Μετά από μια και πλέον δεκαετία κινητοποιήσεων και διασκέψεων, η εμβληματική συνθήκη για την ανοικτή θάλασσα, η οποία αποσκοπεί στην προστασία των ωκεανών, την αντιμετώπιση της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την πρόληψη της απώλειας βιοποικιλότητας είναι πλέον πραγματικότητα.
Βάσει της νέας συνθήκης παρέχεται η δυνατότητα δημιουργίας προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών μεγάλης κλίμακας στην ανοικτή θάλασσα, οι οποίες είναι επίσης απαραίτητες για την εκπλήρωση της οικουμενικής δέσμευσης στο πλαίσιο της παγκόσμιας συμφωνίας του Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ για τη βιοποικιλότητα που συνήφθη τον περασμένο Δεκέμβριο για την προστασία του 30 % τουλάχιστον των ωκεανών έως το 2030.
Στη συνθήκη θα περιλαμβάνεται επιπλέον, για πρώτη φορά, η απαίτηση αξιολόγησης των επιπτώσεων των οικονομικών δραστηριοτήτων της ανοικτής θάλασσας στη βιοποικιλότητα. Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα υποστηριχθούν όσον αφορά τη συμμετοχή τους στη νέα συνθήκη και την εφαρμογή της από μια ισχυρή συνιστώσα ανάπτυξης ικανοτήτων και μεταφοράς θαλάσσιας τεχνολογίας, η οποία θα χρηματοδοτείται από διάφορες δημόσιες και ιδιωτικές πηγές και από έναν δίκαιο μηχανισμό για τον επιμερισμό των δυνητικών οφελών των θαλάσσιων γενετικών πόρων.
Η εν λόγω συνθήκη, υπό τον τίτλο «Βιοποικιλότητα σε ύδατα εκτός εθνικής δικαιοδοσίας», η οποία συμφωνήθηκε κατά την 5η διακυβερνητική διάσκεψη στη Νέα Υόρκη, είναι ο καρπός μίας και πλέον δεκαετίας παγκόσμιας κινητοποίησης για την εξεύρεση λύσεων σε τούτο το κρίσιμο παγκόσμιο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ηγούνται του συνασπισμού υψηλών φιλοδοξιών BBNJ, ο οποίος διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην επίτευξη της συμφωνίας. Ο συνασπισμός συγκεντρώνει 52 χώρες που έχουν δεσμευτεί, στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο, να φέρουν σε πέρας φιλόδοξες δράσεις για την προστασία των ωκεανών, εγκαινιάστηκε δε στη σύνοδο κορυφής «One Ocean» του 2022 στη Βρέστη από την πρόεδρο κ. φον ντερ Λάιεν από κοινού με τη γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου.
Επόμενα βήματα
Αφού οι διαπραγματεύσεις πλέον ολοκληρώθηκαν, η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μόλις επικυρωθεί από 60 κράτη. Η ΕΕ θα καταβάλει προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει την ταχεία επικύρωση της συμφωνίας και να συνδράμει τις αναπτυσσόμενες χώρες κατά την προετοιμασία της εφαρμογής της. Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΕ έχει δεσμευτεί να διαθέσει 40 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο ενός παγκόσμιου προγράμματος για τους ωκεανούς και έχει καλέσει μέλη του συνασπισμού υψηλών φιλοδοξιών να πράξουν το ίδιο στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους.
Η επίσημη έγκριση της συνθήκης θα πραγματοποιηθεί μόλις ολοκληρωθεί η νομική εξέταση στις γλώσσες των Ηνωμένων Εθνών.
