Απαιτείται ορθολογική άρδευση των καλλιεργειών, σε συνδυασμό με σωστές καλλιεργητικές πρακτικές
Άρθρο του κ. Γιάννη Μανασάκη, γραμματέα του Τοπικού Οργανισμού Έγγειων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) Γέργερης Ν. Ηρακλείου Κρήτης
Ανάλογα με τον τρόπο που φτάνει το νερό στο έδαφος, διακρίνονται τρεις μέθοδοι άρδευσης:
1. Επιφανειακή άρδευση (κατάκλυση).
2. Τεχνητή βροχή (καταιονισμός).
3. Στάγδην άρδευση (ενστάλαξη).
Στην επιφανειακή άρδευση, το νερό κατανέμεται στον αγρό με ελεύθερη ροή. Στον καταιονισμό, το νερό εφαρμόζεται σε όλη την επιφάνεια του εδάφους σαν τεχνητή απομίμηση της βροχής, με κανόνι ή μπεκ. Τέλος, στην άρδευση με σταγόνες το νερό εφαρμόζεται στο έδαφος σε μικρές ποσότητες με την μορφή σταγόνων.
Ο πρώτος και ο δεύτερος τρόπος άρδευσης (κατάκλυση και καταιονισμός), παρόλο που στο παρελθόν ήταν πιο διαδεδομένοι, δεν είναι οι καλύτεροι, διότι έχουν χαμηλό βαθμό απόδοσης, με αποτέλεσμα να σπαταλούνται μεγάλες ποσότητες νερού.
Η στάγδην άρδευση αποτελεί τη μέθοδο με το μεγαλύτερο βαθμό απόδοσης, αφού κατά την εφαρμογή της περιορίζεται σημαντικά η σπατάλη νερού (μερική διαβροχή του εδάφους και περιορισμένη εξάτμιση νερού από την επιφάνειά του) συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στην ορθολογική διαχείριση του νερού ειδικά σε περιοχές ελλειμματικές σε υδάτινους πόρους.
Για το λόγο αυτό, ενδείκνυται και πολλές φορές επιβάλλεται στις μέρες μας η στάγδην άρδευση, καθώς τα κύρια πλεονεκτήματα της είναι τα παρακάτω:
1. Οικονομία και ορθολογική χρήση νερού.
2. Περιορισμός δαπανών για εργατικό προσωπικό, χάρη στους αυτοματισμούς.
3. Εύκολη και αποτελεσματική λίπανση (υδρολίπανση).
4. Περιορισμός ζιζανίων.
5. Εξοικονόμηση χρόνου (δυνατότητα παράλληλης με την άρδευση απασχόλησης).
6. Δυνατότητα αξιοποίησης μικρών παροχών.
7. Δυνατότητα αξιοποίησης αλατούχων νερών.
8. Δημιουργία και διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών υγρασίας για τα φυτά σε όλη τη διάρκεια της ανάπτυξης.
9. Αποκλεισμός της αρνητικής επίδρασης του ανέμου κατά την άρδευση (πλεονέκτημα έναντι της τεχνητής βροχής).
10. Δυνατότητα άρδευσης κατά τη νύχτα.
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το ανάγλυφο και η μορφολογία του εδάφους δεν αποτελούν ανυπέρβατα εμπόδια για τη στάγδην άρδευση, ενώ τα αντλητικά συγκροτήματα που απαιτούνται είναι μικρότερου κόστους έναντι άλλων όπως αυτών για την τεχνητή βροχή.
Το κύριο μειονέκτημα της μεθόδου είναι οι εμφράξεις των σταλακτήρων, πρόβλημα που αποτελεί και την «αχίλλειο πτέρνα» του συστήματος.
Η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να έχει πολυσύνθετες επιπτώσεις στον γεωργικό τομέα, ειδικά σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα. Θα επηρεάσει αναπόφευκτα τις αγροτικές καλλιέργειες της χώρας μας καθώς θα μειωθούν οι βροχοπτώσεις, επηρεάζοντας δυσμενώς τους υδάτινους πόρους αλλά και την ποιότητα του εδάφους. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής αλλά και της ποιότητας των αγροδιατροφικών προϊόντων.
Γι’ αυτό το λόγο, τόσο οι διαχειριστές των υδάτων (Γενικοί και Τοπικοί Οργανισμοί Έγγειων Βελτιώσεων [ΓΟΕΒ / ΤΟΕΒ], Δήμοι κλπ.) όσο και οι χρήστες (αγρότες), θα χρειαστεί να κάνουν ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων που διαθέτουμε, ακολουθώντας συγκεκριμένες πρακτικές στη διαχείριση της άρδευσης, όπως είναι οπι παρακάτω:
1. Καθημερινός έλεγχος και συντήρηση των αγωγών μεταφοράς νερού και άμεση επισκευή ζημιών.
2. Εφαρμογή κλαδεμάτων και άλλων καλλιεργητικών τεχνικών με στόχο τη μείωση της φυλλικής επιφάνειας (άρα και της διαπνοής και της εξάτμισης αντίστοιχα), με αποτέλεσμα τη μείωση των αρδευτικών αναγκών.
3. Έγκαιρη ζιζανιοκτονία με μηχανικά μέσα (χορτοκοπή, χρήση τρακτέρ).
4. Επιλογή καλλιεργειών με χαμηλές απαιτήσεις σε νερό και εφαρμογή ελλειμματικών δόσεων νερού.
5. Επιβολή από τους διαχειριστές κανόνων άρδευσης όπως είναι:
- Εφαρμογή στάγδην άρδευσης με παροχή σταλακτήρων 4, 6 ή 8 λίτρων, ή με ενσωματωμένο σταλαχτή για όλες τις καλλιέργειες.
- Τοποθέτηση πιστοποιημένου υδρόμετρου πολλαπλής ριπής σε κάθε χρήστη.
- Εφαρμογή πλαφόν, έτσι ώστε όποιος χρήστης υπερβαίνει την ανώτερη προκαθορισμένη χορηγηθείσα ποσότητα νερού ανά στρέμμα, να πολλαπλασιάζεται η τιμή του νερού.
- Υποχρέωση χρηστών να επισκευάζουν τα δίκτυά τους και να τα συντηρούν, ώστε να μην υπάρχουν απώλειες.
- Απαγόρευση παρεμβάσεων στα υδρόμετρα και στους μηχανισμούς λειτουργίας από τους χρήστες, οι οποίοι θα πρέπει να το δηλώνουν στο διαχειριστή οποιαδήποτε φθορά παρατηρηθεί..
- Διακοπή παροχής νερού και επιβολή ανάλογης προσαύξησης ανά έτος στους χρήστες που δεν εκπληρώνουν τις οικονομικές υποχρεώσεις τους.
- Επιβολή προστίμων ή ακόμα και διακοπή παροχής στους χρήστες που δεν τηρούν τους κανόνες άρδευσης.
- Αποφυγή άρδευσης κατά τις μεσημεριανές ώρες.
Οι παραπάνω πρακτικές έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια στον Τ.Ο.Ε.Β. Γέργερης, όπου έχουμε καταφέρει να περιορίσουμε τη σπατάλη, με αποτέλεσμα να αρδεύουμε σχεδόν τα διπλάσια στρέμματα με τα ίδια κυβικά μέτρα.
Όταν λοιπόν επιβληθούν τα παραπάνω μέτρα από τη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης της Περιφέρειας και ληφθούν υπόψη οι συμβουλές και τα δελτία κατανάλωσης νερού, θα πετύχουμε πιο ορθολογική χρήση νερού άρδευσης. Και σε συνδυασμό με τις σωστές καλλιεργητικές πρακτικές, όπως είναι η διεξαγωγή σεμιναρίων από γεωπόνους στους αγρότες για κλάδεμα, λίπανση κλπ., θα έχουμε κάνει τα μέγιστα ενάντια στην απειλή της κλιματικής αλλαγής.
Το άρθρο του κ. Μανασάκη φιλοξενείται στο τεύχος Ιανουαρίου -Φεβρουαρίου του Agro.Tec
