Γεώργιος Ι. Ζακυνθινός, αντιπρόεδρος της Λέσχης Φίλων Ελαιολάδου και Ελιάς «Φίλαιος» και καθηγητής Τεχνολογίας Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγειοπροστατευτικών Προϊόντων, στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια παγκόσμια στροφή στη μεσογειακή διατροφή και στην κατανάλωση ελαιολάδου, με αποτέλεσμα την αύξηση της εισαγωγής του σε διάφορες χώρες του εξωτερικού. Το ερώτημα που τίθεται είναι το κατά πόσο η Ελλάδα, είναι αρκετά δραστήρια συγκριτικά με άλλες ελαιοπαραγωγικές χώρες, όπως είναι η Ισπανία, η Ιταλία, η Τυνησία, η Πορτογαλία κ.ά., οι οποίες ανταγωνίζονται με επιτυχία το ελληνικό προϊόν.
Η υψηλή ποιότητα, τα κοινοτικά προγράμματα προώθησης και προβολής αλλά και η ομοιογένεια καταγράφονται στα πλεονεκτήματα που κατέχει ήδη η Ελλάδα ως προς τις εξαγωγές της. Αρκούν όμως αυτά για να μπορέσει η χώρα να επιτύχει καλύτερα ποσοστά και να λάβει μεγαλύτερο μερίδιο στις διεθνείς εξαγωγές;
Όσον αφορά την παραγωγή ελαιολάδου, υπάρχουν χρονιές αποδοτικές και άλλες όχι και τόσο ικανοποιητικές.
Παρατηρητήριο ποιότητας
Η διαφοροποίηση των ετήσιων παραγωγών οφείλεται σε διάφορους παράγοντες και χειρισμούς, αλλά και στις επικρατούσες καιρικές συνθήκες. Παρατηρούμε ότι το κλίμα έχει αλλάξει, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται κατά τα τελευταία χρόνια όψιμοι παγετοί, ιδιαίτερα θερμά καλοκαίρια αλλά και εμφάνιση γλοιοσπορίου στον καρπό της ελιάς. Οι παράγοντες αυτοί ταλαιπωρούν τους αγρότες και δυσχεραίνουν την αποδοτική παραγωγή.
Για τους παραπάνω λόγους έχουμε προτείνει από την πλευρά μας –εδώ και πολύ καιρό– τη δημιουργία και λειτουργία ενός παρατηρητηρίου ποιότητας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, έτσι ώστε να στηρίξουμε το προϊόν.
Η πρότασή μας, δυστυχώς, δεν εισακούστηκε ποτέ από τους αρμόδιους φορείς, είτε λόγω των εκάστοτε πολιτικών κριτηρίων είτε λόγω υποτίμησης της ανάγκης για ίδρυση μιας τέτοιας δομής. Φυσικά, η δημιουργία ενός τέτοιου παρατηρητηρίου είναι ένα πάγιο αίτημα του ελαιοκομικού τομέα της χώρας μας, που θα βοηθούσε σημαντικά στη βελτίωση της διαδικασίας ελαιοπαραγωγής.
Το συγκεκριμένο παρατηρητήριο θα μπορούσε να παρέχει χρήσιμες συμβουλές στον κάθε ελαιοπαραγωγό για την καλλιέργεια της ελιάς, στηρίζοντάς τον και αποτρέποντας αυτοσχέδιους και επιζήμιους χειρισμούς που ρίχνουν την ποσότητα της παραγωγής.
Ακόμη, το παρατηρητήριο μπορεί να έχει θετική συμβολή στις καλλιεργητικές πρακτικές και στη φυτοπροστασία, να προσφέρει έγκυρη γνώση και να συμβάλει στην έγκαιρη αντιμετώπιση των νέων συνθηκών.
Βελτίωση ποιότητας
Για να επιτύχουμε καλύτερη ποιότητα στο ελαιόλαδο, θα πρέπει να καινοτομήσουμε και να παρακολουθήσουμε κάθε ελαιοκομική περιοχή ως προς την ποιότητα που παρουσιάζει κάθε χρονιά, προσπαθώντας να τη βελτιώσουμε και αποτρέποντας αστοχίες. Παράλληλα, τα ελαιοτριβεία θα πρέπει να μπουν σε μια διαδικασία εκπαίδευσης των παραγωγών.
Στην προσπάθεια αυτή μπορούν να συμβάλουν τα εξής:
1. Η συνεχής βελτίωση της ποιότητας μέσα από την καταγραφή δεδομένων φυσικοχημικών και οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του ελαιολάδου.
2. Η ανάδειξη και προβολή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της τοπικής παραγωγής.
3. Η δημιουργία σχετικής βάσης δεδομένων και η διαχρονική αξιοποίησή της.
4. Η ενημέρωση και ικανοποίηση των καταναλωτών, μέσα από την ταυτοποίηση της ποιότητας των προϊόντων.
5. Η ανάπτυξη μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων του κλάδου μιας σχέσης αξιοπιστίας, μέσα από την ιχνηλασιμότητα, την τεκμηρίωση της ποιότητας και την εξάλειψη της νοθείας.
6. Η διασφάλιση της τιμής πώλησης και η ενίσχυση των εξαγωγών.
7. Η καταγραφή και πρόγνωση του κλίματος και του μικροκλίματος των ελαιοκομικών περιοχών.
Αποδοτικότερη παραγωγή
Πρωταγωνιστές στην παραγωγική διαδικασία είναι οι παραγωγοί, οι οποίοι κάνουν φιλότιμες προσπάθειες προσαρμογής σε ποιοτικά καλλιεργητικά πρότυπα αλλά δεν υπάρχουν εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης. Για αυτό, μια δομή όπως αυτή ενός παρατηρητηρίου ποιότητας θα μπορούσε να βοηθήσει και από συμβουλευτική άποψη στην ελαιοπαραγωγή.
Παράλληλα, απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας των παραγωγών. Θεωρούμε ότι ο κάθε παραγωγός θα ήταν σωστότερο να παραδίδει τον καρπό στο ελαιοτριβείο, λαμβάνοντας την αντίστοιχη επιταγή που θα στηρίζεται στην οξύτητα, στα κιλά και στην ελαιοπεριεκτικότητα. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να κάνουμε διαχείριση μεγάλων ποσοτήτων και να κρατάμε τις τιμές, ενώ με τη μέχρι τώρα πρακτική του κάθε παραγωγού ή ελαιοτριβέα που παράγει μικρές ποσότητες, αποτυγχάνει η όλη προσπάθεια να συγκρατηθούν οι τιμές για κάθε περιοχή.
Ο «Φίλαιος»
Μέσα από δράσεις ενημέρωσης προβολής και εκπαίδευσης, η Λέσχη Φίλων Ελαιολάδου και Ελιάς «Φίλαιος» ενεργεί ως καταλύτης συμπληρώνοντας κενά σε ζωτικούς τομείς της παραγωγικής διαδικασίας του ελαιόλαδου και της ελιάς. Δράσεις όπως είναι οι διαγωνισμοί ποιότητας «Κότινος», τα «Olive Trophies», η εκπαίδευση μέσω της «Ακαδημίας Ελαιολάδου», ο διαγωνισμός καινοτομίας «Olive Challenge», οι «Ημέρες Ελαιολάδου», οι «Ελαιοκομικοί Διάλογοι» (Talk Shows) κλπ., δίνουν νότες και χρώματα επιχειρηματικότητας, προβολής αλλά και εξωστρέφειας για τον ελαιοκομικό κλάδο της χώρας μας.
Ως χώρα και τομέας υστερούμε συγκριτικά με την ανταγωνιστική αγορά της Ισπανίας και των λοιπών προχωρημένων εξαγωγικά χωρών, καθώς τα τελευταία χρόνια δεν έχει υπάρξει κάποια σημαντική καινοτομία στην παραγωγή τυποποιημένου ελαιολάδου. Έτσι αποτυγχάνει ο εκσυγχρονισμός του κλάδου, ο οποίος λειτουργεί μέσα σε ένα σφιχτό ρυθμιστικό πλαίσιο από την Ε.Ε., καθώς δεν αποτελεί στόχο για ξένες επενδύσεις.
Προκειμένου να επιτύχουμε αύξηση της προστιθέμενης αξίας στο ελληνικό ελαιόλαδο, απαιτείται σημαντική έρευνα και εξειδικευμένη γνώση. Σε αντίθεση με την Ισπανία, που βρίσκεται στο στάδιο εξέτασης τρόπων διάχυσης της έρευνας στον επιχειρηματικό κόσμο, στην Ελλάδα η έρευνα για το ελαιόλαδο είναι περιορισμένη, σύμφωνα και με μελέτες του εξαγωγικού κλάδου της χώρας μας.
Σε προσωπικό επίπεδο, στο παρελθόν ως καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου είχα προσπαθήσει με συναδέλφους του Πανεπιστημίου να ιδρύσουμε ένα Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών με τίτλο: «Τεχνολογία και ποιότητα επιτραπέζιας ελιάς και ελαιολάδου» και έγινε και γίνεται μια φιλότιμη προσπάθεια εδώ και τρία χρόνια, ώστε να συμπληρώσουμε και αυτό το κενό στην ελληνική ελαιοκομική αγορά.
Οι Ισπανοί έχουν ένα σύστημα μάρκετινγκ εντελώς διαφορετικό από το δικό μας, και το έχουν εξειδικεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχουν φτάσει στη δημιουργία σχολής για το ελαιοκομικό μάρκετινγκ.
Εξαγωγές στις ΗΠΑ
Ο Σύνδεσμος Ελαιολάδου της Βόρειας Αμερικής έχει ξεκινήσει ήδη να δημιουργεί νέα πρότυπα ποιότητας στα εισαγόμενα ελαιόλαδα, προτείνοντας αυστηρότερα κριτήρια ποιότητας. Αυτό θα οδηγήσει κάποια ελληνικά ελαιόλαδα εκτός των προδιαγραφών εισαγωγής, και για αυτό πρέπει να λάβουμε ανάλογα μέτρα στήριξης.
Το άρθρο του κ. Ζακυνθινού φιλοξενείται στο Agro.Tec Ιανουαρίου Φεβρουαρίου. Διαβάστε το τεύχος ΕΔΩ.
