Δύο επικίνδυνοι εχθροί του βαμβακιού είναι το πράσινο και το ρόδινο σκουλήκι. Δεν είναι οι μόνοι, αλλά είναι οι πιο σοβαροί, και μπορεί να προκαλέσουν μεγάλη ζημιά στην παραγωγή. Αν όμως εντοπιστούν εγκαίρως, τότε αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με τις κατάλληλες μεθόδους.
Συνέντευξη στην Κατερίνα Λαδοπούλου
Το ζήτημα της φυτοπροστασίας του βαμβακιού είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τους καλλιεργητές. Η τοποθέτηση παγίδων, ο τακτικός έλεγχος του χωραφιού και η γνώση των χαρακτηριστικών των εχθρών του βαμβακιού είναι καθοριστικοί για την πορεία της καλλιέργειας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο δρ. Δημήτρη Σταυρίδης μιλά για τα ζητήματα φυτοπροστασίας αλλά και για τις καλλιεργητικές εργασίες που πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί μας.
Agro.Tec: Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα στη φυτοπροστασία του βαμβακιού;
– Τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι το πράσινο και το ρόδινο σκουλήκι που απασχολούν κατά περιόδους και κατά χρονιές τις καλλιέργειες.
Το 2002, με σκοπό την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των εχθρών του βαμβακιού, ενταχθήκαμε σε ένα πρόγραμμα που εγκρίθηκε από το Υπουργείο, με έμφαση στην αντιμετώπιση του πράσινου σκουληκιού.
Ξεκινήσαμε την εφαρμογή σε 7 περιοχές σε όλη την Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, τοποθετώντας παγίδες και κάνοντας επιτόπου δειγματοληψίες για να παρακολουθούμε τους εχθρούς και να κάνουμε έγκαιρες γεωργικές προειδοποιήσεις, ώστε να προλαμβάνονται και να αντιμετωπίζονται στην κατάλληλη χρονική στιγμή. Ήταν τόσο μεγάλη η ανταπόκριση από την πλευρά των παραγωγών, που τελικά καταφέραμε να παρατείνουμε την εφαρμογή μέχρι το 2010.
Τότε ξέσπασε η κρίση. Ήταν η πρώτη φορά που δεν λάβαμε χρηματοδότηση. Ωστόσο, έχοντας παγίδες από την προηγούμενη χρονιά, συνεχίσαμε το πρόγραμμα στην περιοχή. Ήταν η χρονιά που η χώρα βίωσε μια τεράστια ζημιά από το πράσινο σκουλήκι, με τις καλλιέργειες να καταστρέφονται πανελλαδικά κατά 70-80%, παρότι είχαν εφαρμοστεί έως και 8 ψεκασμοί.
Σε πλήρη αντίθεση με τις άλλες περιοχές, μέσα από την παρακολούθηση των καλλιεργειών και 2-3 ψεκασμούς, καταφέραμε στην περιφέρειά μας να έχουμε παραγωγή βαμβακιού με απώλειες μόλις 15-20%.
Λόγω της επιτυχίας του προγράμματος, αποφασίστηκε το 2010 να επεκταθεί και σε άλλες βαμβακοκαλλιεργητικές περιοχές. Εμείς το εφαρμόσαμε σε 58 θέσεις από 7 που ήταν αρχικά. Με αυτό τον τρόπο έχουμε πλέον καλύτερη αντιπροσωπευτική εικόνα για όλη την περιοχή.
Από τα τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου τοποθετούμε παγίδες, για να έχουμε μια πολύ καλή εικόνα του πληθυσμού που κυριαρχεί εκείνη την περίοδο στη φύση. Είναι σαφές ότι η τοποθέτηση παγίδων πρέπει να γίνεται από νωρίς, γιατί μόνο έτσι μπορούμε να έχουμε εικόνα της εξέλιξης των πληθυσμών.
Δυστυχώς κάποιοι παραγωγοί τοποθετούν τις παγίδες μέσα Ιουλίου, επειδή νομίζουν ότι τότε είναι η επικίνδυνη περίοδος, αλλά τότε είναι αργά. Τα σκουλήκια, εχθροί του βαμβακιού, ξεκινούν από τον Απρίλιο και μεταναστεύουν την περίοδο που αρχίζει το βαμβάκι να αναπτύσσεται.
Επίσης, με τις συλλήψεις που γίνονται λόγω τοποθέτησης των παγίδων, έχουμε ταυτόχρονα και μείωση του πληθυσμού των σκουληκιών. Παρακολουθούμε, λοιπόν, την εξέλιξη και παράλληλα βλέπουμε τι σκουλήκια υπάρχουν στα βαμβακοχώραφα εκείνη την περίοδο.
Αν εμφανιστούν πολλά σκουλήκια μέσα στον Ιούνιο, συνήθως οι παραγωγοί δεν χρειάζεται να ψεκάσουν. Κι αυτό γιατί υπάρχουν και αντίστοιχα ωφέλιμα είδη εντόμων. Οπότε, το φυτό αναπληρώνει τα όργανα που προσβάλλονται.
Αν τυχόν έχουμε πολύ μεγάλους πληθυσμούς προς τα τέλη Ιουνίου και αρχές Ιουλίου, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε τη φυτοπροστασία με κάτι ήπιο, όπως είναι ο βάκιλος. Συνεχίζουμε να παρακολουθούμε την ανάπτυξη του φυτού, ώστε μετά τα μέσα Ιουλίου –που είναι η κρίσιμη περίοδος– να ψεκάσουμε, αν απαιτηθεί, με κάτι πιο αποτελεσματικό.
Agro.Tec: Πότε είναι αναγκαίος ο ψεκασμός;
– Πρέπει να παρακολουθούμε τις παγίδες και τις καλλιέργειες. Αν σε μια παγίδα βρεθούν τουλάχιστον 5 ζωντανά σκουλήκια, τότε πρέπει να ψεκάσουμε. Αν είναι 2-3 ή κανένα, τότε δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας και ψεκασμού.
Τονίζω ότι δεν είναι εντομολογικά σωστό να ψεκάσουμε όταν έχουμε μικρή προσβολή. Μόνο όταν ξεπεράσουμε το όριο ανεκτής πυκνότητας πρέπει να ψεκάσουμε. Επίσης, μία φορά μπορεί να είναι αρκετή. Διαφορετικά, αν κάποιος ξεκινά να ψεκάζει από τον Ιούνιο και να επαναλαμβάνει με τα ίδια φάρμακα, τότε, δυστυχώς, τα σκουλήκια αποκτούν ανθεκτικότητα.
Agro.Tec: H αντιμετώπιση του ρόδινου σκουληκιού είναι η ίδια με αυτή του πράσινου;
– Το ρόδινο είναι πιο ύπουλος εχθρός, γιατί δεν φαίνεται εξωτερικά, όπως φαίνεται το πράσινο. Συνήθως κάνει μια ροζέτα στο φυτό, που είναι χαρακτηριστική. Το ρόδινο μπαίνει μέσα στο καρύδι του βαμβακιού με ένα μικρό τσίμπημα και γίνεται αντιληπτό μόνο από το έμπειρο μάτι ενός παραγωγού.
Ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης είναι ο έλεγχος 100 τυχαίων καρυδιών. Αν σε αυτό το νούμερο υπάρχουν 8-10 προσβολές, τότε ο ψεκασμός είναι αναγκαίος.
Αν πάλι ο παραγωγός δεν έχει αυτή την εμπειρία και συλλάβει στην παγίδα 50 με 60 σκουλήκια, τότε θα πρέπει να ψεκάσει. Οι 60 συλλήψεις στο τριήμερο είναι η συσχέτιση που μας δείχνει ότι θα υπάρχει πρόβλημα.
Για το πράσινο σκουλήκι χρειαζόμαστε τουλάχιστον 80 με 100 συλλήψεις το τριήμερο, για να καταλάβουμε ότι αρχίζει να γίνεται επικίνδυνη η κατάσταση.
Να τονίσουμε ότι ο ρόλος των ωφέλιμων σκουληκιών είναι πολύτιμος. Ωστόσο, δεν μπορούν όλοι οι παραγωγοί να τα ξεχωρίσουν. Να σημειώσω ότι είναι ευθύνη της πολιτείας να γίνονται επιμορφώσεις στους βαμβακοκαλλιεργητές. Από την άλλη, όταν γίνονται επιμορφώσεις, όπως με τους νέους αγρότες ή με το πιστοποιητικό ορθολογικής χρήσης, δυστυχώς υπάρχει άρνηση από τους παραγωγούς, καθώς θεωρούν ότι τα ξέρουν όλα.
Για παράδειγμα, έχουμε κληθεί να ψεκάσουμε την πασχαλίτσα, η οποία είναι από τα ωφέλιμα έντομα για το βαμβάκι. Οι παραγωγοί δεν γνωρίζουν ότι πέραν της κόκκινης πασχαλίτσας με τις μαύρες βούλες, υπάρχει και πασχαλίτσα με πράσινο χρώμα, που είναι ωφέλιμη κι αυτή.
Agro.Tec: Υπάρχουν άλλοι εχθροί;
–Κατά περιόδους και κατά χρονιά μπορεί να εμφανιστούν ο λύγκος, οι μελίγκρες οι θρίπες και τα τζιτζικάκια. Για να γίνουν ψεκασμοί, ώστε να αντιμετωπιστούν πληθυσμοί αυτών των εντόμων, θα πρέπει να δούμε ότι η προσβολή τείνει να ξεπεράσει το επιτρεπτό όριο.
Κάποιοι παραγωγοί ψεκάζουν στην αρχή της καλλιεργητικής περιόδου, επειδή βλέπουν να πέφτουν τα χτένια του βαμβακιού και θεωρούν ότι το βαμβάκι έχει προσβληθεί από λύγκο. Ωστόσο είναι μια πτώση της τάξης του 20-25% που οφείλεται σε φυσιολογικά αίτια και όχι σε επιθέσεις λύγκου.
Agro.Tec: Ποιες καλλιεργητικές εργασίες πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί;
– Στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου θα πρέπει να καταστρέφουν τα υπολείμματα της καλλιέργειας με θρυμματισμό και τεμαχισμό. Με αυτό τον τρόπο εξουδετερώνουμε σε μεγάλο βαθμό τις μορφές του ρόδινου σκουληκιού.
Επίσης, είναι απαραίτητο το όργωμα σε βάθος 20 έως 25 εκατοστών, ώστε να καταστραφούν και οι μορφές του πράσινου σκουληκιού. Το πράσινο σκουλήκι δημιουργεί μια στοά μέσα στο έδαφος, και με αυτό τον τρόπο προφυλάσσεται από το χειμώνα.
Agro.Tec: Με ποια σκευάσματα αντιμετωπίζονται αυτά τα σκουλήκια;
– Στην αγορά κυκλοφορούν παλαιότερα αλλά και καινούρια βελτιωμένα σκευάσματα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται με εναλλαγή, πάντα με λελογισμένη διαχείριση. Είναι σημαντικό να γίνεται εναλλαγή των σκευασμάτων, γιατί αν εφαρμοστεί ψεκασμός πάνω από δύο φορές με το ίδιο σκεύασμα, αναπτύσσεται ανθεκτικότητα.
Επίσης, πρέπει να πούμε ότι όλοι οι παραγωγοί βαμβακιού πρέπει να ενημερώνονται από τον οδηγό ολοκληρωμένης αντιμετώπισης των εχθρών του βαμβακιού που είναι αναρτημένος στην ιστοσελίδα του Υπουργείου. Εκεί αναφέρονται τόσο οι υποχρεωτικές όσο και οι προαιρετικές εργασίες.
Agro.Tec: Η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του βαμβακιού;
– Η κλιματική αλλαγή δεν έχει επηρεάσει την ποιότητα του βαμβακιού, αλλά επηρεάζει τα έντομα. Έτσι, σε μια ήπια χρονιά μπορεί να θανατωθούν περισσότερα ωφέλιμα έντομα, με αποτέλεσμα να αυξηθούν οι πληθυσμοί του πράσινου και του ρόδινου σκουληκιού.
Αυτά τα ζητήματα τα έχουμε δει και σε άλλες καλλιέργειες όπως είναι η ελιά με το δάκο, κάτι που μας προβληματίζει και για φέτος, καθώς οι θερμοκρασίες δεν έχουν πέσει κάτω από -2 βαθμούς Κελσίου.
Η συνέντευξη του Δρ. Δημήτρη Σταυρίδη φιλοξενείται στο τεύχος Ιανουαρίου -Φεβρουαρίου του Agro.Tec που κυκλοφορεί. Αν θέλετε να γίνετε συνδρομητής κάντε κλικ ΕΔΩ.
