Έρευνα, εκπαίδευση και έλεγχος στην υπηρεσία της αγροτικής παραγωγής: το νέο όραμα του ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» για έναν ανταγωνιστικό, αξιόπιστο και βιώσιμο πρωτογενή τομέα
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Γυρίζει σελίδα ο Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός (ΕΛ.Γ.Ο.) «Δήμητρα», καθώς τη διοίκησή του αναλαμβάνει ένα πολύπειρο στέλεχος του πρωτογενούς τομέα, με γνώσεις και εμπειρία σε θέσεις ευθύνης: ο κ. Σπύρος Μάμαλης, πρόεδρος του Τμήματος Αμπελουργίας και Οινολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και πρώην πρόεδρος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Οι ευθύνες είναι πολλές και το βάρος των υποχρεώσεων του νέου ρόλου μεγάλο. Ωστόσο, είναι μεγαλόπνοο το όραμα του νέου προέδρου, ο οποίος θέτει επί χάρτου όχι μόνο τους στόχους αλλά και το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίησή τους, ώστε ο ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» να περάσει σε μία νέα, σύγχρονη και άκρως αποδοτική φάση.
– Ποιοι είναι οι στόχοι σας και το όραμά σας για τον ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα»;
– Ο ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» έχει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που άπτονται όλων των θεμάτων της αγροτικής πολιτικής της χώρας. Ένας τομέας μας είναι η έρευνα, καθώς αυτή τη στιγμή διαθέτουμε 11 ερευνητικά ινστιτούτα, τα οποία εκτείνονται γεωγραφικά από την Κρήτη μέχρι την Καβάλα, και ασχολούνται με ζητήματα εφαρμογών της αγροτικής έρευνας.
Άρα, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει αυτός ο οργανισμός, με το πλούσιο έργο το οποίο έχει παραγάγει όλα αυτά τα χρόνια, τόσο σε επίπεδο ερευνητικών προγραμμάτων όσο και σε επίπεδο αποτελεσμάτων, είναι να μπορέσει να διοχετεύσει αυτά τα αποτελέσματα στην παραγωγή.
Ένα μεγάλο έλλειμμα των πανεπιστημίων είναι η σύνδεσή τους με την παραγωγική διαδικασία. Συνήθως παράγουμε αποτελέσματα και το μόνο που κάνουμε είναι να τα ανακοινώνουμε σε κάποια fora και σε κάποια συνέδρια, στα οποία συμμετέχουν άλλοι ερευνητές και τα χρησιμοποιούν για να μπορέσουν να διευρύνουν το επίπεδο της έρευνας. Τα αποτελέσματα αυτά πρέπει να τα κοινοποιήσουμε και να τα αξιοποιήσουμε.
Άλλωστε, αυτός είναι ο στόχος και της τωρινής Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και της επόμενης, όπου η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν σημαντικά στοιχεία των αγροτικών επιχειρήσεων.
– Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις που καλείστε να αντιμετωπίσετε από τη νέα σας θέση;
– Η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) δεν μπορεί να ανταγωνιστεί χώρες με αγρότες χαμηλού εργατικού κόστους, όπως οι παραγωγοί της ανατολικής Ασίας, ούτε χώρες όπως αυτές της αμερικανικής ηπείρου, με υψηλή οικονομία κλίμακας, όπου υπάρχουν τεράστιες εκτάσεις και, άρα, μεγάλλα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Εδώ έχουμε μικρότερες εκτάσεις και υψηλό εργατικό κόστος.
Άρα, για να παραμείνει η Ε.Ε. ανταγωνιστική και πρωτοπόρος στο διεθνές εμπόριο αγροτικών προϊόντων, πρέπει να εστιάσει στην καινοτομία και στην έρευνα. Και υπάρχουν τρόποι. Υπάρχει η Εθνική Επιτροπή Συστημάτων Γεωργικής Γνώσης και Καινοτομίας (Agricultural Knowledge and Innovation Systems [AKIS]) που συστήνεται με βάση την Κοινή Αγροτική Πολιτική (Κ.Α.Π.), όπου έχουμε και τον πρώτο λόγο ως ΕΛ.Γ.Ο., και ενεργούμε με στόχο να μπορέσουμε να εφαρμόσουμε τα ερευνητικά αποτελέσματα που παράγουμε.
– Ποια άλλα εργαλεία έχετε στη φαρέτρα σας και απέναντι σε ποιες προκλήσεις θα τα χρησιμοποιήσετε;
– Έχουμε τους γεωργικούς συμβούλους. Πρόκειται για ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο, το οποίο δεν έχει αξιοποιηθεί στο βαθμό που θα έπρεπε μέχρι σήμερα, καθώς αποτελεί ένα σχετικά νέο μέτρο. Αυτούς τους συμβούλους μπορούμε να τους αξιοποιήσουμε ως συντονιστές, όπως προβλέπεται και στο πλαίσιο της Ε.Ε., δηλαδή ως επιταχυντές της παραγωγικής γνώσης και της εφαρμογής της στην αγροτική παραγωγή. Αυτό αποτελεί το πρώτο μεγάλο στοίχημα.
Παράλληλα, υπάρχουν και επιμέρους αλλά εξίσου κρίσιμες προκλήσεις, όπως είναι η διατήρηση της αγροτικής κληρονομιάς και της βιοποικιλότητας μέσω της τράπεζας γενετικού υλικού. Την ίδια στιγμή, η κτηνοτροφία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις λόγω των ζωονόσων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη δημιουργία τράπεζας ζωικού γενετικού υλικού, ώστε να διαφυλαχθούν οι σπάνιες ελληνικές φυλές, και να δοθεί στους Έλληνες κτηνοτρόφους η δυνατότητα να τις αξιοποιήσουν.
Επιπλέον, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, δημιουργούμε και ενισχύουμε το «Κέντρο Ελέγχου Εξωτικών Νοσημάτων». Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που υπεγράφη από τον υπουργό κ. Τσιάρα –κατά τη θητεία του προκατόχου μου κ. Φιλιππή– και την οποία στηρίζω πλήρως, καθώς στοχεύει στον περιορισμό της εξάπλωσης εισαγόμενων ζωονόσων από γειτονικές χώρες. Η προστασία αυτή είναι κρίσιμη για την αγροτική οικονομία και αποτελεί προτεραιότητα, πέραν των λοιπών δραστηριοτήτων μας.
Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης η εκπαίδευση των αγροτών. Ο ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» υλοποιεί προγράμματα κατάρτισης για νέους αγρότες, αλλά και εξειδικευμένα προγράμματα σε τομείς όπως είναι η μελισσοκομία και η σηροτροφία.
Παράλληλα, έχουμε αναλάβει με ιδιαίτερη επιτυχία μια νέα πρωτοβουλία για τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες –έναν ιδιαίτερα δυναμικό κλάδο της αγροτικής οικονομίας– και έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην Καλαμάτα η πρώτη σχετική συνάντηση. Στον τομέα αυτό, ο ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» συμμετέχει τόσο στην πιστοποίηση νέων θερμοκηπίων όσο και στη διάχυση σύγχρονων θερμοκηπιακών τεχνικών και πρακτικών παραγωγής.
– Πόσο σημαντική είναι η εκπαίδευση των Ελλήνων παραγωγών και πώς συμβάλλει ο ΕΛ.Γ.Ο. σε αυτό;
– Το ζήτημα της εκπαίδευσης των αγροτών επηρεάζει άμεσα τόσο την οικονομικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων όσο και την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων, όπως είναι το νερό και οι λοιπές εισροές, με σαφείς επιπτώσεις στο εισόδημα του παραγωγού.
Τι επιδιώκουμε, λοιπόν; Να αυξήσουμε το ποσοστό όσων εκπαιδεύονται. Εκτός από τον διπλασιασμό των εκπαιδευόμενων, έχω θέσει ως στόχο την κατάρτιση των αγροτών σε ζητήματα αιχμής, όπως είναι οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες. Γιατί αν η εκπαίδευση παραμείνει γενικόλογη, είναι σαφές ότι δεν θα υπάρξει ουσιαστική ανταπόκριση.
Παράλληλα, διαθέτουμε και τις σχολές μας. Έχουμε έξι Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ): τρεις στη Μεσσαρά Κρήτης, στη Λάρισα και στην Αθήνα, τη ΣΑΕΚ Ξυλογλυπτικής στην Καλαμπάκα, τη Γαλακτοκομική Σχολή στα Ιωάννινα, καθώς και το Τμήμα Οινολογίας στη Νεμέα. Πρόκειται για ένα σημαντικό δίκτυο, μέσω του οποίου μπορούμε να εκπαιδεύσουμε και στη συνέχεια να πιστοποιήσουμε τεχνικούς που θα στηρίξουν το έργο των επιστημόνων και θα λειτουργήσουν ως ο αναγκαίος ενδιάμεσος κρίκος με τους αγρότες.
Πρέπει να αναγνωρίσουμε μια πραγματικότητα: Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρό έλλειμμα τεχνικών. Διαθέτουμε πολλούς επιστήμονες και ελάχιστους τεχνικούς, με αποτέλεσμα μια «ανεστραμμένη» πυραμίδα, η οποία είναι εμφανής και στον αγροτικό τομέα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης είναι απαραίτητες, καθώς παράγουν επαγγελματίες με σύγχρονα προσόντα, υψηλή ζήτηση στην αγορά εργασίας και πραγματική προστιθέμενη αξία για τον αγροτικό τομέα. Εκεί, λοιπόν, οφείλουμε να δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση.
– Ένας άλλος σημαντικός ρόλος του ΕΛ.Γ.Ο. «Δήμητρα» είναι ο ελεγκτικός. Ποιοι είναι οι στόχοι σας για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα του οργανισμού;
– Ο σημερινός ΕΛ.Γ.Ο. διενεργεί ελέγχους στο γάλα και στο κρέας, προστατεύοντας τόσο τον καταναλωτή όσο και τον παραγωγό από ελληνοποιήσεις και αθέμιτες πρακτικές. Δεν ζούμε σε μια κοινωνία αγγέλων· και υπό αυτή την έννοια, ο ρόλος μας είναι ιδιαίτερα κρίσιμος.
Μέσω των ελέγχων οφείλουμε όχι μόνο να διασφαλίσουμε τη διαφάνεια της αγοράς, αλλά και να προστατεύσουμε και να ενισχύσουμε το εισόδημα του παραγωγού. Όταν περιορίζονται οι ελληνοποιήσεις, το ελληνικό γάλα και κρέας αποκτούν την πραγματική τους αξία. Ενδεχομένως αυτό να συνεπάγεται μια μικρή αύξηση τιμής, όμως ο παραγωγός ωφελείται ουσιαστικά και ο καταναλωτής γνωρίζει τι πραγματικά καταναλώνει. Στη δύσκολη συγκυρία που βιώνει η κτηνοτροφία, πιστεύω ότι οι καταναλωτές μπορούν να ανταποκριθούν σε μια εύλογη αναπροσαρμογή τιμών, ώστε να διατηρηθεί μια βιώσιμη παραγωγική βάση.
Αυτός ο ρόλος αποτελεί ένα στοίχημα που πρέπει να κερδίσουμε, τόσο για τη διαφύλαξη του εισοδήματος του Έλληνα παραγωγού όσο και για την προστασία των ελληνικών προϊόντων. Η προσπάθεια αυτή συνδέεται άμεσα και με έναν ακόμη βασικό άξονα της δραστηριότητας του ΕΛ.Γ.Ο.: τα προϊόντα «Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης» (Π.Ο.Π.), Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.) και τα βιολογικά προϊόντα.
Μέσα από την εποπτεία που ασκούμε τόσο στους παραγωγούς όσο και στους φορείς πιστοποίησης, διασφαλίζεται η ποιότητα προϊόντων που απολαμβάνουν υψηλότερη τιμή και προσφέρουν αυξημένη προστιθέμενη αξία στον παραγωγό.
Παράλληλα, υπάρχουν και άλλες πιστοποιήσεις, όπως η πιστοποίηση Εγγυημένων Παραδοσιακών Ιδιότυπων Προϊόντων (Ε.Π.Ι.Π.), που δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί στη χώρα, καθώς και πρόσθετα σήματα ποιότητας, τα οποία θα προωθήσουμε τα επόμενα δύο χρόνια. Τα εργαλεία αυτά μπορούν να στηρίξουν παραγωγούς συγκεκριμένων περιοχών και παραγωγικών διαδικασιών, ενισχύοντας περαιτέρω την προστιθέμενη αξία των ελληνικών προϊόντων.
– Οι Έλληνες καταναλωτές είναι αρκετά πιεσμένοι από τις αυξήσεις που βλέπουν στα αγροτικά προϊόντα. Θα μπορούσαν να επωμιστούν επιπλέον αυξήσεις για να στηρίξουν συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους;
– Ζω καθημερινά μέσα στην ελληνική αγροτική οικονομία, τόσο λόγω της προσωπικής μου εμπειρίας στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών, όσο και μέσα από το επιστημονικό μου αντικείμενο, την αμπελουργία και την οινολογία, με εξειδίκευση στο μάρκετινγκ αγροτικών προϊόντων.
Αυτή η πορεία μού δίνει τη δυνατότητα να αντιλαμβάνομαι τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων της παραγωγής και να συμβάλλω ουσιαστικά στη στήριξή τους. Παράλληλα, μου επιβάλλει την ευθύνη να φανώ χρήσιμος και να δικαιολογήσω το κόστος που καταβάλλουν οι Έλληνες φορολογούμενοι για τη λειτουργία συγκεκριμένων δημόσιων μηχανισμών.
Η ευθύνη αυτή –να δικαιολογηθεί το κόστος και, ταυτόχρονα, να ενισχυθεί η αξία της αγροτικής παραγωγής– έχει γίνει πλήρως αντιληπτή σε επίπεδο ΕΛ.Γ.Ο., και συνιστά τον βασικό άξονα στρατηγικής για το επόμενο χρονικό διάστημα.
Πρόκειται, λοιπόν, για ένα στοίχημα και ένα όραμα για την επόμενη τετραετία. Πιστεύω, όμως, ότι είναι ένας απολύτως εφικτός στόχος, που θα επιτευχθεί με σχέδιο, οργάνωση και συλλογική προσπάθεια, καθώς και με την καθοδήγηση του Υπουργού το προσεχές διάστημα.
– Υπάρχει το ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην υλοποίηση αυτού του οράματος και αυτής της αναβάθμισης του Οργανισμού;
– Προφανώς υπάρχουν ελλείψεις, τόσο στο οργανόγραμμα όσο και στο ανθρώπινο δυναμικό. Τις συνθήκες αυτές, όμως, τις γνωρίζουμε καλά και δεν μπορούν να αποτελούν άλλοθι. Αντιθέτως, αποτελούν το πραγματικό πεδίο μέσα στο οποίο καλούμαστε να δουλέψουμε.
Με καθαρούς στόχους, σαφή κριτήρια αξιολόγησης, ουσιαστική συνεργασία και σταθερή καθοδήγηση από τη διοίκηση, αλλά και με τη συμβολή του υπηρεσιακού μηχανισμού, πιστεύω ότι οι στόχοι που έχουμε θέσει μπορούν να επιτευχθούν στον χρονικό ορίζοντα για τον οποίο έχουμε δεσμευτεί.
Ταυτόχρονα, ο ΕΛ.Γ.Ο. περνά σε μια νέα φάση λειτουργίας, αξιοποιώντας σύγχρονα εργαλεία. Η τεχνητή νοημοσύνη θα ενταχθεί σταδιακά στην καθημερινή μας πρακτική, βοηθώντας στον έγκαιρο εντοπισμό κινδύνων, στη βελτίωση των ελέγχων και στην ουσιαστική ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού.
Είναι μια μετάβαση που δεν αφορά το μέλλον αλλά το παρόν, και σηματοδοτεί την πρόθεσή μας να κάνουμε τον ΕΛ.Γ.Ο. πιο αποτελεσματικό, πιο αξιόπιστο και πραγματικά χρήσιμο για τον παραγωγό, τον καταναλωτή και τη χώρα.
