Η ανάκαμψη της μελισσοκομίας προϋποθέτει τη σωστή διαχείριση των δασών.
Άρθρο του κ. Πασχάλη Χαριζάνη, Ομότιμου Καθηγητή Μελισσοκομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
(έντυπο τεύχος Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2021)
Η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε μία τρομερή οικολογική καταστροφή το καλοκαίρι του 2021. Πολλά χωριά εκκενώθηκαν και εκατοντάδες σπίτια και αποθήκες παραδόθηκαν στις φλόγες και έγιναν στάχτη, ενώ πολλά οικόσιτα και άγρια ζώα βρήκαν φρικτό θάνατο. Καταστράφηκαν καλλιέργειες όπως ελαιόδεντρα με πολύ καρπό, και ίσως να ήταν μία από τις καλύτερες χρονιές. Σημειώθηκαν εκατοντάδες πυρκαγιές σε όλη την Ελλάδα, και οι ζημιές που προκλήθηκαν είναι μεγάλες. Τα καμένα δάση ήταν εξαιρετικής ομορφιάς, έδιναν ζωή και αποτελούσαν μέσο βιοπορισμού για μελισσοκόμους, κτηνοτρόφους, υλοτόμους, ρητινοπαραγωγούς και άλλους παραγωγικούς κλάδους.
Μια πρώτη εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε από το σύστημα “Copernicus” (το οποίο είναι πρόγραμμα γεωσκόπησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και παρατηρεί το περιβάλλον και τον πλανήτη μας) έδειξε ότι στην Ελλάδα είχαμε φέτος 43% περισσότερες πυρκαγιές και 500% αύξηση των καμένων εκτάσεων. Μέχρι τις 20 Αυγούστου κάηκαν 1.264.040 στρέμματα, αμέτρητα ζώα, καθώς και κτίρια.
Η καμένη έκταση στη βόρεια Εύβοια προσδιορίζεται στα 507.950 στρέμματα, και πρόκειται για την μεγαλύτερη καταστροφή όλων των εποχών στην Ελλάδα από μία πυρκαγιά. Στην περιοχή της Ηλείας καταστράφηκαν 150.150 στρέμματα, ενώ στη Λακωνία η φωτιά άφησε πίσω της 111.120 καμένα στρέμματα. Όσο για την Αττική, στην περιοχή της Βαρυμπόμπης κάηκαν 84.540 στρέμματα, ενώ το Μάιο αποτεφρώθηκαν πάνω από 85.000 στρέμματα στα Βίλια, και 71.285 στρέμματα στα Γεράνεια όρη.
Οι συνέπειες στη μελισσοκομία
Σε όλες τις πληγείσες περιοχές, οι καμένες εκτάσεις παρουσίαζαν μεγάλο μελισσοκομικό ενδιαφέρον. Εκτός από τα πευκοδάση κάηκαν και εκτάσεις με θάμνους και χαμηλή βλάστηση που παρουσίαζαν μεγάλη μελισσοκομική αξία, τα οποία έδιναν γύρη και νέκταρ και μελίτωμα για την ανάπτυξη των μελισσιών.
Μελίσσια που δεν κάηκαν, έχασαν πολλές συλλέκτριες εργάτριες από τις φλόγες και τους καπνούς, με αποτέλεσμα οι κυψέλες να έχουν πολύ λίγο πληθυσμό. Η έλλειψη που παρατηρήθηκε στο νέκταρ και στη γύρη και οι καύσωνες που ακολούθησαν επιδείνωσαν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Τα μελίσσια είναι αδύναμα εκείνη την περίοδο και έχουν πολύ λίγο γόνο, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η επιβίωσή τους το χειμώνα.
Το 60% περίπου της ελληνικής παραγωγής μελιού είναι το πευκόμελο που προέρχεται από το μελίτωμα του πεύκου και είναι η πιο σταθερή παραγωγή. Είναι ένα άριστο μέλι και μοναδικό διεθνώς. Υπήρχαν παντού πευκοδάση για την παραγωγή πευκόμελου, αλλά μετά την πυρκαγιά στη βόρεια Εύβοια οι μελισσοκόμοι αναγκάστηκαν να μεταφέρουν τα μελίσσια τους στην κεντρική Εύβοια, στη Χαλκιδική ή στη Θάσο. Τα καμένα δάση θα χρειαστούν περίπου 10 με 15 χρόνια μέχρι να μπορέσουν οι μελισσοκόμοι να τα εκμεταλλευτούν, αν μεταφερθεί σε αυτά –από τα γύρω πεύκα που δεν κάηκαν– με φυσικό τρόπο το έντομο Marchallina hellenica.
Η μετακίνηση του πληθυσμού δημιούργησε μεγάλο συνωστισμό· κι επειδή κάθε περιοχή έχει μια συγκεκριμένη μελισσοχωρητικότητα, η παραγωγή ήταν πολλή μικρότερη ανά κυψέλη. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα που αναμένεται να δημιουργηθεί είναι η μετάδοση ασθενειών. Λόγω συνωστισμού, αυξάνεται η παραπλάνηση των μελισσών και έτσι γίνεται γρηγορότερα η μετάδοση ασθενειών όπως είναι η νοσεμίαση, η βαρροϊκή ακαρίαση και οι σηψιγονίες. Ελπίζουμε να μη συμβεί αυτό.
Αν γίνει καλή διαχείριση των δασών, θα μπορέσει η μελισσοκομία να ανακάμψει, πρώτα με τους θάμνους και τα δένδρα που θα αναγεννηθούν με φυσικό τρόπο (κουμαριές, χαρουπιές, σκίνα, ετήσια φυτά κλπ.) και μετά από 10 με 15 χρόνια με τα πεύκα.
Η προσφορά των μελισσών μέσω της επικονίασης είναι πολύ σημαντική στην αγροτική παραγωγή, καθώς και στην αύξηση της βιοποικιλότητας τόσο στην αυτοφυή βλάστηση όσο και σε καλλιεργούμενα φυτά.
Η μέλισσα είναι ο καλύτερος επικονιαστής από οποιοδήποτε άλλο έντομο, πουλί ή ζώο, γι’ αυτό και προστατεύεται με ειδικούς νόμους σε όλο τον κόσμο. Και οι ωφέλειες που έχει ο άνθρωπος από την επικονίαση είναι 150 φορές περίπου μεγαλύτερες από την αξία των προϊόντων που παράγει ο ίδιος.
