Τα έργα υποδομής, η αλλαγή στις γεωργικές πρακτικές αλλά και η αλλαγή στην καλλιεργητική νοοτροπία των Θεσσαλών αγροτών συνθέτουν τις βασικές προτάσεις της ολλανδικής εταιρείας «HandelsVereniging Amsterdam International» (HVA International).
Σύμφωνα με το σχέδιο, ο προϋπολογισμός για την υλοποίηση των προτεινόμενων έργων αποτιμάται στα 4,5 δισ. ευρώ. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, και η εκτροπή του Αχελώου, πρόταση που έχει απορριφθεί στο παρελθόν από το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Πλημμύρες και ξηρασία
Όπως αναφέρεται, η Θεσσαλία θα πρέπει να προστατευθεί άμεσα, όχι μόνο από πλημμυρικά φαινόμενα αντίστοιχα με εκείνο του «Daniel», αλλά και από περιόδους ξηρασίας που μπορεί να επηρεάσουν τη μέχρι τώρα παραγωγή.
Σημειώνουμε ότι ο «Daniel» ήταν ο δεύτερος μεσογειακός κυκλώνας (medicane) μεγάλης έντασης που χτύπησε τη Θεσσαλία μέσα σε τρία μόλις χρόνια, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι αντίστοιχα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν θα είναι πλέον τόσο σπάνια όσο εκτιμούσε μερίδα επιστημόνων.
Αντιπλημμυρικές υποδομές
Το μεγαλύτερο μέρος των έργων αφορά αντιπλημμυρικές υποδομές, το κόστος κατασκευής των οποίων υπολογίζεται να είναι μικρότερο από το κόστος επισκευής των ζημιών που θα προκύψουν αν δεν υπάρχουν οι συγκεκριμένες υποδομές.
Μεταξύ άλλων προτείνεται η εφαρμογή εκτεταμένων μέτρων διαχείρισης πλημμυρών στη Θεσσαλία, ώστε να προστατευτούν οι καλλιεργήσιμες και κατοικημένες εκτάσεις, γεγονός που θα επιτευχθεί μέσω της κατασκευής περίπου 100 έως 250 φραγμάτων ανάσχεσης (check dams) σε μικρότερες κοιλάδες, χαράδρες και ρέματα, σε συνδυασμό με λύσεις που βασίζονται στη φύση (nature based solutions). Με αυτό τον τρόπο εκτιμάται ότι θα μειωθεί η μεγάλη ροή υδάτων από τις ορεινές περιοχές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με το master plan, είναι η πλημμυρική ζώνη κατά μήκος της πόλης της Λάρισας, η οποία αποτελεί μείζον πρόβλημα, καθώς έχουν αναπτυχθεί εκεί διάφορα κτίσματα για βιομηχανικούς και εμπορικούς σκοπούς, μειώνοντας την ικανότητα ροής του ποταμού Πηνειού στο 50% της δυναμικότητάς του. Θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να επιβληθεί αυστηρή απαγόρευση για οποιαδήποτε νέα κατασκευή εντός της πλημμυρικής ζώνης, και να εξετάζονται με ιδιαίτερη προσοχή οι χορηγήσεις αδειών για κατασκευές γύρω από αυτήν.
Διαχείριση υδάτων
Όπως αναφέρεται στη σύνοψη του σχεδίου, η ένταση της καταιγίδας «Daniel» αποκάλυψε την αδιαμφισβήτητη ανάγκη για ένα πιο ισχυρό και πολύ πιο αποτελεσματικό μοντέλο διαχείρισης για τις δραστηριότητες και τις υποδομές που σχετίζονται με τα ύδατα της Θεσσαλίας.
Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο είναι περιορισμένο και περίπλοκο, και αδυνατεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε ξαφνικά καιρικά φαινόμενα και πλημμύρες. Για το λόγο αυτό απαιτείται ένας ενιαίος και ισχυρός θεσμικός «Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων» με ολιστική οπτική και εκτελεστικές εξουσίες, που θα συντονίζει όλες τις σχετικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη προς έναν κοινό στόχο.
Πιο συγκεκριμένα, η περιοχή της Θεσσαλίας αντιμετωπίζει επί του παρόντος ετήσιο έλλειμμα ύδατος περίπου στα 500 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, έλλειμμα που αναμένεται να αυξηθεί λόγω της κλιματικής αλλαγής, η οποία προβλέπεται να προκαλέσει αύξηση της θερμοκρασίας και μείωση των βροχοπτώσεων.
Γεωτρήσεις
Όπως αναφέρεται στο master plan της «HVA International», η ευρεία χρήση υπόγειων υδάτων από τους αγρότες της Θεσσαλίας, μέσω δεκάδων χιλιάδων γεωτρήσεων με ή χωρίς άδεια, έχει οδηγήσει στην εξάντληση των επιπέδων του υπόγειου ύδατος, με αποτέλεσμα σε πάρα πολλές περιπτώσεις την εισροή θαλασσινού νερού στον υπόγειο υδροφορέα.
Καθώς τα υπόγεια ύδατα θα υφαλατώνονται, οι αγρότες δεν θα μπορούν πλέον να τα χρησιμοποιούν για άρδευση, και ο γεωργικός τομέας θα αντιμετωπίσει έναν πραγματικά τεράστιο κίνδυνο σοβαρής και μη αναστρέψιμης ζημιάς, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν σε πολλές άλλες χώρες που υπεραντλούσαν νερό για άρδευση.
Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, οι αγρότες της Θεσσαλίας αναγκάζονται να αντλούν νερό από όλο και πιο μεγάλα βάθη, προκειμένου να ποτίσουν τις χαμηλής αξίας και υψηλής απαίτησης σε νερό καλλιέργειές τους, πρακτική που δεν είναι βιώσιμη και έχει ημερομηνία λήξης.
Η ομάδα της «HVA International» επισημαίνει στο master plan ότι η τιμολογιακή πολιτική του ρεύματος για τους αγρότες στη Θεσσαλία τούς προτρέπει να συνεχίσουν να εξαντλούν τα υπόγεια ύδατα της περιοχής, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την ίδια την επιβίωσή τους.
Προκειμένου να αποτραπούν οι συνέπειες της υπεράντλησης, είναι απαραίτητο να γίνουν μεταρρυθμίσεις στη διαχείριση των υδάτων άρδευσης και προτείνονται τα παρακάτω κύρια μέτρα:
– Περιορισμός της χρήσης του νερού.
– Εύρεση τρόπων για αύξηση των διαθέσιμων ποσοτήτων νερού.
– Αναδιοργάνωση του γεωργικού τομέα για την παραγωγή προϊόντων υψηλότερης αξίας.
Η μετάβαση
Αυτό που προτείνεται ως λύση, ώστε να διασφαλιστεί το εισόδημα των αγροτών και παράλληλα να προστατευτεί ο υδροφόρος ορίζοντας της περιοχής, είναι να υλοποιηθεί μια σταδιακή, πολυετής και συντονισμένη μετάβαση, από καλλιέργειες χαμηλής αξίας και υψηλών απαιτήσεων σε νερό (όπως είναι π.χ. το βαμβάκι και το καλαμπόκι) σε καλλιέργειες κηπευτικών και φρούτων που απαιτούν (τις περισσότερες φορές) λιγότερο νερό και χώρο, ενώ παράλληλα έχουν υψηλότερη αξία, αποφέροντας μεγαλύτερο εισόδημα για τους παραγωγούς.
Η μετάβαση αυτή προτείνεται να πραγματοποιηθεί σε ένα χρονικό διάστημα όχι περισσότερο από έξι χρόνια, λόγω της αμεσότητας του κινδύνου της παντελούς εξάντλησης των αποθεμάτων νερού στην περιοχή. Η μοναδική βιώσιμη και μακροπρόθεσμη λύση είναι η μεταφορά υδάτων από τον άνω ρου του ποταμού Αχελώου, προκειμένου να ενισχυθεί η διαθεσιμότητα νερού τουλάχιστον κατά 300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.
Κοινωνιολογική διάσταση
Σύμφωνα με το master plan, οι κάτοικοι της Θεσσαλίας πρέπει να αποδεχθούν –όπως έχουν αναγκαστεί να κάνουν και οι κάτοικοι άλλων ευρωπαϊκών χωρών μετά από σοβαρές πλημμύρες– ότι θα πρέπει να παραχωρηθούν κάποιες περιοχές, προκειμένου να δοθεί χώρος στα ποτάμια.
«Η στάση ιδιοσυμφέροντος από διάφορα μέλη της κοινωνίας της Θεσσαλίας, αναφέρεται στο master plan, με ταυτόχρονη έλλειψη σεβασμού για τους κανόνες, τους κανονισμούς και τις υποχρεώσεις που αφορούν τη διαχείριση των υδάτων, θα πρέπει να αλλάξει». Κάποιοι αγρότες π.χ. κατασκεύαζαν παράνομα φράγματα, ενώ δήμοι παραμελούσαν τη συντήρηση των καναλιών, κάτι που επιδείνωσε τις καταστροφές της πλημμύρας.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται εντατικότεροι έλεγχοι ως προς την τήρηση των κανόνων και των νόμων, καθώς και θέσπιση προστίμων σε περίπτωση παράβασής τους. Οι αγρότες της Θεσσαλίας, σύμφωνα με το master plan, θα πρέπει γενικά να υιοθετήσουν μια νοοτροπία αλληλεγγύης και συμμόρφωσης, εστιάζοντας στο βέλτιστο για το συλλογικό καλό, τηρώντας τους κανονισμούς, ώστε μακροπρόθεσμα να επωφεληθούν όλοι.
