής με πολύ καλά αποτελέσματα. Και κάτι τέτοιο ήταν αναμενόμενο. Οι τρυγητικές μηχανές δεν είναι κάτι νέο για τον αμπελουργικό κόσμο· σε πολλές χώρες χρησιμοποιούνται για δεκαετίες τώρα (π.χ. σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία). Η εξέλιξη των μηχανών είναι εντυπωσιακή, ακόμα και αν συγκριθούν δυο μοντέλα της ίδιας εταιρείας με διαφορά πέντε ετών. Τι κάνει όμως μια τρυγητική μηχανή;
Η λειτουργία της τρυγητικής μηχανής βασίζεται στην αποκόλληση μόνο των ρωγών των σταφυλιών από το τσαμπί, οι οποίες αποθηκεύονται σε ανοξείδωτες δεξαμενές. Αυτό σημαίνει πως ένα μέρος του βάρους των σταφυλιών παραμένει στο αμπέλι, και αυτό αφορά τα κοτσάνια που για τα οινοποιεία είναι απόβλητα.
Οι τρυγητικές μηχανές προσφέρουν ταχύτατη συγκομιδή ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας, χωρίς κανέναν εργάτη γης, παρά μόνο το χειριστή της μηχανής. Κάτι τέτοιο ακούγεται ιδανικό· παρ’ όλα αυτά υπάρχουν ακόμα σημαντικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν, ούτως ώστε οι μηχανές συγκομιδής σταφυλιών να μπουν κανονικά στη ζωή κάθε αμπελουργού και οινοποιού. Παρακάτω παραθέτονται αναλυτικά τα βασικά εμπόδια.
Χρόνος συγκομιδής και απόσταση μεταφοράς
Η τρυγητική μηχανή επιτελεί συγκομιδή και μεταφορά χύμα σταφυλιών, κάτι που συνεπάγεται ότι η σταφυλομάζα ενώνεται σε δυο δεξαμενές της τρυγητικής μηχανής και έπειτα αθροίζεται σε μια καρότσα μεταφοράς σε μικρά ή μεγάλα φορτηγά. Αυτό σημαίνει συμπίεση των σταφυλιών, έκλυση του μούστου και κίνδυνο έναρξης ζυμώσεων με γηγενείς ζύμες πάνω στα μεταφορικά μέσα, τα οποία είναι εκτεθειμένα σε υψηλές θερμοκρασίες και δημιουργούν κίνδυνο σοβαρής υποβάθμισης.
Αν ο χώρος παραλαβής είναι πολύ κοντά στους αμπελώνες (π.χ. ένα κτήμα με το οινοποιείο πολύ κοντά στα κτήματα), τότε το πρόβλημα είναι λιγότερο σοβαρό, καθώς τα σταφύλια μπορούν να συλλέγονται κατά τη διάρκεια της νύχτας και να μεταφέρονται με μικρές καρότσες στο χώρο μεταποίησης για άμεση επεξεργασία.
Στην Ελλάδα, όμως, υπάρχει μεγάλος κατακερματισμός γεωργικής γης: Τα περισσότερα αμπέλια είναι διάσπαρτα σε πολλές αμπελουργικές περιοχές, και μάλιστα λίγα από αυτά έχουν μεγάλο μέγεθος. Όταν η διακίνηση των σταφυλιών διαρκεί περισσότερο από μιάμιση ώρα, τότε ο κίνδυνος υποβάθμισης αυξάνεται.
Συγκομιδή σταφυλιών Π.Ο.Π. και Π.Γ.Ε.
Με την παρούσα νομοθεσία, η συγκομιδή σταφυλιών με τρυγητικές μηχανές επιτρέπεται μόνο για σταφύλια που προορίζονται για επιτραπέζιους οίνους και όχι για σταφύλια που προορίζονται για οίνους με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (Π.Ο.Π.) και προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (Π.Γ.Ε.). Η συζήτηση για τη μηχανική συγκομιδή, τουλάχιστον για τα σταφύλια που προορίζονται για οίνους προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ) έχει ήδη ξεκινήσει, και θεωρούμε πως σύντομα θα υπάρξουν τροποποιήσεις στη νομοθεσία για τη μηχανική συγκομιδή, ειδικά υπό την πίεση της έλλειψης εργατικού δυναμικού.
Κόστος
Οι τρυγητικές μηχανές έχουν μεγάλο κόστος αγοράς και, φυσικά, μεγάλο κόστος λειτουργίας και συντήρησης. Με τη μεγάλη κατανομή των αμπελιών στην Ελλάδα (μόλις το 6,7% των αμπελουργών κατέχει πάνω από 50 στρ. αμπέλια και μόλις το 3,5% πάνω από 100 στρ., σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2020), η αγορά τρυγητικής μηχανής είναι πραγματικά αδύνατη για το μεγαλύτερο μέρος των αμπελουργών μας.
Το πρόβλημα αυτό θα μπορέσει να λυθεί μόνο εφόσον οι μηχανές αυτές αγοραστούν από συγκεκριμένους επαγγελματίες που θα ασχοληθούν με την παροχή υπηρεσίας συγκομιδής, όπως ακριβώς γίνεται τόσα χρόνια με όλες τις άλλες μηχανές συγκομιδής (π.χ. σιτηρών ή βάμβακος κλπ.).
Διαμόρφωση αμπελιών
Η μηχανική συγκομιδή εφαρμόζεται υπό την προϋπόθεση ο αμπελώνας να έχει σύγχρονο σύστημα υποστύλωσης, και συγκεκριμένα γαλβανισμένους –και όχι τσιμεντένιους– όρθιους πασσάλους σε καλή κατάσταση και ευθυτενείς γραμμές, με τεντωμένα σύρματα. Για πολλούς αμπελώνες που παραμένουν σε κακή κατάσταση, η μηχανική συγκομιδή είναι ουσιαστικά αδύνατη. Αυτό σημαίνει πως αυτοί οι αμπελώνες θα πρέπει να μπουν σε προγράμματα αναδιάρθρωσης άμεσα και να στηθούν με βάση όλα τα σύγχρονα πρότυπα.
Το μέλλον της μηχανικής συγκομιδής
Παρ’ όλα τα εμπόδια, η μηχανική συγκομιδή έχει ήδη εισαχθεί στην Ελλάδα (κυρίως στη νότια), και εξελίσσεται με την αγορά νέων μηχανών. Στα επόμενα πέντε έτη, οι μηχανές θα έχουν μπει για τα καλά στη συγκομιδή των οινοποιήσιμων σταφυλιών.
Αυτό διότι η ολοένα αυξανόμενη έλλειψη εργατικού δυναμικού –πρόβλημα που φαίνεται πως δεν θα λυθεί– αναγκάζει αμπελουργούς και οινοποιούς να προχωρήσουν σε τροποποίηση των συστημάτων παραλαβής στα οινοποιεία και σε απόκτηση σύγχρονων μηχανών συγκομιδής.
Οι σύγχρονες μηχανές έχουν εξελιχθεί σε βαθμό που εντυπωσιάζει και τον πιο καχύποπτο οινοποιό, που μέχρι πρότινος έβλεπε τις τρυγητικές μηχανές ως την απόλυτη υποβάθμιση της πρώτης ύλης.
Η αλλαγή είναι πιο κοντά από ποτέ· φτάνει να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια γρήγορα και αποτελεσματικά.
