Το μέλι είναι ένα από τα πιο υγιεινά και πλούσια σε θρεπτική αξία προϊόντα που παράγει η φύση, ενώ ανεκτίμητη είναι η αξία της ετήσιας επικονίασης των καλλιεργειών από τις μέλισσες.
Από την Κατερίνα Λαδοπούλου
Τα προϊόντα που παράγονται από τη μελισσοκομία είναι το μέλι, ο βασιλικός πολτός, η γύρη και το μελισσόψωμο, που αποτελούν τρόφιμα σπουδαίας βιολογικής αξίας με πολλαπλά οφέλη για την υγεία. Επίσης, η πρόπολη, το κερί και το δηλητήριο έχουν ιατρικές και καλλυντικές εφαρμογές.
Οι μέλισσες συνεισφέρουν στην έρευνα για το μεταβολισμό των σακχάρων, τη νοημοσύνη και την αντιγήρανση ως πρότυποι οργανισμοί, ενώ χρησιμοποιούνται ως δειγματολήπτες για την ανίχνευση των ρύπων που συναντάμε στο αστικό και στο γεωργικό περιβάλλον.
Οι απειλές
Η εντατική γεωργία, που περιλαμβάνει μονοκαλλιέργειες και κάνει χρήση φυτοφαρμάκων και γενετικά τροποποιημένων φυτών, απειλεί τη μέλισσα καθώς περιορίζει το φυσικό τοπίο που της προσφέρει τροφή.
Η ρύπανση επίσης έχει το δικό της αντίκτυπο, όπως και η συνεχής επέκταση των βιομηχανικών ζωνών και των ίδιων των πόλεων.
Ακόμη, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την άνθηση των λουλουδιών και την τροφή των μελισσών, όχι μόνο με τα ακραία φαινόμενα (όπως είναι π.χ. η ξηρασία) αλλά και με τη σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας που ευνοεί κάποια φυτά εις βάρος άλλων, αλλάζοντας τη χλωρίδα και ευνοώντας την εισβολή νέων παθογόνων, παράσιτων κι εχθρών της μέλισσας. Στην εισβολή αυτή παίζει ρόλο και το παγκόσμιο εμπόριο.
Όπως αναφέρει η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ) σε ανακοίνωσή της, η μείωση της χρήσης γεωργικών φαρμάκων στις καλλιέργειες κατά 50% θα επέφερε μόλις 6% μείωση της παραγωγής αλλά μεγάλη μείωση στο κόστος της, με μεγάλο όφελος για τον αγρότη, τον καταναλωτή και τη μελισσοκομία. Σύμφωνα επίσης με την ΟΜΣΕ, η βιομηχανία αντιλαμβάνεται ότι η χημική γεωργία δεν είναι βιώσιμη κι ετοιμάζεται για τον πράσινο ψηφιακό μετασχηματισμό της.
Τα τελευταία χρόνια, επαγγελματίες μελισσοκόμοι σε όλη την Ευρώπη εγκαταλείπουν τη μελισσοκομία λόγω του αυξημένου κόστους παραγωγής, των αντίξοων καιρικών συνθηκών και των μη βιώσιμων απωλειών στα μελίσσια τους.
Όσον αφορά τη χώρα μας, η μελισσοκομία υφίσταται αθέμιτο ανταγωνισμός από εισαγωγές μελιού που διατίθεται σε πολύ χαμηλή τιμή, με αποτέλεσμα τη δυσκολία διάθεσης του γνήσιου ελληνικού μελιού, το οποίο καταλήγει να πωλείται με τιμή που απειλεί τη βιωσιμότητα του Έλληνα παραγωγού.
Έρευνα νοθείας
Το μέλι είναι μέσα στα έξι πιο νοθευμένα τρόφιμα παγκοσμίως, καθώς έχει μεγάλη ζήτηση για τις σπουδαίες βιολογικές του δράσεις που προάγουν την υγεία. Με το νοθευμένο μέλι οι καταναλωτές λαμβάνουν ένα μείγμα σιροπιών με χρωστικές και άλλα πρόσθετα, που ακόμα κι αν δεν αποδειχθεί επικίνδυνο για την υγεία, σίγουρα δεν προσφέρει αυτά που περιμένουν οι καταναλωτές από το μέλι.
Στις 22 Μαρτίου δημοσιεύθηκε η τεχνική αναφορά του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μέλι που κυκλοφορεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελβετία και η Νορβηγία πήραν δείγματα από 320 παρτίδες εισαγόμενου μελιού, προερχόμενου από 20 χώρες, τα οποία εν συνεχεία αναλύθηκαν με διάφορες μεθόδους (EA/LC-IRMS, HPAEC-PAD, 1H-NMR) για την παρουσία εξωγενών σακχάρων.
Περίπου τα μισά δείγματα (147 από 320, ποσοστό 46%) ήταν ύποπτα για μη συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2001/110/ΕΚ για το μέλι της ΕΕ. Το ποσοστό αυτό ήταν πολύ υψηλό σε σύγκριση με τα ευρήματα από την προηγούμενη αντίστοιχη δράση της ΕΕ το 2015-17, όπου μόνο το 14% των δειγμάτων που αναλύθηκαν βρέθηκε ύποπτο.
Οι συντάκτες της τεχνικής αναφοράς αποδίδουν την αύξηση αυτή στη χρήση νέων αναλυτικών μεθόδων με βελτιωμένη ικανότητα ανίχνευσης. Η χρήση αυτών των μεθόδων είναι απόλυτα αναγκαία, καθώς η νοθεία του μελιού έχει εξελιχθεί σε επιστήμη, με στόχο να μην ανιχνεύεται ούτε από τις πιο προηγμένες μεθόδους, όπως είναι η τεχνολογία του πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (ΝΜR).
Χώρες προέλευσης
Σύμφωνα με την έρευνα, οι περισσότερες ύποπτες παρτίδες νοθευμένου μελιού προέρχονταν από την Κίνα (66 από τις 89, ποσοστό 74%), η οποία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μελιού παγκόσμια, με 329.000 μετρικούς τόνους το 2021. Η Ευρώπη εισάγει από την Κίνα –με τιμή 1,4 ευρώ το κιλό– σχεδόν το 40% του συνόλου του εισαγόμενου μελιού. Ωστόσο, δεν θα βρει ποτέ κανείς στο ράφι κάποιο βάζο με μέλι Κίνας, καθώς η Οδηγία 2001/110/ΕΚ για το μέλι της ΕΕ δεν επιβάλλει την αναγραφή της χώρας ή των χωρών προέλευσης και αρκείται στην επισήμανση «μείγμα μελιών ΕΕ κι εκτός ΕΕ».
Η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ) έχει προτείνει σειρά μέτρων κατά των ελληνοποιήσεων εισαγόμενων μελιών στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και συνεργάζεται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο με την Ένωση Ευρωπαίων Επαγγελματιών Μελισσοκόμων (EPBA), αναπτύσσοντας κοινές δράσεις, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πριν οδηγηθούν οι μελισσοκόμοι της Ευρώπης στην εγκατάλειψη του επαγγέλματος.
Σε επικοινωνία μας με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ο κ. Μάριος Τζιτζινάκης (προϊστάμενος του Τμήματος Μελισσοκομίας, Σηροτροφίας και Λοιπών Ζωικών Οργανισμών, στη Διεύθυνση Συστημάτων Εκτροφής Ζώων της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας) μας ανάφερε τα εξής:
«Με τη θέσπιση και αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων όπως είναι το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο και η Ατομική Ψηφιακή Μελισσοκομική Ταυτότητα, και με τη διασύνδεση των συγκεκριμένων εργαλείων με την ψηφιακή πλατφόρμα –για την αποτύπωση της αλυσίδας παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης μελιού και την αποτύπωση του ισοζυγίου μελιού– υλοποιείται η πλήρης ψηφιοποίηση του κλάδου της μελισσοκομίας.
»Στη χώρα μας είναι σε πλήρη λειτουργία από το 2021 το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο (ΕΗΜΜ), όπου καταγράφονται τα στοιχεία των μελισσοκόμων, όπως ο αριθμός των κατεχόμενων κυψελών, οι μεταβολές του μελισσοκομικού τους κεφαλαίου, οι μετακινήσεις των κυψελών και η παραγωγή και διακίνηση – εμπορία των προϊόντων.
»Επίσης, σε κάθε ενεργό μελισσοκόμο ο οποίος εγγράφεται στο Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο, χορηγείται μελισσοκομική ταυτότητα τα στοιχεία της οποίας θα είναι αναγνώσιμα θα χρησιμοποιούνται από τις αρμόδιες ελεγκτικές δομές σε περιπτώσεις ελέγχου, αλλά και για την παρακολούθηση των μετακινήσεων των κυψελών, για τον περιορισμό, την πρόληψη και την αντιμετώπιση των μελισσοκλοπών, καθώς και για την προσβασιμότητα των μελισσοκόμων στις κυψέλες τους σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως είναι έντονα καιρικά φαινόμενα ή πυρκαγιές».
Ισοζύγιο μελιού
Όπως μας ανέφερε ο κ. Τζιτζινάκης, στο πλαίσιο της εφαρμογής συστήματος ιχνηλασιμότητας των μελισσοκομικών προϊόντων ολοκληρώθηκε η δημιουργία της ψηφιακής υπηρεσίας «e-honey» για το λεγόμενο «ισοζύγιο μελιού», δηλαδή για την αποτύπωση της αλυσίδας παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης του μελιού.
Η παραπάνω ψηφιακή υπηρεσία, όπως τόνισε ο κ. Τζιτζινάκης, θα είναι διαθέσιμη προς τους παραγωγούς και εμπόρους – διακινητές μελιού μέσω της πύλης gov.gr, όπου προβλέπεται να καταχωρούνται:
- Η δήλωση εγγραφής μεταποιητικής – εμπορικής επιχείρησης.
- Η δήλωση παραγωγής.
- Η δήλωση πώλησης παραγωγού.
- Η δήλωση αγοράς μεταποιητικής επιχείρησης ή εμπορικής επιχείρησης χονδρικής πώλησης.
- Η δήλωση πώλησης μεταποιητικής επιχείρησης ή εμπορικής επιχείρησης χονδρικής πώλησης.
Στόχος είναι η πλήρης διασύνδεση της ψηφιακής πλατφόρμας με το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο και με τα στοιχεία που δηλώνονται σε αυτό, ενώ θα παρέχεται η τεχνική δυνατότητα για εποπτεία των εισαγωγών και παρακολούθηση της αγοράς του μελιού.
Τα εργαλεία αυτά θα συμβάλλουν στην προστασία και ανάδειξη των ελληνικών μελισσοκομικών προϊόντων, καθώς επίσης στη διαφύλαξη των παραγωγών και του καταναλωτικού κοινού από φαινόμενα νοθείας και παραπλάνησης.
Μέλι ελληνικό
Συμβουλές αναγνώρισης του ελληνικού μελιού παρέχει η Ομοσπονδία Μελισσοκομικών Συλλόγων Ελλάδος (ΟΜΣΕ), η οποία έχει καταφέρει την αναγραφή της χώρας ή των χωρών προέλευσης στην ετικέτα του μελιού που συσκευάζεται στην Ελλάδα.
Μεταξύ άλλων, η Ομοσπονδία συμβουλεύει:
- Αναζητείστε ελληνικό μέλι είτε από παραγωγό, είτε από μελισσοκομικό συνεταιρισμό, είτε από Έλληνες τυποποιητές που στην ετικέτα τους αναγράφεται η φράση «ελληνικό μέλι».
- Να είστε πολύ επιφυλακτικοί με τα πολύ φθηνά μέλια που θα βρείτε στο ράφι.
- Αν επιλέξετε να προμηθευτείτε μέλι από πλανόδιους μελισσοκόμους, ζητείστε τους την άδεια πλανόδιου εμπορίου και το μελισσοκομικό τους βιβλιάριο και ρωτήστε γιατί δεν υπάρχει νόμιμη ετικέτα με τα στοιχεία τους επάνω.
- Δοκιμάστε αμιγή ελληνικά μέλια. Το πεύκο, το έλατο, η καστανιά, το θυμάρι, η πορτοκαλιά, η βελανιδιά και πολλά ακόμη, έχουν γεύσεις και αρώματα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν και δεν αντιγράφονται.
- Επιλέγοντας ελληνικό μέλι, επιλέγετε ένα ποιοτικά άριστο, ασφαλές και υγιεινό μέλι, στηρίζοντας παράλληλα την ελληνική μελισσοκομία, τους μελισσοκόμους και τις μέλισσές μας, που με τη σειρά τους στηρίζουν την ελληνική γεωργία και τη βιοποικιλότητα της χώρας μας.
