Από τις 21 Αυγούστου 2024 καταγράφεται στην ελληνική επικράτεια το πρώτο κρούσμα ευλογιάς των αιγοπροβάτων, η οποία ακόμα δεν έχει εκριζωθεί. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επιζωοτία ευλογιάς σε διάρκεια και έκταση που έχει καταγραφεί στη χώρα μας, αλλά δεν είναι η πρώτη. Η προηγούμενη επιζωοτία ευλογιάς είχε σημειωθεί το 2014.
Για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουν οι κτηνοτρόφοι ενδεχόμενο κρούσμα, αλλά και τι πρέπει να κάνουν ώστε να προστατέψουν τα κοπάδια τους, μας μίλησε η κ. Κατερίνα Μαρίνου, αναπληρώτρια γενική διευθύντρια Κτηνιατρικής στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
– Τι είναι η ευλογιά των αιγοπροβάτων και γιατί εξαπλώθηκε τόσο στη χώρα μας; Τι έφταιξε;
– Η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι νόσημα που προκαλείται από έναν DNA ιό, ο οποίος ενδημεί στη γειτονική Τουρκία. Κατά περιόδους, ο ιός εισέρχεται στη χώρα μας μέσω μολυσμένων ζώων και παράνομων μετακινήσεων, καθώς οι μετακινήσεις ζώων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας απαγορεύονται εδώ και πολλά χρόνια. Αυτές οι εισαγωγές του ιού δημιουργούν επιζωοτίες, οι οποίες συνήθως καταστέλλονται και παραμένουν περιορισμένες σε εστίες της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Το 2014 είχαμε μια μεγάλη επιζωοτία ευλογιάς στη βόρεια Ελλάδα, που διήρκεσε έξι μήνες. Σήμερα, 11 χρόνια μετά, αντιμετωπίζουμε μια νέα επιζωοτία, η οποία μέσα σε 13 μήνες έχει παρουσιάσει φάσεις ύφεσης και έξαρσης των κρουσμάτων· και μια φάση έξαρσης διανύουμε και σήμερα.
– Γιατί υπήρξε τόσο μεγάλη εξάπλωση σε χρόνο και έκταση; Πώς μας «ξέφυγε»;
– Ο ιός ακολουθεί ένα ιδιαίτερο επιδημιολογικό μοντέλο στη χώρα μας και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανθεκτικότητα. Είναι από τους πλέον ανθεκτικούς ιούς που απαντώνται στη φύση, καθώς παραμένει ζωντανός στο περιβάλλον –στο χώμα, στα παπούτσια μας, στις ρόδες των οχημάτων– για τουλάχιστον έξι μήνες.
Αυτό καθιστά πολύ δύσκολη την εκρίζωσή του, ενώ ταυτόχρονα διευκολύνει τη μεταφορά του σε μεγάλες αποστάσεις. Έτσι, από την Περιφερειακή Ενότητα Έβρου στην Ξάνθη ο ιός μετακινήθηκε μέσω κάποιου μηχανικού μέσου και εμφανίστηκε στην Κορινθία, και ακολούθως σε άλλες περιοχές, όπως σε Θεσσαλία, Κρήτη, Φλώρινα, Αχαΐα και Φωκίδα.
Στις περισσότερες από αυτές τις περιοχές ο ιός εκριζώθηκε εντός των προβλεπόμενων χρονικών διαστημάτων, χάρη στις προσπάθειες των κτηνιατρικών υπηρεσιών και των ίδιων των κτηνοτρόφων –γιατί χωρίς τη συνεργασία τους, τίποτα δεν είναι εφικτό.
Ο ιός παραμένει και επιμένει όταν υπάρχουν πολλές κτηνοτροφικές μονάδες σε κοντινές αποστάσεις, σε περιοχές με ιδιαίτερα γεωγραφικά και κλιματικά χαρακτηριστικά. Αυτό καθιστά τη διαχείριση της επιζωοτίας της ευλογιάς τη μεγαλύτερη πρόκληση για τις κτηνιατρικές υπηρεσίες αυτή την περίοδο.
Την τρέχουσα περίοδο παρατηρείται έξαρση στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλίας, στην Αχαΐα, στις Σέρρες και στο Δήμο Θεσσαλονίκης, δείχνοντας ότι ο ιός παρουσιάζει μια κυκλικότητα στην εμφάνισή του.
– Τι πρέπει να κάνουν οι κτηνοτρόφοι για να σώσουν το κοπάδι τους;
– Το καλοκαίρι ευνοεί την ανάπτυξη του ιού. Τώρα, με την πτώση της θερμοκρασίας, αναμένεται να μειωθεί η επιζωοτία του ιού και, κατά συνέπεια, τα κρούσματα της νόσου. Αυτό άλλωστε συνέβη και την περίοδο πριν το Πάσχα, όταν η ευλογιά είχε σχεδόν εκριζωθεί. Ωστόσο, εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών που ακολούθησαν, η νόσος επανεμφανίστηκε μετά το Πάσχα.
– Πώς αναγνωρίζεται η ευλογιά στο κοπάδι;
– Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ένας κτηνοτρόφος είναι η αλλαγή στη συμπεριφορά των ζώων: μειωμένη διάθεση, ανορεξία και πιθανή εμφάνιση πυρετού.
Στη συνέχεια εμφανίζονται δερματικές αλλοιώσεις –οι λεγόμενες «βλατίδες» τις οποίες οι κτηνοτρόφοι αποκαλούν «σπυράκια»– κυρίως στα άτριχα μέρη του σώματος, όπως είναι οι μασχάλες και η βουβωνική περιοχή.
Αν εντοπιστεί έστω και ένα ζώο με τέτοια συμπτώματα, ο κτηνοτρόφος πρέπει άμεσα να ενημερώσει την αρμόδια Κτηνιατρική Δημόσια Περιφερειακή Υπηρεσία και να δηλώσει την υποψία κρούσματος. Παράλληλα, οφείλει να απομονώσει το κοπάδι του, μέχρι να γίνει εργαστηριακός έλεγχος.
Σε περίπτωση επιβεβαίωσης θετικού δείγματος, πρέπει να συνεργαστεί στενά με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες και να εφαρμόσει όλα τα προβλεπόμενα μέτρα για την εκρίζωση της νόσου και την προστασία των γειτονικών μονάδων.
– Αν υπάρξει επιβεβαιωμένο κρούσμα, τι πρέπει να κάνει ο κτηνοτρόφος;
– Σε περίπτωση που επιβεβαιωθεί θετικό αποτέλεσμα, πρέπει να θανατωθούν όλα τα ζώα του κοπαδιού εντός 48 ωρών. Παρά την υποστελέχωση των υπηρεσιών, πολλές φορές η διαδικασία ολοκληρώνεται από τις περιφερειακές κτηνοτροφικές υπηρεσίες ακόμη και μέσα σε 24 ώρες. Μετά το σφαγιασμό, τα νεκρά ζώα θα πρέπει να αποτεφρωθούν σε ειδικούς χώρους.
Η μονάδα στη συνέχεια σφραγίζεται και απομονώνεται, ενώ οι ζωοτροφές αποθηκεύονται ξεχωριστά και απολυμαίνονται. Ιδανικά, θα πρέπει να καταστρέφονται. Ωστόσο, εφόσον η αρμόδια αρχή κρίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος επιμόλυνσης, μπορεί να επιτραπεί η παραμονή τους στο χώρο μετά από σχολαστική απολύμανση.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η καταστροφή των ζωοτροφών επιφέρει περιβαλλοντική επιβάρυνση, γι’ αυτό εξετάζεται κατά περίπτωση η πιο κατάλληλη λύση, ειδικά σε περιοχές με ιδιαίτερο φυσικό κάλλος. Αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι οι ζωοτροφές μεταδίδουν τον ιό, υπάρχει κίνδυνος μηχανικής μετάδοσης.
Στο πλαίσιο αυτό θα ήθελα να απευθύνω θερμή παράκληση προς τους κτηνοτρόφους να μην προχωρούν σε παράνομη πώληση ζωοτροφών από μολυσμένες μονάδες, και μάλιστα σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές. Δεν κερδίζουν τίποτα, ενώ ζημιώνεται η αιγοπροβατοτροφία μας και οι εγχώριες φυλές.
Κατανοούμε πλήρως τη δύσκολη οικονομική κατάσταση, αλλά τέτοιες ενέργειες εγκυμονούν τεράστιο κίνδυνο μετάδοσης της νόσου μέσω της μεταφοράς ζωοτροφών, οχημάτων και εξοπλισμού.
Επίσης, η τήρηση μέτρων βιοασφάλειας είναι καθοριστική. Θα πρέπει η εκτροφή να απολυμανθεί σχολαστικά, το προσωπικό να τηρεί αυστηρούς κανόνες υγιεινής, και η μονάδα να παραμείνει σφραγισμένη για μήνες.
Ωστόσο, το σημαντικότερο είναι η πρόληψη. Όταν ο ιός μπει στη μονάδα, είναι ήδη αργά.
Γι’ αυτό χρειάζεται:
* Καλή περίφραξη του χώρου.
* Απολυμαντική τάφρος στην είσοδο.
* Υποχρεωτική αλλαγή ρουχισμού και υποδημάτων πριν από την είσοδο.
* Απολύμανση οχημάτων, εργαλείων και εξοπλισμού.
Τα ίδια ισχύουν και για τα οχήματα που συλλέγουν γάλα: Πρέπει να απολυμαίνονται, όπως και οι οδηγοί τους.
Τέλος, πριν ο κτηνοτρόφος φύγει από τη μονάδα, πρέπει να αλλάζει ρούχα και να απολυμαίνεται. Έχουν καταγραφεί επιβεβαιωμένες περιπτώσεις όπου κτηνοτρόφοι, φεύγοντας από τον στάβλο με τα ίδια ρούχα, επισκέφθηκαν το καφενείο του χωριού και μετέφεραν τον ιό –χωρίς να το γνωρίζουν– σε άλλες κτηνοτροφικές μονάδες.
Και ήθελα να το τονίσω ότι στόχος είναι να λαμβάνουμε εγκαίρως τα σωστά μέτρα βιοασφάλειας, πριν φτάσουμε στο σημείο να χρειάζεται εκρίζωση της νόσου. Όταν φτάσουμε εκεί, η κατάσταση είναι πλέον δύσκολο να ελεγχθεί.
– Υπάρχει συγκεκριμένος ρουχισμός που πρέπει να επιλέγουν οι κτηνοτρόφοι για προληπτικούς λόγους;
– Οι κτηνοτρόφοι πρέπει να χρησιμοποιούν ολόσωμες φόρμες μίας χρήσης, μπότες, ειδικά καλύμματα για τα μαλλιά, προστατευτικά γυαλιά, καθώς και προστατευτικά για τα υποδήματα και την κνήμη. Όλα αυτά θα πρέπει να απορρίπτονται μετά τη χρήση, ενώ είναι σκόπιμο να υπάρχουν καθαρά ρούχα στο αυτοκίνητο, ώστε να αλλάζουν πριν μεταβούν στην επόμενη εργασία τους.
– Πολλοί κτηνοτρόφοι έχουν αναγκαστεί να σφαγιάσουν τα κοπάδια τους. Πόσο γρήγορα, όμως, κινείται η πολιτεία στην καταβολή των αποζημιώσεων, ώστε να μπορέσουν οι κτηνοτρόφοι να ορθοποδήσουν;
– Η υποχρεωτική θανάτωση των ζώων είναι μονόδρομος. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος εκρίζωσης της ευλογιάς, παρά μόνο η εξόντωση του κοπαδιού, όταν διαπιστωθεί η νόσος. Ξέρω ότι οι κτηνοτρόφοι πονάνε και κλαίνε –κι εμείς μαζί τους. Κατανοώ ότι κάποιοι προσπαθούν να βρουν νομικούς τρόπους για να σώσουν τα ζώα τους, όμως δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα. Η θανάτωση είναι υποχρεωτική.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, τόσο η ελληνική πολιτεία όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρούν στην αποζημίωση των πληγέντων κτηνοτρόφων.
– Πώς γίνεται η καταβολή των αποζημιώσεων;
– Η καταβολή γίνεται σύμφωνα με τις διαδικασίες που ορίζει η Ε.Ε. Οι σχετικές ρυθμίσεις καθορίζονται με υπουργικές αποφάσεις και λογιστικές διαδικασίες που περνούν από τη Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και, στη συνέχεια, από τις οικονομικές υπηρεσίες των Περιφερειών της χώρας.
Πρόκειται για μια διαδικασία που, για τα δεδομένα του Δημοσίου, απαιτεί εύλογο χρονικό διάστημα. Καταβάλλεται κάθε προσπάθεια ώστε να ολοκληρώνεται το ταχύτερο δυνατόν. Οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται δεν οφείλονται στις κτηνιατρικές υπηρεσίες, οι οποίες ανταποκρίνονται άμεσα, αλλά στο δημόσιο λογιστικό σύστημα και στις αυξημένες ανάγκες της παρούσας συγκυρίας.
Έχουμε να διαχειριστούμε πολλές μονάδες και περισσότερα κρούσματα από ό,τι είχε προβλεφθεί σε συνήθεις καταστάσεις. Ακόμη και η περσινή επιζωοτία της πανώλης των μικρών μηρυκαστικών είχε σημαντικό κόστος, το οποίο όμως δεν συγκρίνεται με το σημερινό που προκαλεί η ευλογιά.
Υπάρχουν δημοσιονομικές διεργασίες που πρέπει να ολοκληρωθούν. Δεν μιλώ εκ μέρους του Υπουργείου Οικονομικών, ωστόσο μεταφέρω το κλίμα και τις διαδικασίες που εξηγούν τις όποιες καθυστερήσεις.
