Το 70% της παγκόσμιας παραγωγής αντιβιοτικών χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφία, με αποτέλεσμα την ενίσχυση της αντοχής των παθογόνων οργανισμών.
Η χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση. Άλλοτε για την καταπολέμηση ασθενειών και άλλοτε για λόγους ενίσχυσης της παραγωγικότητας, τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν είναι απαραίτητα καθώς η ανεξέλεγκτη χρήση τους δημιουργεί πολλά και σοβαρά ζητήματα. Για όλα αυτά μίλησε στην Κατερίνα Λαδοπούλου ο κ. Αντώνης Ζδράγκας, κτηνίατρος, Διευθυντής Ερευνών, Διευθυντής Ινστιτούτου Κτηνιατρικών Ερευνών του ΕΛΓΟ- ΔΗΜΗΤΡΑ
Agro.Tec: Πότε ξεκίνησε η χρήση των αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία;
Ουσιαστικά τα αντιβιοτικά πρωτοεμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. H πενικιλίνη ήταν το πρώτο αντιβιοτικό που χρησιμοποιήθηκε και έσωσε χιλιάδες ανθρώπινες ζωές, κυρίως στρατιωτών που πολεμούσαν στα χαρακώματα. Η βασική έρευνα και η ανακάλυψη της πενικιλίνης έγινε λίγα χρόνια νωρίτερα από τον Φλέμινγκ. Υπήρξε εν συνεχεία μια ραγδαία ανάπτυξη και ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών, τα οποία εκτός από τον άνθρωπο έβρισκαν εφαρμογή και στα ζώα, αφού καταπολεμούσαν τα παθογόνα που προκαλούσαν ασθένειες.
Από τη δεκαετία του 60 και μετά, αρχίσαμε να διακρίνουμε ότι υπήρχαν μικρόβια που δεν μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε εύκολα με τα αντιβιοτικά. Αυτό είχε ως συνέπεια την εκτεταμένη χρήση των αντιβιοτικών από την μία, αλλά από την άλλη και την ταυτόχρονη εξάπλωση των τα παθογόνων βακτηρίων που διέθεταν συγκεκριμένους μηχανισμούς αδρανοποίησης των αντιβιοτικών. Από το 2010 η επιστημονική κοινότητα συνειδητοποίησε ότι αυτή η μάχη είναι άνιση και χαμένη. Από το 2014 και μετά ουσιαστικά σταμάτησε και η βασική έρευνα για την παραγωγή νεών αντιβιοτικών και μόνο ελάχιστα έχουν παραχθεί τα τελευταία χρόνια.
Έτσι καταλαβαίνουμε ότι δημιουργείται ένα εφιαλτικό σχεδόν πρόβλημα, γιατί οι προβλέψεις των παγκόσμιων οργανισμών είναι πολύ απαισιόδοξες, καθώς αναμένεται το 2050 να πεθαίνουν 10 εκατομμύρια άνθρωποι ανά έτος, εάν δεν υπάρξει λύση στο πρόβλημα.
Agro.Tec: Τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται στον άνθρωπο χρησιμοποιούνται και στην κτηνοτροφία;
Σήμερα γνωρίζουμε ότι το 70% της παγκόσμιας παραγωγής αντιβιοτικών χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφία, και επομένως το πρόβλημα στην κτηνοτροφία είναι μεγαλύτερο. Υπάρχουν 41 δραστικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ως αντιβιοτικά εκ των οποίων οι 31 χορηγούνται και στα ζώα και στους ανθρώπους. Οι φαρμακευτικές ουσίες δηλαδή είναι κατά κανόνα κοινές. Ο βασικός λόγος της χρήσης των αντιβιοτικών είναι ο θεραπευτικός. Δυστυχώς γνωρίζουμε σήμερα ότι βακτήρια που προκαλούν ασθένειες στα ζώα πολύ δύσκολα αντιμετωπίζονται με τα υπάρχοντα αντιβιοτικά λόγω της απόκτησης αντοχής σε αυτά, κατά αναλογία και αντιστοιχία με αυτό που συμβαίνει και στους ανθρώπους.
Φαίνεται ότι υπήρξε αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία όταν αυτά χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν ως αυξητικοί παράγοντες. Δηλαδή μαζί με την τροφή χορηγούνταν αντιβιοτικά, παρότι τα ζώα ήταν υγιή, γιατί απέδιδαν καλύτερο και περισσότερο προϊόν. Το φαινόμενο ήταν πιο έντονο στην συστηματική κτηνοτροφία, κυρίως στην πτηνοτροφία και την χοιροτροφία όπου λόγω του συγχρωτισμού των ζώων και της πίεσης για τη μείωση του κόστους τα προβλήματα της υγείας των ζώων ήταν μεγαλύτερα.
Ωστόσο, αυτές οι πρακτικές ενοχοποιήθηκαν έντονα για τη μετάδοση των παθογόνων βακτηρίων από τα ζώα στον άνθρωπο. Και πλέον από το 2006 και μετά η χρήση των αντιβιοτικών για λόγους αύξησης του βάρους καταργήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη Βραζιλία, την Κίνα και σε άλλες χώρες όμως αυτές οι πρακτικές συνεχίζονται.
Agro.Tec: Υπάρχει πρόθεση περαιτέρω μείωσης της λήψης αντιβιοτικών στα ζώα;
Το τεράστιο θέμα για την κτηνοτροφία είναι ότι δεν μπορούμε πλέον να αντιμετωπίσουμε σοβαρές ασθένειες. Θα αναφέρω χαρακτηριστικά τη μαστίτιδα. Αυτή προκαλείται από συγκεκριμένα μικρόβια τα οποία αποκτούν αντοχή στα αντιβιοτικά. Έχουμε γίνει κοινωνοί καταστάσεων όπου ολόκληρες εκτροφές καταστρέφονται επειδή δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αυτά τα μικρόβια. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες ασθένειες όπως οι διάρροιες των νεογέννητων ζώων , οι πνευμονίες κλπ.
Είναι σαφές ότι έχουμε πρόβλημα στην αντιμετώπιση βακτηρίων τα οποία προκαλούν κοινές ασθένειες στα ζώα λόγω της ανάπτυξης αντοχής στα αντιβιοτικά. Το γεγονός αυτό αφορά άμεσα την ίδια την κτηνοτροφία, αλλά εμμέσως ακουμπά και τη δημόσια υγεία. Φανταστείτε ότι το 60% των παθογόνων του ανθρώπου προέρχονται από τα ζώα, και αναφέρω χαρακτηριστικά την καμπυλοβακτηριδίωση, τη σαλμονέλωση, τη λιστερίωση, βακτήρια τα οποία μεταδίδονται από τα ζώα στον άνθρωπο (ζωοανθρωπονόσοι) ή μεταδίδονται μέσω της τροφικής αλυσίδας, τα λεγόμενα τροφιμογενή νοσήματα.
Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι η χορήγηση των αντιβιοτικών στοχεύει στην καταπολέμηση των παθογόνων, ταυτόχρονα όμως σκοτώνουν και όλα τα άλλα μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας με συνέπεια την απόκτηση της αντοχής και από τα μικρόβια που συμβιώνουν με τα παθογόνα και τελικά όλα αυτά καταλήγουν στο περιβάλλον και ιδίως το υδάτινο περιβάλλον που είναι και ο φυσικός βιότοπος των συμβιωτικών βακτηρίων. Το περιβάλλον φαίνεται να είναι ο σημαντικότερος αποδέκτης αυτής της επιβάρυνσης κυρίως από κτηνοτροφικά και αστικά λύματα, τα οποία με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα καταλήξουν πάλι στον άνθρωπο μέσω της τροφικής αλυσίδας.
Σήμερα έχει καθιερωθεί η θέσπιση του όρου της «ενιαίας υγείας» με την κοινή πεποίθηση ότι τα προβλήματα της υγείας του ανθρώπου σχετίζονται άμεσα με την υγεία των ζώων αλλά και τα δύο συνδέονται άμεσα με το περιβάλλον το οποίο ζούμε. Επομένως η λύση του προβλήματος απαιτεί ανάληψη πρωτοβουλιών μέσα από το δόγμα της ενιαίας υγείας, όπου ο άνθρωπος, τα ζώα και το περιβάλλον αλληλοεπιδρούν και επηρεάζονται μεταξύ τους.
Agro.Tec: Τι άλλη μέθοδο έχουν στα χέρια τους οι κτηνοτρόφοι ώστε να τα προλαμβάνουν όλα αυτά;
Κατά πρώτο λόγο η λύση στο πρόβλημα είναι η μείωση της χορήγησης αντιβιοτικών και η ορθολογική χρήση τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν δίνουμε αντιβιοτικά στην τύχη. Πρέπει να δίνονται με βάση τη διάγνωση του νοσήματος από τον κτηνίατρο, την εργαστηριακή εξέταση και τη δοκιμή ευαισθησίας στα αντιβιοτικά, ώστε να χορηγείται το κατάλληλο αντιβιοτικό όταν και όπου πρέπει να δοθεί.
Το δεύτερο μέτρο το οποίο προτείνεται είναι η ορθολογική διαχείριση των εκτροφών και η τήρηση των κανόνων της υγείας και ευζωίας των ζώων. Όταν οι σταβλικές εγκαταστάσεις μιας εκτροφής συμμορφώνονται με τις βασικές αρχές της ευζωίας των ζώων, όπως ο σωστός αερισμός, η ισορροπημένη διατροφή, κλπ. έχει αποδειχθεί ότι σαφώς ότι μειώνεται η χρήση των αντιβιοτικών.
Το τρίτο μέτρο που επιβάλλεται να γίνει είναι η καθιέρωση της χρήσης των εμβολίων και των αυτεμβολίων για την αντιμετώπιση των νοσημάτων των παραγωγικών ζώων. Υπάρχουν νοσήματα που έχουν εξαφανιστεί στα ζώα λόγω των εμβολίων. Αυτό που βλέπουμε εμείς στην κτηνιατρική είναι ότι πλέον τα μικρόβια διαφοροποιούνται μεταξύ τους, έτσι τα παραδοσιακά εμβόλια μπορεί να μην είναι αποτελεσματικά. Κι αυτό επειδή αλλάζει το γονιδίωμα του βακτηρίου. Δηλαδή, ενδεχομένως το παθογόνο μικρόβιο που βρίσκεται στον Έβρο να είναι διαφορετικό από αυτό που βρίσκεται στην Κρήτη. Οπότε σε αυτήν την περίπτωση το εργαστήριο προτείνει τη λύση των αυτεμβολίων. Αυτή η λύση παρέχει προσδοκίες για την αντιμετώπιση των νοσημάτων και κυρίως για τη μείωση της χρήσης των αντιβιοτικών. Στην Ευρώπη έχει αρχίσει να εφαρμόζεται σε μεγάλο βαθμό
Κανονικά πρέπει να αναπτυχθεί αυτός ο τομέας γιατί ίσως εναλλακτικά να έχουμε στα χέρια μας μια πολύ καλή λύση για την μείωση της χορήγησης των αντιβιοτικών. Υπάρχει βέβαια ακόμα μεγάλο πεδίο έρευνας γύρω από αυτό το θέμα.
Agro.Tec: Όταν εφαρμόζεται ελεύθερη βοσκή έχουμε καλύτερα αποτελέσματα;
Σαφώς. Ένα ζώο που βόσκει έχει περισσότερα πλεονεκτήματα. Θα φάει όταν θέλει, θα πιει νερό όταν θέλει, δεν θα αγχωθεί. Τα νοσήματα εξάλλου των ζώων που βόσκουν στο φυσικό τους περιβάλλον είναι σαφώς λιγότερα σε σχέση με αυτά των σταβλισμένων. Η συζήτηση αυτή όμως είναι πολύ μεγάλη γιατί οι κλειστές εκτροφές τείνουν να καθιερωθούν και έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα κυρίως στην οργάνωση και την αύξηση της παραγωγής καθώς επίσης και για κοινωνικούς λόγους.
